Rəşad Bayramov: “Almaniya və Rusiya Azərbaycan dövlətini prosesin iştirakçısına çevirmək niyyətində olmayıblar”
Prezident İlham Əliyev Almaniya və Rusiya nümayəndələrinin Bakıda gizli görüş keçirməsi barədə məlumatlara münasibət bildirərək qeyd edib ki, bizə bu barədə Almaniya və Rusiya tərəfindən xəbər verilməyib:
“Bakıda keçirilmiş dediyiniz görüşlərlə əlaqədar deyə bilərəm ki, bu məlumatı biz “The Times” qəzetindən öyrəndik. Bizim bundan xəbərimiz yox idi. Təbii ki, belə mötəbər mətbu orqanda çıxan məqaləyə biz diqqətlə yanaşaraq araşdırma aparmışıq və dünən mən Berlinə gəlməzdən öncə Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidmətindən məlumat istəmişəm ki, “The Times” qəzetində adları keçən şəxslər Azərbaycanda bir vaxtda olublar, yoxsa yox. Sizə onu deyə bilərəm ki, bu məlumat təsdiqləndi. İyulun 12-də Berlin-Bakı reysi ilə iki nəfər tanınmış şəxs, - birinin xanım Merkelin administrasiyasının rəhbəri olduğu haqqında məlumat var, - cənab Pofala və cənab Platsik Bakıya gəlmişdilər və iyulun 14-də Bakıdan Berlinə geri qayıtmışdılar. Eyni zamanda, ayın 12-də Rusiyanın keçmiş Baş naziri cənab Zubkov və Rusiya Prezidenti yanında Vətəndaş Cəmiyyəti Şurasının rəhbəri cənab Fadeyev Moskvadan Bakıya gəlmişdilər və biri ayın 13-də, o biri isə ayın 14-də Bakıdan ayrılmışdılar. Bizə bu barədə nə Almaniyadan, nə Rusiyadan hər hansı bir xəbər daxil olmamışdı. Yəni sadəcə olaraq, bizim ərazimiz bizdən xəbərsiz istifadə edilmişdir. Belə bir görüşün olub-olmaması ilə bağlı da mən konkret bir şey deyə bilmərəm. Çünki biz bunu görməmişik. Amma dediyim bu uçuş statistikası deməyə əsas verir ki, belə bir gizli görüş Bakıda keçirilmişdir. Əgər bu görüş Ukrayna-Rusiya müharibəsini sonlandıracaqsa, əlbəttə ki, biz bunu alqışlayırıq”.
Göründüyü kimi, təsdiqlənir ki, onlar Bakıda olublar, ərazimizdən istifadə ediblər, amma görüşün olub-olmadığını təsdiqləyə bilmərik. Ancaq fərz edək ki, görüş olub. O zaman bu görüşün gizli şəkildə Bakıda təşkil olunması Almaniya və Rusiya üçün nə məqsədə xidmət edir? İkincisi, bunu niyə Azərbaycana demədən, xəbər etmədən ediblər? Çünki axı Azərbaycan belə görüşlərə çox ev sahibliyi edib. Özü də bunlardan böyük görüşlərə. Üçüncüsü, belə bir görüşün gizli şəkildə təşkil edilməsi tərəflərin hansısa biri tərəfindən Azərbaycanı Rusiya-Ukrayna münaqişəsinə cəlb etmək məqsədi daşıya bilərmi? Yəni ya Rusiya tərəfindən, ya da Almaniya tərəfindən. Bir sözlə, sözügedən gizli görüş Azərbaycanı Rusiya-Ukrayna müharibəsinə cəlb etmək kimi gizli bir məqsədə xidmət edə bilərmi?
Sözügedən suallara aydınlıq gətirən AMİP Ali Məclisinin sədri Rəşad Bayramov baki-xeber.com-a açıqlamasında bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Əslində Prezident İlham Əliyevin açıqlaması bir neçə vacib məqamı özündə birləşdirir. Birincisi, xəbərdə adı çəkilən şəxslərin eyni tarixlərdə Bakıda olduqlarının təsdiqlənməsi. İkincisi, Azərbaycanın rəsmi qurumlarının bu səfərlər barədə əvvəlcədən məlumatlandırılmadığı və ən nəhayət bu faktın həmin şəxslər arasında görüşün keçirildiyini faktiki baxımdan sübut etmədiyinə baxmayaraq uçuş tarixlərinin üst-üstə düşməsinin belə bir qənaəti formalaşdırdığını. Məhz bu çərçivədə gizli görüş ehtimalının mümkün motivlərini ayrıca təhlil etmək mümkündür. Əgər fərz etsək ki, Almaniya və Rusiya nümayəndələri arasında həqiqətən də Bakıda qapalı formatda görüş keçirilib, bunun ilk izahı diplomatiyanın mahiyyəti ilə bağlı ola bilər. Belə ki, rəsmi danışıqlardan əvvəl qeyri-rəsmi və məxfi təmaslar geniş yayılmış praktikadır. Xüsusilə Ukrayna müharibəsi kimi mürəkkəb və yüksək siyasi risk daşıyan məsələlərdə tərəflər ictimaiyyətin və müttəfiqlərinin təzyiqi altında qalmamaq üçün ilkin mövqeləri məhz qapalı kanallar vasitəsilə yoxlamağa üstünlük verə bilərlər. Bu baxımdan, Bakının seçilməsi Azərbaycanın son illərdə həm Rusiya, həm də Qərb dövlətləri ilə işlək münasibətlər saxlaması və müxtəlif beynəlxalq dialoqlara ev sahibliyi etməsi ilə izah oluna bilər”.
R. Bayramovun fikrincə, lakin Azərbaycanın bununla bağlı əvvəlcədən məlumatlandırılmaması müəyyən suallar doğurur: “Bunun da bir neçə mümkün izahı ola bilər. İlk ehtimal odur ki, səfər tamamilə qeyri-rəsmi xarakter daşıyıb və iştirakçılar heç bir dövlət mandatı ilə deyil, şəxsi və ya ekspert səviyyəsində təmas qurublar. Bu halda rəsmi Bakıya məlumat vermək hüquqi baxımdan məcburi hesab edilməyə də bilər. İkinci ehtimal ondan ibarətdir ki, tərəflər görüşün məxfiliyinə maksimum dərəcədə riayət etməyə çalışaraq məlumat sızması riskini minimuma endirmək istəyiblər. Bu heç də Azərbaycanın etibarsız tərəfdaş olması anlamına gəlmir. Sadəcə, bəzi həssas diplomatik proseslərdə məlumatı bilməli olanların dairəsi mümkün qədər dar saxlanılır. Üçüncü ehtimal isə ondan ibarətdir ki, Almaniya və Rusiya Bakını yalnız coğrafi və logistik baxımdan əlverişli neytral məkan kimi seçiblər. Lakin Azərbaycan dövlətini prosesin iştirakçısına çevirmək niyyətində olmayıblar. Bu hadisənin Azərbaycanın Rusiya-Ukrayna müharibəsinə cəlb edilməsi məqsədi daşımasına gəldikdə isə mən belə düşünmürəm. Əgər görüş həqiqətən baş tutubsa, onun Bakıda keçirilməsi Azərbaycanın münaqişənin tərəfinə çevrilməsi demək deyil. Əksinə, Azərbaycanın neytral ölkə olması və təhlükəsiz görüş məkanı olması ilə bağlıdır. Bu, Bakının danışıqların məzmununa və ya nəticələrinə görə siyasi məsuliyyət daşıdığı anlamına gəlmir”.
Vidadi ORDAHALLI
