1878-ci ilin Rusiya - Osmanlı müharibəsi və onun yekunu sayılan Sanstefano müqaviləsi və Berlin sülh konfransından başlamış "erməni məsələsi" deyilən mif 140 ildən çox müddət ərzində daim davamlı şəkildə üfürülərək dərinləşdirildi. Xristian təəssübkeşlərinin qruplaşması sayəsində bütün dünyanı əhatə edən məsələyə çevrildi.
19-cu əsrin sonlarında, yəni ilkin başlanğıcda çoxlarına xəyal kimi görünən "erməni məsələsinin" guya real olduğuna sonralar o qədər adamları inandırdılar ki, SSRİ imperiyası dağılanda hətta ən realist adamların belə müəyyən hissəsi bu nağılların təsirinə düşdülər. Sovet İttifaqı çökəndə isə "Budur, Böyük Ermənistan" yaranmaq üzrədir" deyənlərin sayı fantastik sürətlə artmağa başladı, bu eyforiyanın toz-dumanı içində Azərbaycan xalqı da məlum siyasətbazların günahı üzündən düçar olduğu ruh düşkünlüyü içində torpaqlarını bir-birinin ardınca itirməyə başladı...
Azərbaycan xalqı 20-ci əsrin sonlarında, 21-ci əsrin əvvəllərində torpaq itkiləri ilə barışmasa da, içindəki qələbə ümidləri də o qədər böyük deyildi. Torpaq itkisindən doğan ruh düşkünlüyü 2020-ci ilin 44 günlük Vətən savaşına qədər davam etdi...
1-ci Qarabağ müharibəsində 20 mindən çox şəhid verdik və üstəlik torpaqlarımızın 20 faizini də itirdik, ərazi bütövlüyümüz pozuldu, dövlətimizin suverenlik hüquqları ciddi dərəcədə zədələndi... 44 günlük Vətən savaşı dediyimiz 2-ci Qarabağ müharibəsində isə cəmi 3 min şəhid verməklə 20 faiz itirilmiş torpaqların mütləq çox hissəsini azad etdik, ərazi bütövlüyümüzün mütləq bərpasına doğru qarşısıalınmaz sürətlə irəliləyiş əldə etdik, suveren dövlət hüquqlarımızın tam bərpasına sayılı addımların qaldığı həddə qədər yaxınlaşdıq. Vətən müharibəsinin nəticələri bizi elə bir məqama yetişdirdi ki, ermənilərin ərazi bütövlüyümüzü bir daha heç vaxt poza bilməyəcəklərinə sarsılmaz inam yarandı. Məhz bu inam 24 saatlıq antiterror tədbirləri nəticəsində Vətən savaşından sonrakı yarımçıq məsələləri tamlaşdırdı... Hər şeydən narazılıq etməyi özü üçün siyasi fəaliyyət üsuluna çevirmiş dairələr bir müddət sağa-sola "atdılar" ki, "əgər Xankəndiyə, Xocalıya gedə bilmiriksə, 2-ci savaşda 3 min şəhidi niyə verdik"?.. Formaca aldadıcı, məzmunca tutarsız olan bu məntiqə ilk vaxtlar uyanlar təəssüf ki, oldu.
Təbii ki, əldə olunmuş böyük nəticənin, yəni 7 rayonun və keçmiş DQ-nin böyük hissəsinin azad olunmasının mahiyyətinə varan realist adamlar fərqli mövqe göstərdilər və Azərbaycanın ən yaxın zamanlarda bütün hədəflərinə yetişəcəyinə hamını inandırmaq cəhdlərini davam etdirdilər.
Qələbəni kiçiltmək istəyənlər, hətta qaralamaq istəyənlər hədəfləri sıra ilə düzməyi bacarmayanlar, hər şeyin öz vaxt-vədəsinin olduğunu bilməyənlər və ya bilmək istəməyənlər idilər. Qısası, bir neçə mərhələdən ibarət böyük problemi "Ələddinin sehirli çırağı" ilə bir göz qırpımında həll etmək iddiası ilə hərəkət edənlər idilər... Onların da düşüncələrinin ömrü cəmi iki il yarım çəkdi - 2020-ci ilin noyabrından 2023-cü ilin 20 sentyabrınadək.
Azərbaycanda bütün ağıllı və praqmatik adamlar əslində 20 sentyabr antiterrorunun mütləq baş verəcəyini hələ 23 apreldə Laçın yolunda Azərbaycanın nəzarət-buraxılış postu qurulanda başa düşmüşdülər. Necə ola bilərdi ki, 3 min şəhidimizin qanı bahasına əldə etdiyimiz 10 noyabr sənədinin ermənilər tərəfindən icra edilməməsinə, 10 mindən çox cinayətkar silahlı dəstənin torpaqlarımızın göbəyində at oynatmasına dözərdik? Ancaq bunu tələsik etmək olmazdı, hər şey planla və xüsusi hazırlıqla həyata keçirilməli idi. Gəlin keçmişlərə qısaca mərhələ-mərhələ bir də baxaq. 44 günlük Vətən müharibəsinə 17 il intensiv şəkildə və məqsədyönlü hazırlaşdıq. Bu müddətdə ordu quruldu, bir çox mötəbər dünya qurumlarında ölkəmizin ərazi bütövlüyünü dəstəkləyən qətnamə və bəyanatların qəbuluna nail olduq, dünyada hər kəsin dilindən çıxardıq ki, Azərbaycanın əraziləri işğaldan azad olunmalıdır, işğalçının adını çəkməsələr də, bu sözləri dedizdirdik. Aydın məsələdir ki, həmin anlarda bu qətnamə və bəyanatları adi kağız parçaları kimi dəyərsiz sayanlar içimizdə də var idilər. Lakin 44 günlük müharibənin elə ilk günlərindən dünyanın böyük hissəsinin Azərbaycanın davasını haqq davası adlandırması sübut etdi ki, Prezident İlham Əliyev düz və hadisələri qabaqlayan mövqedə imiş. Həqiqətən hər şeyin öz zamanı olduğuna insanlar hamılıqla inanmağa başladılar...
10 noyabr sənədinin imzalanması ilə hərbi əməliyyatların dayandırılmasından sonra "niyə Xankəndiyə girib cinayət yuvasını məhv etmədiniz?!” deyən radikal xətt tərəfdarları "məkan və zaman ölçülərini" yenə kənara qoyaraq qızışdılar. O zaman onların başına yeritmək o qədər də asan məsələ deyildi ki, Xankəndiyə girməyin də öz zamanı və öz taktikası var. Sadəcə hərbi-diplomatik taktikanı təmkinlə davam etdirmək və hadisələri yetişdirmək lazımdır. Beləliklə, 7 rayonun hərbi-diplomatik yolla azad edilməsinə azı 17 il, cinayət yuvası Xankəndiyə girmək üçün 2.5 il gərgin hazırlaşmaq lazım gəldi. Bunların hər ikisi zəruri idi, bir-birinə qarışdırıla bilməzdi və hər birinin öz vaxtı var idi. Dünyanı 7 rayonumuzun azad edilməsi kimi haqqımıza inandırmadan Vətən müharibəsinə başlaya bilərdikmi? Başlasaydıq, bunun hansı nəticələri doğura biləcəyini təsəvvür etməyə çalışın. 44 günlük müharibədən sonra Xankəndinin terror-təxribat yuvası olduğuna mütərəqqi dünya qüvvələrini inandırmasaydıq, oraya əlavə sursat daşındığını göstərməsəydik, yeni müharibəyə hazırlıqların aparıldığını nümayiş etdirməsəydik və 23 apreldə Laçın yolunda post qurmasaydıq, antiterrora başlaya bilərdikmi?!.. Antiterror hazırlıqlarına 2.5 il sərf etməyimiz də təbii və normaldır. Beləliklə, Vətən müharibəsi üçün azı 17, antiterror üçün 2.5 il vaxtımız oldu. Hər şeyin öz zamanı...
Xankəndiyə girmədiyimizə görə 3 min şəhidin müqəddəs xatirəsini şübhə altına almaq istəyənlərə zaman özü həqiqət dərsini verdi. Göstərdi ki, Xankəndini nəzarətə götürmək Vətən müharibəsinin yox, antiterrorun missiyası idi...
Antiterrorda verdiyimiz şəhidlərin əziz ruhunu siyasi manipulyasiya elementinə çevirmək istəyənlərə də həqiqət dərsini zaman özü verəcək. İtkilərsiz - maddi, ya mənəvi olsun - qələbə olar?!
Antiterror tədbirləri 44 günlük Vətən müharibəsinin məntiqi yekunu oldu, antiterror şəhidlərimiz isə 2016-cı və 2020-ci il şəhidlərimizin davamçıları oldular... Allah hamısına rəhmət eləsin...
Ancaq "bir daha şəhidlərimiz olmayacaq" deyə bir eyforiyaya da gərək qapılmayaq. Tale bizə əbədiyyən düşmən qonşular "bəxş edib"…
Bir də şəhidlərin əziz xatirəsi və uğrunda həlak olduqları dəyərlərin üstündə siyasi manipulyasiyaların həm də günah olduğunu hər kəs bilməlidir...
Aydın QULİYEV
