Rəşad Bayramov: “Çin nə Rusiyanın uduzmasını, nə də Ukraynanın məğlub olmasını istəmir”
Ukrayna idxalının böyük bir qismini Çindən idxal təşkil edir. Rəsmi məlumatlara görə, bu ilin yanvar-aprel ayları ərzində Ukraynanın idxalı 32.2 milyard təşkil edib. Çindən idxal 8.7 milayrd dollar olmaqla Ukraynanın ümumi idxalın 25 faizindən çoxunu təşkil edir.
Məlumata görə, Ukraynanın dron istehsalı Çindən idxalla parallel şəkildə artır. Məsələ ondadır ki, Çin bəzi həsas hissələri Rusiyaya satmadığı üçün uzun məsafəli dronlar məsələsində Ukrayna öndədir.
Çox maraqlı statistikadır. Adətən indiyə qədər belə məlumatlar yayılırdı ki, Rusiyanın əsas texnoloji təchizatçısı Çindir, bəs Pekin istəmir Rusiya məğlub olsun və s. Bəs indi nə baş verir? Belə məlum olur ki, Çin həm də Ukraynanın məğlub olmasını istəmir?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən AMİP Ali Məclisinin sədri Rəşad Bayramov Çinin belə ikili oyun oynamasını bir sıra faktorlarla əlaqələndirdi: “Qeyd olunan statistika həqiqətən də maraqlıdır və Çinin Ukrayna müharibəsindəki mövqeyinə daha praqmatik baxmağı tələb edir. Bu statistika onu göstərir ki, uzun müddət ərzində Rusiyanın iqtisadi və texnoloji dayağı kimi çıxış edən Çin eyni zamanda Ukrayna ilə də əhəmiyyətli iqtisadi əlaqələri qoruyub saxlayıb. Burada əsas məsələ ondan ibarətdir ki, Çin müharibəyə ideoloji deyil, geoiqtisadi və geosiyasi praqmatizm prizmasından yanaşır. Pekinin əsas məqsədi kiminsə qələbəsi deyil. Çinin marağı ilk növbədə öz iqtisadi və strateji maraqlarını qorumaq, eyni zamanda böyük güclər arasında balans yaratmaqdır. Müharibənin uzanması və Rusiyanın sanksiyalar altında qalması Pekinə Rusiyanın enerji məhsullarını olduqca ucuz qiymətə əldə etmək imkan verir. Üstəlik Rusiyanın təcridi Moskvanı faktiki olaraq Çindən asılı vəziyyətdə saxlayır ki, bu da rəsmi Pekinin maraqlarına cavab verir. Məsələyə dron istehsalı kontekstində baxanda da məlum olur ki, Çin prinsipcə müharibənin uzanmasında maraqlıdır. Belə ki, Ukraynanın son iki ildə pilotsuz uçuş aparatlarının istehsalını kəskin artırdığı məlumdur. Bunun üçün lazım olan çoxsaylı komponentlər - mikroelektronika, mühərriklər, kameralar, batareyalar, rabitə modulları və digər hissələr isə əsasən Çin istehsalıdır. Lakin bu, Pekinin Ukraynanı hərbi müttəfiq kimi dəstəklədiyi anlamına gəlməməlidir. Sadəcə olaraq Çin qlobal sənaye istehsalının mühüm hissəsini əlində cəmləşdirib və bir çox məhsullar həm Ukraynaya, həm də Rusiyaya müxtəlif vasitələrlə çatır”.
R. Bayramov onu da qeyd etdi ki, Çin müəyyən həssas texnologiyalar və ikili təyinatlı məhsullar üzrə Rusiyaya münasibətdə daha ehtiyatlı davranmağa çalışır: “Bunun əsas səbəbi ABŞ və Avropa sanksiyalarından yayınmaq istəyidir. Pekin açıq şəkildə Rusiyanın yanında dayanmaq istəmir, çünki onun əsas ixrac bazarları yenə də Qərb ölkələridir. Bu səbəbdən bəzi yüksək texnologiyalı komponentlərin Rusiyaya birbaşa satışında məhdudiyyətlər müşahidə olunur. Ukrayna isə qlobal bazarlara daha açıq çıxış imkanlarından istifadə edərək həmin məhsulların bir hissəsini əldə edə bilir. Əslində, Çinin davranışı "nə Rusiyanın uduzmasını, nə də Ukraynanın məğlub olmasını istəmir" kimi xarakterizə edilə bilər. Pekin üçün ən əlverişli olan odur ki, müharibə nəzarətdən çıxmasın və tərəflərdən heç biri tam məğlubiyyətə uğramasın. Çünki Rusiyanın ağır məğlubiyyəti Çinin strateji tərəfdaşlarından birinin zəifləməsi demək olardı. Digər tərəfdən, Ukraynanın və ümumilikdə Qərbin ciddi məğlubiyyəti isə Avropa bazarlarında qeyri-sabitlik yarada, qlobal iqtisadiyyata mənfi təsir göstərə və Çinin yuxarıda qeyd etdiyim iqtisadi maraqlarına zərbə vura bilər.
Buna görə də Pekin faktiki olaraq "ikili balans" siyasəti yürüdür. Bir tərəfdən Moskva ilə siyasi və iqtisadi əməkdaşlığı davam etdirir, digər tərəfdən isə Ukrayna ilə ticarət əlaqələrinin tamamilə kəsilməsinə imkan vermir. Məhz Ukraynanın idxal strukturunda Çinin payının 25 faizdən çox olması da bu siyasətin nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Yəni söhbət Çinin tərəf seçməsindən getmir. Söhbət ondan gedir ki, Pekin müharibədən sonra da həm Moskva, həm də Kiyevlə işləyə biləcək mövqeyi qorumağa çalışır. Bu isə Çinin xarici siyasətində son illərin ən xarakterik xüsusiyyətlərindən biri olan maksimum çeviklik və praqmatizm prinsipinə tam uyğundur”.
Vidadi ORDAHALLI
