ABŞ prezidenti Donald Tramp İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Hörmüz boğazındakı gəmilərə hücumlarına qarşı yönəlmiş İrana qarşı son əməliyyatlara münasibət bildirib: "Düzünü desəm, onlar hələ heç nə görməyiblər. Biz mülayim olmuşuq. İnanmıram ki, zərbələrimizdən sonra onlar nə vaxtsa sağalacaqlar".
Tramp İranın uran zənginləşdirmə sentrifuqlarının mümkün hərəkəti ilə bağlı suala cavab olaraq bildirib ki, Amerika tərəfi Tehranın nüvə proqramı ilə əlaqəli vacib obyektlərin və materialların hərəkətini izləyir. Onun sözlərinə görə, hazırda bu sahədə əsas proseslər baş verir və Vaşinqton, çox güman ki, yaxın gələcəkdə müəyyən tədbirlər görəcək. Tramp İranın vəziyyəti dəyişdirmək üçün məhdud imkanlara malik olduğunu vurğulayaraq əlavə edib ki, əgər Tehranın bu məlumatdan öz xeyrinə istifadə edə biləcəyinə inansaydı, bu barədə açıq danışmazdı. "The Jerusalem Post" qəzeti isə yazır ki, Tramp Qətər və Pakistan nümayəndələri tərəfindən təklif edilən İranla 10 günlük atəşkəsdən imtina etmək qərarına gəlib. Təşəbbüsün İrandan gəlməsi faktı Amerikanın genişlənən hərbi kampaniyası və Vaşinqtonda İslam Respublikasına qarşı tammiqyaslı hərbi əməliyyatlara mümkün qayıdışla bağlı müzakirələr fonunda Tehranın mümkün qədər tez atəşkəsə nail olmaq istəyini nümayiş etdirir. İki mənbəyə görə, təklif olunan 10 günlük atəşkəs Hörmüz boğazında kompromisə yol açmaq məqsədi daşıyır. Məhz bu məsələ ilə bağlı fikir ayrılıqları ötən ay tərəflər arasında imzalanmış memorandum ətrafında böhrana səbəb olub və bundan sonra həm Tehran, həm də Vaşinqton faktiki olaraq razılaşmanı etibarsız elan edib. Qətər, Misir, Oman və Pakistandan yüksək vəzifəli nümayəndələr də daxil olmaqla vasitəçilər artıq bu təklifi Amerika tərəfinə çatdırıblar. Vaşinqton və Tehranla məsləhətləşmələr zamanı onlar tərəfləri razılığa yaxınlaşdıracaqlarına ümid edərək təşəbbüsü bir sıra yeni müddəalarla da tamamlayıblar. Hələlik isə iki ölkə arasında savaş davam edir və bundan təsirlənən ölkələrdən biri də Ermənistandır. Ermənistan Dövlət Gəlirləri Komitəsinin keçmiş rəhbəri David Ananyan bu xüsusda qeyd edir: "The Economist"ə görə, İrana qarşı müharibə Donald Tramp üçün təkcə xarici siyasətdə çıxılmaz vəziyyət deyil, həm də ağır daxili siyasi yükə çevrilib. Amerikalılar bu müharibə üçün nə aydın məqsəd, nə ölçülə bilən nəticə, nə də real çıxış yolu görürlər. Görünür, adi amerikalılar artıq müharibənin qələbə və ya məğlubiyyətlə bitəcəyi barədə mübahisə etmirlər. Onlar əsasən münaqişənin uzanacağına əmindirlər və hökumətin çıxış strategiyası yoxdur. Bu, sadəcə müharibəyə ikrahdan daha dərin ictimai inamsızlıq formasıdır. Ermənistan üçün bu inkişaf xüsusilə narahatedicidir. Uzunmüddətli ABŞ-İran müharibəsi İranda daxili qeyri-sabitlik, cənub rabitəsinin pozulması, nəqliyyat və yanacaq qiymətlərinin artması risklərini artırır və Cənubi Qafqazda güc balansını dəyişdirməklə hədələyir".
ABŞ–İran münaqişəsi və ya genişmiqyaslı müharibə ssenarisi Ermənistan üçün həm təhlükəsizlik, həm iqtisadiyyat, həm də xarici siyasət baxımından ciddi nəticələr yarada bilər. İran Ermənistanın cənub sərhədində yerləşən mühüm qonşusudur və İrəvan üçün regional balansın vacib elementlərindən biri hesab olunur. Analitiklər uzunmüddətli münaqişənin Ermənistanın təhlükəsizlik mühitini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə biləcəyini qeyd edirlər. Ermənistan İranla 40 kilometrdən artıq sərhədə malikdir. Müharibənin genişlənməsi sərhəd təhlükəsizliyi, qaçqın axını və regionda hərbi risklərin artmasına səbəb olur. İran Ermənistanın əsas ticarət tərəfdaşlarından biri olmasa da, tikinti materialları, enerji məhsulları və bəzi xammal növləri üzrə mühüm təchizatçıdır. İran üzərindən nəqliyyat marşrutlarının bağlanması və ya məhdudlaşdırılması qiymət artımına, logistika problemlərinə və inflyasiya riskinin yüksəlməsinə səbəb olur. Ermənistan İran vasitəsilə Fars körfəzi istiqamətində çıxış əldə edir. Müharibə bu marşrutların fəaliyyətini çətinləşdirə və beynəlxalq Şimal–Cənub nəqliyyat dəhlizinə mənfi təsir göstərə bilər. Bu isə Ermənistanın xarici ticarət imkanlarını məhdudlaşdırır. Ermənistan İranla elektrik enerjisi və təbii qaz sahəsində əməkdaşlıq edir. Münaqişə bu layihələrin davamlılığına və enerji təchizatına mənfi təsir göstərə bilər. ABŞ–İran müharibəsi Ermənistan üçün birbaşa hərbi toqquşmadan daha çox iqtisadi, logistika, enerji və geosiyasi risklər yaradır. Münaqişə uzandıqca bu risklərin dərinləşməsi, regionda yeni təhlükəsizlik çağırışlarının meydana çıxması və Ermənistanın xarici siyasət seçimlərinin daha mürəkkəb xarakter alması ehtimalı artır.
Samirə SƏFƏROVA
