Ermənistanda kəndlilər İrəvan-Yerasx avtomobil yolunu bağlayıblar. Onlar pomidor tədarükündəki problemlərə etiraz edirlər. Ararat bölgəsinin sakini Artak Harutyunyan bildirib ki, hazırda tarlalarında 60 ton pomidor var və fabriklər onları almaqdan imtina edir: “Bu vəziyyət hər il baş verir. İnsanlar toplanana qədər məsələ həll olunmayıb. 2025-ci ildə vəziyyətin daha yaxşı olacağına söz vermişdilər, amma bu il daha da pisləşib. Pomidorlarımız fabriklər üçün nəzərdə tutulub, amma onlar bunu almırlar. Deyirlər: “Məhsulu ixrac edə bilmirik, niyə almalıyıq?” Hazırda 60 ton pomidorum var və nə edəcəyimi bilmirəm”.
Kəndlilərin sözlərinə görə, iqtisadiyyat naziri Gevorq Papoyan həm pomidor, həm də xiyarla bağlı problemi həll edəcəyinə söz verib, lakin heç bir iş görülməyib: “Hər iki fabrik məhsulu qəbul etməkdən imtina edir, bəs biz nə etməliyik?”. Əvvəlki kimi isə Rusiya Ermənistan məhsullarının idxalına məhdudiyyətlər tətbiq edir ki, erməni fermerlər artıq bundan külli-miqdarda zərər görürlər. Moskvanın məhdudiyyətləri, konservləşdirilmiş məhsullar istisna olmaqla, demək olar ki, bütün bitki mənşəli məhsullara şamil edilir. Bundan əlavə, Rusiya Baytarlıq və Fitosanitar Nəzarət üzrə Federal Xidməti bütün Ermənistan müəssisələrindən balıq məhsullarının idxalını məhdudlaşdırıb. Rusiya Ermənistanın kənd təsərrüfatı məhsulları üçün ən böyük bazar olaraq qalır. Qadağalara qədər Ermənistan aqrar sektorunun məhsullarının 90%-dən çoxu məhz Rusiya bazarına göndərilirdi. İki ölkə arasında siyasi, iqtisadi ziddiyyətlərin davamı fonunda Ermənistan hökuməti yenə alternativ bazarlar axtardığını, Avropa İttifaqının prioritet olduğunu bəyan edir. Avropa İttifaqı da İrəvana yardım edir, hətta Avropa Komissiyası Rusiyanın ticarət məhdudiyyətlərinin təsirini azaltmaq üçün Ermənistanda özəl sektora 52 milyon avro yardım da ayırdı. Ermənistan məhsullarının Avropa İttifaqına rüsumsuz ixracı ilə bağlı qərar qəbul olundu. Amma bu qərarın nə vaxt qüvvəyə minəcəyi bilinmir. Bu şəraitdə Avropa İttifaqına Ermənistandan məhsul göndərilməsi ilə bağlı çoxsaylı problemlər üzə çıxıb. Məsələn, Ermənistandan İspaniyaya ixrac edilən ərik yükü daşınma zamanı xarab olub. İxracatçılara xeyli ziyan dəyib. Avropaya üz tutan digər ixracatçıların da eyni problemlərlə üzləşməsi qaçılmaz hesab edilir. Erməni ekspert Qrant Mıkaelyan qeyd edir ki, Rusiya bazarı bağlı qalsa, Ermənistanın kənd təsərrüfatı sektorunun ixrac yönümlü hissəsi iflasla üzləşəcək: “İxrac üçün çalışan fermer təsərrüfatları, kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri ən həssas vəziyyətdədirlər. Onlar artıq ciddi itkilərlə üzləşirlər və mövcud dövlət dəstək proqramları zərəri kompensasiya edə bilmir. Avropaya ixrac çoxsaylı problemlərlə müşayiət edilir. Buna görə də, problem siyasi səviyyədə yarandığı kimi, onun həlli də siyasi yolla mümkündür. Bu o deməkdir ki, biz Rusiya ilə düşmənçiliyi dayandırmalıyıq”.
Ermənistanın “Joğovurd” qəzetinin məlumatına görə, ölkə ixracatçıları və yük daşıyıcıları kənd təsərrüfatı məhsullarının Avropa İttifaqı ölkələrinə ixracı zamanı bürokratiya və gömrük gecikmələrindən şikayətlənirlər. Nəşr yazır ki, Avropaya mal daşınarkən yaşanan inzibati və gömrük maneələri həm maliyyə xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə artırır, həm də vaxt itkisinə səbəb olur. Qəzetin bildirdiyinə görə, Ermənistan malları sərhəd keçidlərində dərhal yoxlanılmır. Yük maşınları uzun müddət saxlanılır, möhürlənir və gömrük terminallarında günlərlə dayanmalı olur. Bundan başqa, bəzən əlavə yoxlama və digər inzibati prosedurlar həyata keçirilir. Nəşr yazır ki, bu vəziyyət kənd təsərrüfatı və tez xarab olan malların ixracı üçün ciddi problemlər yaradır. Gömrük rəsmiləşdirilməsi davam edərkən, sahibkarlar həm məhsul keyfiyyətinin pisləşməsi, həm də çatdırılmanın gecikməsi səbəbindən əlavə itkilərlə üzləşirlər. Rusiyalı iqtisadçı Andrey Kobyakov bu xüsusda qeyd edir: “Ermənistanın Avropa İttifaqı bazarına daxil olması çox çətin olacaq. Çünki Avropa İttifaqına ən son qoşulan ölkələr belə kənd təsərrüfatı ixracında sərt kvotalarla üzləşirlər. Bolqarıstan və Rumıniya kimi ölkələrin timsalında bunu görmək mümkündür. Hətta yeni üzvlər üçün belə bəzi məhsullar rəqiblər tərəfindən əvvəlcədən bloklana bilər. Yunanıstan nümunəsi buna əyani sübutdur. İspaniya və Portuqaliya Yunanıstan istehsalçılarından desert şərablarının istehsalını dayandırmasını tələb etdilər. Fransa Litva pendir istehsalçılarını Avropa İttifaqı bazarlarına buraxmadı. Belə misalların sayı kifayət qədərdir. Ermənistan bunları əvvəlcədən nəzərə almalı idi”.
Ramil QULİYEV
