İlham Şaban: "KTK-ya görə qlobal neft bazarında hansısa narahatlıq hiss edilmir"
Bir neçə gün əvvəl Ukraynaya məxsus 7 PUA-nın Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumuna (KTK) hücum etdiyi barədə məlumat yayıldı. Hücum nəticəsində kəmərin nasos stansiyasında müxtəlif dərəcəli dağıntıların olduğu bildirildi.
Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumuna hücum dünya bazarlarında yüksək enerji qiymətlərinə səbəb ola bilər, Rusiya prezidenti Vladimir Putin belə deyib.
Transneft şirkəti hücum səbəbi ilə baş verən fasilənin nəticələrini 600 milyon dollar zərər, 2 aylıq bərpa və Qazaxıstan neftinin ixracında 30% azalma kimi dəyərləndirib.
“Əlbəttə, belə bir obyektin dağıdılması dünya enerji bazarlarına öz təsirini göstərəcək. İlk növbədə ona görə ki, bu obyekti tez bir zamanda bərpa etmək mümkün deyil, çünki zədələnən əsasən Qərb avadanlığı olub... Bu, dünya bazarlarında enerji resurslarının qiymətlərinin davamlı olaraq yüksək olmasına gətirib çıxarır”, - bunu Rusiya lideri jurnalistlərə bildirib.
KTK Rusiya Federasiyası, Qazaxıstan və aparıcı hasilat şirkətlərinin iştirakı ilə ən böyük beynəlxalq neft nəqli layihəsidir.
Belə bir şəraitdə Rusiya prezidenti Vladimir Putin vəziyyətdən istifadə edərək, Ukrayna prezidenti Zelenskini bütün dünya qarşısında "böyük günahkar" kimi də təqdim etməyə cəhd göstərə bilər. Amma Rusiya prezidentinin dediklərində həqiqət də ola bilər. Çünki Asiyadan Avropaya gedən bütün xam neft KTK neft kəməri ilə ötürülür. Lakin Putinin Qazaxıstandan neft ixracının 30% azaldılması ilə bağlı dedikləri tamamilə bu ölkəyə siyasi təzyiqdən ibarətdir. Bu məsələyə qayıdacağıq.
Putin Avropanı enerji qiymətləri ilə şantaj edir, yoxsa doğrudan da belə bir təhlükə var?
Baki-xeber.com saytına bu barədə açıqlama verən neft sahəsi üzrə iqtisadçı ekspert İlham Şaban bildirdi ki, dünyanın əsas neft bazarı olan London birjasında nisbi sabitlikdir: "Ötən gün ərzində Brent markalı neftin bir barelinin qiyməti cəmi 42 sent artıb və 76 dollardan bir qədər baha satılır. Yəni KTK-ya görə qlobal neft bazarinda hansısa narahatlıq hiss edilmir.
İkincisi, Qazaxıstan mənbələri neft ixracında azalmanın olmadığını bildirirlər. Amma hazırda ümumi ixracatda azalma var. Lakin bu azalma, Putinin dediyi kimi, Qazaxıstan neftinə deyil, məhz Rusiya hasilatçılarının xammalına aiddir. O isə elə böyük bir həcm deyil ki, qlobal bazara təsiri olsun".
Mütəxəssisin fikirlərindən belə aydın olur ki, dunya bazarına Asiya neftinin ixracında elə ciddi ixtisarlar olmayıb. Qazaxıstan tərəfi də onun ixracatında fasilə izlənilmədiyini bəyan edib. Azalan hasilat kiçik həcmdədir və bu, Rusiya hasilatçılarına məxsusdur.
Deməli, heç də Ukrayna tərəfi beynəlxalq ixrac kəmərini hədəfə almayıb, onlar yalnız Rusiyaya məxsus neft kəmərini vurub. Bunun isə qlobal arenaya heç bir dəxli yoxdur. İki ölkə arasında müharibə gedir, Rusiya Ukraynanın nəinki neft kəmərlərini, böyük şəhərlərini belə darmadağın edib. İndi isə bədəlini alır. Putin isə yalandan hay-həşir qoparır ki, guya Ukrayna PUA-ları yalnız Rusiyanin deyil, bütun neft kəmərlərini vuraraq, qlobal neft bazarına təsir göstərir və onu dünya kollektiv şəkildə cəzalandırmalıdır. Sözügedən hücumun nə Qazaxıstana, nə də digər neft hasilatçılarına heç dəxli yoxdur. Ukrayna PUA-ları dəqiqliklə rus nefti axan kəmərlərin nasos stansiyalarını hədəfə alıb. Bu isə müharibə qanunlarına uyğundur. ABŞ və Avropanın sanksiyaları rus enerji daşıyıcılarının Avropaya axınının qarşısını ala bilmir. Amma Ukrayna hərbiçiləri bunun öhdəsindən asanlıqla gələr bilir. Bu kəmər stansiyası təmir edilənə qədər kəmər başqa bir nahiyədən vurulacaq...
Burada başqa bir məqam ondan ibarətdir ki, Putin baş vermiş hadisədən istifadə edərək Qazaxıstan neftinin bu kəmərlə nəqlini azaltmaqla ona təzyiq etmək istəyir. Azərbaycanın AZAL-a məxsus təyyarə qəzasının Qazaxıstanda araşdırılmasından Moskva məmnun deyil. Rusiya Qazaxıstana həmişə öz əyaləti kimi baxıb, indi də eyni gözlə baxmaq fikrindədir. Amma zaman dəyişib, Qazaxıstan daha etibarli tərəfdaşlar tapıb, Türk Dövlətləri Birliyinin üzvüdür, özünü daha müstəqil hiss edir. Ona görə də sözügedən qəzanın tərəfsiz istintaqını aparır. Bu isə Rusiyanın xoşuna gəlmir və bu şəkildə Qazaxıstana təzyiq göstərmək istəyir. Amma Qazaxıstan tərəfi də artıq tədbirlərini əvvəlcədən görüb. Artıq "Tengiz" yatağından hasil edilən neft Bakı-Tiflis-Ceyhan kəməri ilə Avropaya ixrac edilir. Rusiya bu istiqamətdə təzyiqlərini davam etdirsə, Qazaxıstan neftinin bütün hasilatı Azərbaycan üzərindən Avropaya daşına bilər. Yəni Rusiyanın bu təzyiq aləti də onun əleyhinə işləyə bilər.
Akif NƏSİRLİ
