Əli Orucov: “Hər iki tərəf bu boğazdan alət kimi istifadə edərək öz məqsədlərinə çatmaq istəyir”
İki regional mənbənin Axios-a verdiyi məlumata görə, Qətər, Misir, Pakistan və digər regional vasitəçilər ABŞ və İrana 10 günlük atəşkəs təklifi təqdim ediblər.
ABŞ rəsmilərinin sözlərinə görə, Tramp administrasiyası təklifi araşdırır və İsraili diplomatik pəncərəni bağlaya biləcək addımlardan çəkinməyə çağırıb.
Bu arada, Vaşinqton danışıqların uğursuzluğa düçar olmasına hazırlaşır. Son günlərdə ABŞ ordusu bölgəyə onlarla qırıcı və tanker təyyarəsi yerləşdirib.
İsrail mənbələri İsrail ordusunun müharibənin mümkün eskalasiyasına hazırlaşdığını bildirib.
10 günlük atəşkəs müddətində, əgər atəşkəs əldə olunarsa, ABŞ və İran boğazdan keçidi tənzimləyən daha uzunmüddətli razılaşma barədə danışıqlar aparacaqlar.
Regional mənbədən birinin məlumatına görə, variantlardan biri İrana dəniz təhlükəsizliyi, ətraf mühitin mühafizəsi və digər sahələrdə "xidmətlər üçün münasib haqq" almağa imkan verərdi.
Başqa bir fikir isə ödənişləri Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı ilə idarə olunan birgə fonda yönəltməkdir.
Regional mənbədən birinin sözlərinə görə, Ağ Ev bu təklifi ciddi şəkildə nəzərdən keçirməzdən əvvəl İordaniyada amerikalı hərbçilərin ölümünə görə qisas almaq məqsədilə İranı daha bir neçə gün bombalamağa davam edə bilər.
Reuters da yazır ki, vasitəçilər müvəqqəti razılaşmanı xilas etmək üçün İrana və ABŞ-a 10 günlük atəşkəs təklif ediblər.
Pakistan, Qətər və Misir yenidən bir saziş imzalamaq təklifi veriblər. Bu dəfə atəşkəsin on günlüyə kəsilməsi və orada əhəmiyyətli şeylər var. Təkliflərdən biri budur ki, İran üçün Hörmüz boğazından ağır kəsən məbləğdə vergi toplanmasına icazə verilsin. Bu artıq İrana bir güzəşdir. Ondan sonra belə bir variant da var ki, Hörmüzdən keçən gəmilərdən yığılan vergilər bir fonda yığılsın və körfəzin təhlükəsizliyi üçün istifadə olunsun.
Bu nə cür effekt verəcək?
Politoloq Əli Orucov baki-xeber.com-a bildirdi ki, ABŞ-İran arasında 60 gün sürən atəşkəsin iyulun 8-dən pozulması və müharibənin yenidən başlamadı beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən ciddi narahatlıq doğurur. “Hərbi əməliyyatlarin miqyasının genişlənməsi və böyük bir coğrafiyaya yayılması ehtimalı artmaqdadır. Bunu anlayan bir sıra dövlətlər o cümlədən Pakistan Qətər və Misir diplomatik səylərini artıraraq atəşkəsə nail olmağa çalışır. Bundan öncə də həmin ölkələrin təşəbbüs və vasitəçiliyi ilə İranla ABŞ atəşkəs əldə etmişdilər. Hətta 14 maddənin sənəd də imzaladılar. Təəssüflər olsun ki həmin saziş uzun sürmədi. Müharibə Hörmüz boğazında keçidi iflic vəziyyətə salır. Hər iki tərəf bu boğazdan alət kimi istifadə edərək öz məqsədlərinə çatmaq istəyir. Faktiki olaraq Hörmüz və Hörmüzə nəzarət müharibənin əsas detallarından birinə çevrilib. Belə görünür ki, İran ABŞ müharibəsi bu strateji boğaza nəzarəti tam ələ keçirmək, bununla da dünya iqtisadiyyatını idarə etmək üçün başlayıb”.
Ə.Orucov qeyd etdi ki, adlarını çəkdiyimiz dövlətlərin atəşkəsə bağlı üzərlərinə götürdükləri missiya elə də asan deyil. “Çünki oyunçular və yaxud arxa planda qalan güclər arasında komporomislər tapmaq çox çətindir. Tərəflər olsun ki, Hömüz məsələsində güzətlərdə xəsislik edirlər. Variantlar var; İran və ABŞ daşımalar üçün rüsumlar tətbiq etməklə hədələyirlər. Ancaq burda da yekdil fikir yoxdur. Düşünürəm ki bu boğaz bütün su nəqliyyatı və gəmilər üçün açıq olmalı heç bir ödəniş tətbiq edilməməlidir. Digər dövlətlərin də maraqları nəzərə alınmalıdır”-deyə Ə.Orucov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
