Qasım Hacıyev: “Nerses Bakurun ermənilərlə və erməni Qriqoryan kilsəsi ilə heç bir əlaqəsi yoxdur”
Azərbaycan Albaniyasında mövcud olan Alban Katolikosluğu Rus çarı I Nikolayın 11 mart 1836-cı il Fərmanına əsaslanan Rusiya Senatının 10 aprel 1836-cı il tarixli Əsasnaməsinə görə erməni-Qriqoryan kilsəsinin idarəçiliyinə daxil edilib. Bu da Türkiyə və İrandan köçürülərək bizim ərazilərdə yerləşdirilmiş hayların (ermənilərin) əlinə alban katolikoslarını saxtakarcasına özününküləşdirmək fürsəti verib.
Erməni Qriqoryan kilsəsi Albaniyanın 33-cü katolikosu II Narsesin oğlu Partevə anım günü keçirib.
Ermənilər yazırlar ki, müqəddəs Sahak Partev Katolikos Böyük Nersesin oğlu, İşıqlandırıcı Müqəddəs Qriqori ailəsinin sonuncu nümayəndəsidir. Sahak Partev 387-ci ildə katolikos seçilib və guya 52 il erməni patriarxal taxtının başında dayanıb. Partev, guya “erməni milli mədəniyyətinin inkişafına böyük töhfə verib, erməni yazısının yaradılmasının müdafiəçisi olub, Müqəddəs Mesrop Maştotsla birlikdə erməni ədəbiyyatının və kilsə biblioqrafiyasının banisi olub” (?). İddia edirlər ki, guya erməni əlifbası yaradıldıqdan sonra Partev Mesropla İncili tərcümə etməyə başlayıb. “Bunu o qədər mükəmməl tərcümə ediblər ki, erməni dilindəki Müqəddəs Yazı hələ də İncilin “tərcümələr kraliçası” hesab olunur”. Bu da hayların iddiasıdır. Bir soruşan ola ki, həmin dövrdə Qafqazda, Azərbaycan ərazisində hay vardı, yaxud erməni Qriqoryan kilsəsi mövcud idi? Təbii ki, bütün bunlar saxtakarlıqdan başqa bir şey deyil.
II Nerses barədə tədqiqatçıların yazdıqlarına baxaq. Qeyd olunur ki, II Nerses Katolikos III İohannesdən sonra kürsüyə gəlib və onun qardaşı idi. “1235-ci ildə bu kürsüyə gəlmişdi. Təvazökar və mehriban xasiyyəti vardı. 22 iyul, 1240-cı ildə Həsən Cəlalın tikdirdiyi Gəncəsər monastırının açılışında 400 keşişlə birlikdə iştirak etmişdir. Nersesin haqqında eşidən Çormoqun Noyonun rəiyyətindən olan Rabban bar Şayma bu barədə Noyonun xanımı Eltinaya xəbər vermişdi. Çormoqunun çadırına çağırılan katolikos Noyonun oğlu Bora Noyonun toyunda iştirak etdi və hədiyyələr verilərək geri göndərildi”. Bunları bizim mənbələr yazır və gerçəklik də budur.
“Haylar Nersesi, onun oğlunu öz adlarına çıxmaqla demək istəyirlər ki, Cənubi Qafqazda qədim dövrdən bəri “xristianlığın dirəyi” guya bunlar olub”
Professor Qasım Hacıyev “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, 44 günlük Vətən müharibəsindən sonra erməni kilsəsinin bu yöndə saxtakarlıqları daha geniş miqyas alıb: “Erməni Qriqoryan kilsəsi indi də bu məsələ ilə bağlı baş qatmaqla məşğuldur. Alban Katolikosunun erməniləşdirilməsi Qriqoryan kilsəsinin növbəti uğursuzluğudur. Əsassız olaraq albanların katolikoslarını, o cümlədən də Nerses Bakuru erməniləşdirməyə çalışırlar. Alban Katolikosu Nerses Bakurun ermənilərlə və erməni Qriqoryan kilsəsi ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. XIX əsrə qədər ermənilər Cənubi Qafqazda özlərinə aid nə isə axtarırlarsa, yanılırlar, burda onlara mənsub olan heç nə yoxdur, dediklərinin hamısı yalandır, saxtadır, bunların tarixi əsasının olması mümkünsüzdür. Rusiya, Gürcüstan, Azərbaycan, Türkiyə tarixçiləri onların tarixi saxtalaşdırdıqlarını yazırlar. Ermənilər “vətən, torpaq, tarixi ərazilər” haqda uydurmalarını indi də Alban katolikoslarına iddialar irəli sürməklə davam etdirirlər. Çünki birinci iddialarının çürük və əsassız olduğu ifşa olundu, çarəni dində görürlər. Xristian və müsəlman ölkələri arasında ya açıq, ya gizlin şəkildə həmişə ədavət olub, indi bundan ən çox ermənilər sui-istifadə edirlər. Haylar Nersesi, onun oğlunu öz adlarına çıxmaqla demək istəyirlər ki, Cənubi Qafqazda qədim dövrdən bəri “xristianlığın dirəyi” guya bunlar olub” və xristian dünyası bunu qiymətləndirməlidir. Umacaqları var, ona görə də tez-tez bu məsələni gündəmə gətirirlər.
Alban Katolikosluğunun bütün irsini oğurlayan ermənilər Nerses haqqında da uydurmalar düzəldirlər, bu isə cəfəngiyatdır. Alban Katolikosluğunun (Katolikosların) taxtı VI əsrə qədər Albaniyanın başqa şəhərlərində yerləşirdi. Nerses Bakurun dövründə Katolikosluğun taxtı Albaniyanın paytaxtı Bərdə şəhərinə köçürülüb, orda yerləşib. O dövrdə ki, ərəblərin hücumları ardıcıl olaraq davam edirdi, bir çox yerləri tutmuşdular və öz canişinlərini tutduqları ərazilərdə yerləşdirmək istəyirdilər. Bu işğalçı yürüşlərdə onlara bizim bölgədən uzaqda yaşayan qriqoryan ermənilər çox kömək edib. Onlar Romanın, Bizansın, Əhəmənilərin, başqa dövlətlərin tərkibində yaşayıblar və həmişə də xəyanətkar mövqe tutublar. Yerləşdikləri ərazilərdə yerli xalqa qarşı əks mövqe tutaraq hucum edən, işğala gələn ölkələrə həmişə kömək ediblər, bununla tarixdə qalıblar. Moisey Kalankatlının yazıdığına görə, o vaxtlar erməni keşişi İlya Nerses Bakur və Alban hökmdarı Şeron haqqında ərəb xəlifəsinə gizli məlumatlar verilir, onun əsasında da böyük bir dəstə göndərib onları cəzalandırır. Xəlifə Şeronu Şam şəhərində edam etdirir, Nerses Bakuru öldürtdürür. Bakurun Bərdədə böyük və zəngin kitabxanası vardı, burda xristianlıq dininə aid çoxlu əlyazmalar saxlanılırdı, o kitabxananı da yer üzündən sildirir, əlyazmaların hamısını Tərtər çayına tökdürür. Bu kitablar, əlyazmalar çox zəngin mənbə idi. Beləliklə, Nerses Bakur da, onun kitabxanası da məhv edilir. İndi ermənilərə sual vermək lazımdır, əgər İlya erməni keşişi, erməni patriarxı idisə onda Nerses niyə sizinki olur? Nerses sizin patriarxınız idisə, bəs onda İlya kimdir? İlyanın ərəb xəlifəsinə yazdığı gizli məktublarda bildirilir ki, Albaniyadakı Katolikosluqla guya Konstantinopol arasında əlaqələr var və o, indiki dillə desək, Bakuru “baqaja” qoyur. İlyanın məktublarına görə də, Əbdülməlik böyük bir dəstə göndərərək Bakuru cəzalandırır. Ondan sonra Albaniya dövləti, dövlətçiliyi zərbə alır, bu dövlət ləğv olunur, onun yerində Arran adlı bir ərazi qalır, ərəb xilafəti dağılana qədər orda dövlət olmur. Ermənilərin o qədər saxta, o qədər yaramaz cəhətləri var ki, haranı eşələyirsən ordan çıxırlar. İndi də Partevi ortaya atıblar, bu da onlar haqda mənfi fikir yaradır. Erməni əlifbasının, kilsə ədəbiyyatının yaranması məsələsi də yalandır, ermənilər heç vaxt burda əlifba da yaymayıblar, Maştots da cəfəngiyatdır. Həbəş əlifbasını götürüb öz əlifbaları kimi qələmə verirlər”.
Q.Hacıyev qeyd etdi ki, Alban patriarxlığı Bərdə şəhərinə köçürülməzdən əvvəl, yəni Nersesdən qabaqkı Katolikosların dövründə, Katolikos Abbasın zamanında Albaniya patriarxlığı Çola şəhərində yerləşirdi. “Çola da təqribən Dərbəndə yaxın bir yerdi. VI əsrin ortalarında artıq Bərdə paxtaxt kimi möhkəmlənmişdi, onda Katolikosluğun taxtını da Bərdəyə köçürdülər. Nerses isə 33-cü Katolikos idi”-deyə Q.Hacıyev bildirdi.
İradə SARIYEVA
