Əli Orucov: "Bu fikir ayrılıqları Rusiyaya qarşı müdafiə planlarına ciddi təsir göstərməyəcək"
Politico nəşrinin NATO-dakı iki diplomatik mənbəyə istinadən yaydığı məlumata görə, Türkiyə NATO-nun 27 milyard avro dəyərində hərbi yanacaq kəmərləri şəbəkəsinin modernləşdirilməsi layihəsinin razılaşdırılmasını bloklayıb. Ankara bunun səbəbi kimi öz layihələrinin maliyyələşdirilməsinə prioritet verilməsini tələb edir.
Məlumata əsasən, Türkiyə ötən həftə NATO-nun 32 üzv ölkəsinin nümayəndələrinin görüşündə layihəni təsdiqləməkdən imtina edib. Halbuki, bu ay alyans ölkələri layihə ilə bağlı ilkin razılığa gəlmişdilər. Diplomatların sözlərinə görə, Ankara öz infrastruktur layihələrinin daha əvvəl maliyyələşdirilməsini istəyir.
Layihə “soyuq müharibə” dövründə Qərbi Avropada yaradılmış hərbi yanacaq kəmərləri şəbəkəsinin NATO-nun şərq və şimal istiqamətindəki yeni üzv ölkələrinə qədər genişləndirilməsini nəzərdə tutur. Bu təşəbbüs alyansın Rusiya ilə mümkün hərbi qarşıdurmaya hazırlıq planının tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir.
Məqalədə qeyd olunur ki, layihə NATO tarixində birgə maliyyələşdirilən ən bahalı layihələrdən biri hesab edilir. Daha əvvəl bəzi üzv dövlətlər yüksək maliyyə dəyəri və uzunmüddətli yanacaq infrastrukturu öhdəlikləri ilə bağlı narahatlıqlarını bildirsələr də, sonradan etirazlarını geri götürüblər. Xüsusilə NATO-nun şərq cinahında yerləşən ölkələr layihənin tezliklə həyata keçirilməsində israr edirlər.
Diplomatik mənbələrin bildirdiyinə görə, Türkiyənin mövqeyi razılaşmanın ən azı sentyabr ayına qədər təxirə salınmasına səbəb ola bilər. NATO səfirləri yay fasiləsindən sonra yenidən toplaşaraq məsələni müzakirə edəcəklər.
Xatırladılır ki, hələ 2025-ci ilin fevralında NATO-nun alyansın şərq cinahını mümkün müharibə şəraitində yanacaqla təmin etmək məqsədilə yeni hərbi boru kəməri şəbəkəsi qurmağı planlaşdırdığı barədə məlumat yayılmışdı.
Türkiyənin NATO-nun 27 milyard avroluq hərbi yanacaq kəməri layihəsini bloklaması Alyans daxilində hansı fikir ayrılıqlarını ortaya qoyur və bu addım NATO-nun Rusiyaya qarşı müdafiə planlarına necə təsir göstərə bilər?
Türkiyənin bu addımı NATO daxilində fikir ayrılıqlarının ilk dəfə ortaya çıxması deyil. Alyansda qərarlar konsensus əsasında qəbul olunduğu üçün hər bir üzv dövlət öz milli maraqlarını müdafiə etmək imkanına malikdir. Ankara da bu mexanizmdən istifadə edərək göstərmək istəyir ki, təhlükəsizlik layihələrinin maliyyələşdirilməsində onun maraqları da nəzərə alınmalıdır. Bu, daha çox maliyyə və prioritetlərin bölüşdürülməsi ilə bağlı siyasi mesaj kimi qiymətləndirilə bilər.
Türkiyə uzun illərdir NATO-nun cənub cinahının təhlükəsizliyinə xüsusi diqqət yetirilməsini tələb edir. Ankara hesab edir ki, alyansın əsas resurslarının böyük hissəsi Rusiya təhlükəsi səbəbindən şərq cinahına yönəldilir, halbuki Yaxın Şərq, Aralıq dənizi və terror təhlükələri də NATO üçün az əhəmiyyət daşımır. Buna görə də Türkiyə öz hərbi və infrastruktur layihələrinin maliyyələşdirilməsinə üstünlük verilməsini istəyir.
Bu qərar layihənin həyata keçirilməsini müəyyən müddət ləngidə bilər, lakin NATO-nun Rusiyaya qarşı ümumi müdafiə strategiyasını dəyişdirəcək addım kimi qiymətləndirilməməlidir. Alyansın şərq cinahının gücləndirilməsi üzv dövlətlərin əksəriyyəti tərəfindən strateji prioritet hesab olunur və böyük ehtimalla tərəflər kompromis tapmağa çalışacaqlar. Bununla belə, gecikmə hərbi logistika və mümkün böhran vəziyyətində yanacaq təchizatının sürətli təşkili baxımından müəyyən çətinliklər yarada bilər.
Hadisə eyni zamanda göstərir ki, NATO daxilində birlik qorunsa da, üzv ölkələrin təhlükəsizlik prioritetləri tam üst-üstə düşmür. Rusiya ilə sərhəddə yerləşən dövlətlər şərq cinahının müdafiəsini ön plana çıxardıqları halda, Türkiyə cənub istiqamətindəki risklərin də eyni səviyyədə nəzərə alınmasını tələb edir. Bu səbəbdən alyans qarşıdakı dövrdə həm şərq, həm də cənub cinahının maraqlarını tarazlaşdıran qərarlar qəbul etməyə çalışacaq.
Politoloq Əli Orucov "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Türkiyənin mövqeyi aydındır - Ankara Ukraynanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tanıyır, eyni zamanda müharibənin başa çatması üçün diplomatik təşəbbüslərini davam etdirir. Lakin NATO-nun 27 milyard avro dəyərində hərbi yanacaq kəmərləri şəbəkəsinin modernləşdirilməsi layihəsi fərqli yanaşma tələb etdiyindən Türkiyənin irəli sürdüyü tələblər başadüşüləndir.
Ekspert hesab edir ki, bu məsələ ətrafında da tərəflər kompromis tapa biləcəklər. Onun fikrincə, Rusiya hazırkı şəraitdə NATO ilə açıq qarşıdurmaya getməz və bunun nəticələrinin nə olacağını yaxşı anlayır.
Əli Orucov qeyd edib ki, son dövrlərdə Polşa və Rumıniyanın hava məkanının Rusiya dronları tərəfindən pozulması kimi insidentlər, eləcə də Baltikyanı ölkələrin təhlükəsizlik narahatlıqları NATO-nu daha sərt qərarlar qəbul eləməyə vadar edib. Onun sözlərinə görə, NATO-nun son Zirvə toplantısında qəbul edilən tədbirlər Kreml üçün çəkindirici amildir.
Politoloq hesab edir ki, hərbi yanacaq kəmərləri şəbəkəsinin modernləşdirilməsi layihəsi ilə bağlı yaranmış fikir ayrılığı NATO-nun Rusiyaya qarşı müdafiə planlarına ciddi təsir göstərməyəcək və bu fikir ayrılıqları uzun sürməyəcək.
Dəniz NƏSİRLİ
