Fransa parlamenti 15 yaşından kiçik şəxslərin sosial şəbəkələrdən istifadəsinə qadağa qoyulmasını təsdiqləyib. Bununla da Fransa Avropa İttifaqında (Aİ) belə bir məhdudiyyəti qanunvericilik səviyyəsində tətbiq edən ilk dövlət olacaq. AFP agentliyinin məlumatına görə, qanun layihəsinin lehinə Milli Assambleyanın 279 deputatı səs verib, 81 nəfər isə bunun əleyhinə çıxıb. Sənəd daha əvvəl Senat tərəfindən də bəyənilib.
Bu addımı fəal şəkildə dəstəkləyən prezident Emmanuel Makron sosial şəbəkə hesabında yazıb ki, Fransa uşaqların və yeniyetmələrin qorunması məsələsində Avropada aparıcı qüvvədir. O, parlamentə təşəkkür edərək bildirib ki, qərar hələ Konstitusiya Şurasında da təsdiq olunmalıdır. Makron daha əvvəl vurğulamışdı ki, bu qadağanın artıq sentyabrdan qüvvəyə minəcəyinə ümid edir. Yeni qaydalara əsasən, sentyabrın 1-dən sosial şəbəkələrdə 15 yaşından kiçik şəxslər üçün yeni hesabların açılması qadağan edilməlidir. 2027-ci il yanvarın 1-nə qədər isə fransalı yeniyetmələrin mövcud hesabları tamamilə bağlanmalıdır. Buna baxmayaraq, qadağanın pozulmasına görə uşaqlar və ya onların valideynləri üçün sənəddə hər hansı cəza tədbiri nəzərdə tutulmayıb. Ötən ilin sonunda Avstraliya 16 yaşından kiçik uşaqlar üçün sosial medianı qadağan edən ilk ölkə olub. Norveç hökuməti 2026-cı ilin sonuna qədər yaş məhdudiyyəti haqqında qanun layihəsini parlamentə təqdim etməyi planlaşdırır. Almaniya, Türkiyə, Kanada, Yeni Zelandiya və digər ölkələr də bu istiqamətdə addımlar atır. Uşaqların onlayn təhlükəsizliyinin təmin edilməsində əsas məsuliyyət platformaların üzərinə qoyulur. Böyük Britaniyanın “Online Safety Act” və İrlandiyanın “Online Safety Code” aktları platformalardan yaş təminatı mexanizmləri tətbiq etməyi, uşaqları zərərli məzmundan qorumağı və risklərin azaldılması üçün müvafiq tədbirlər görməyi tələb edir. Bu öhdəliklərin pozulması ciddi maliyyə sanksiyalarına səbəb ola bilər. Avropa İttifaqının “Digital Services Act” isə uşaqlara profilə əsaslanan hədəfli reklamın göstərilməsini qadağan edir və iri platformalar üçün əlavə risklərin qiymətləndirilməsi və azaldılması kimi öhdəliklər müəyyənləşdirir. Azərbaycan da bu qlobal prosesə qoşulub. Prezident İlham Əliyev uşaqların rəqəmsal mühitdə zərərli məzmun və təsirlərdən qorunması ilə bağlı sərəncam imzalayıb və Milli Məclisdə müvafiq qanunvericilik dəyişiklikləri qəbul edilib. Qanuna əsasən, 16 yaşı tamam olmamış şəxslərin yaş məhdudiyyəti tətbiq edilən sosial şəbəkə platformalarında fərdi rəqəmsal hesab yaratmasına yol verilmir. 16-18 yaş arası uşaqlar üçün hesab yaradılarkən əvvəlcə istifadəçinin yaşının bəyan edilməsini, daha sonra isə uşağın qanuni nümayəndəsinin bank kartı, elektron poçt ünvanı və mobil telefon nömrəsi vasitəsilə yaşın dəqiqləşdirilməsini təmin etməlidir. Yoxlama elektron poçt və mobil nömrəyə təsdiq sorğusu göndərilməsi, habelə bank kartından simvolik məbləğin tutulub geri qaytarılması yolu ilə həyata keçirilir. Şagirdlərin təhsil göstəricilərinin yüksəldilməsi və media savadlılığının inkişaf etdirilməsi baxımından bu cür tənzimləmələr artıq zərurətə çevrilib. Belə olan halda sosial şəbəkələrdən təhlükəsiz istifadə məsələsi də tədricən öz həllini tapacaq. Eyni zamanda, uşaqların müxtəlif platformalar vasitəsilə ailə büdcəsinə mənfi təsir göstərə biləcək fəaliyyətlərə cəlb olunmasının qarşısı alınacaq. Buraya kazino və mərc oyunlarına vəsait yönəldilməsi, müxtəlif onlayn oyunlar zamanı pul vəsaitlərinin xərclənməsi kimi hallar daxildir.
Tahir TAĞIYEV
