Qarabağda məskunlaşan ermənilərin Ağdam yolundan istifadəsi məsələsi ilə bağlı hadisələrin inkişafı daha maraqlı xarakter almağa başlayır. Ermənilər artıq qəbul edir ki, Azərbaycan mövqeyindən geri çəkilən deyil. Elə bu fonda “Qraparak” qəzeti yazır ki, “Qarabağ prezidenti “Araik Arutyunyan “Təhlükəsizlik Şurasının iclasında” Ağdam yolu ilə ticarətin aparılması barədə qərar qəbul edildiyini açıqlayıb.
Nəşr daha sonra yazır: “Bu qərarın harada və nə vaxt verildiyini dəqiqləşdirməyib. Xatırladaq ki, iyul ayında Brüsseldə Aİ prezidenti Şarl Mişel Azərbaycanın Qarabağa Ağdamdan keçən humanitar dəhlizlə təmin edilməsi təklifini alqışlamışdı. Bu, Ermənistan hakimiyyətinin etiraz etmədiyi BMT Təhlükəsizlik Şurasının iclasında da müzakirə olunub. İndi “Qarabağ prezidenti” bu məsələni müzakirəyə çıxarmaq əvəzinə, reallıq kimi təqdim edir. Bu qərarın müqavimətə səbəb olacağı proqnozlaşdırıldığı üçün əvvəlcədən Karen Matevosyanın rəhbərlik etdiyi milislərin “hərəkəti” təşkil edilib. Bu silahlı qrup, çox güman ki, yaxın vaxtlarda bu yolda ucaldılan sədləri sökməyə cəhd edəcək. Araik Arutyunyan bildirib ki, bu yolda ticarət “qismən” olacaq, tikinti materialları, dizel yanacağı, dərmanlar oradan keçəcək, ərzaq Laçın vasitəsilə Rusiya sülhməramlıları tərəfindən gətiriləcək, lakin bu, Laçın yolunun tam işləyəcəyi anlamına gəlmir. Buradan Qarabağ sakinlərinin hərəkəti məhdudlaşdırılacaq. Arutyunyan onu da bildirib ki, növbəti mərhələdə Azərbaycandan da alınacaq qaz və elektrik enerjisi məsələsinin müzakirəsi planlaşdırılır. O iddia edir ki, bununla Azərbaycan guya güzəştə gedir və bunun müqabilində Ağdam-Əsgəran-Xankəndi-Şuşa yolunun istismar olunmasını tələb edir. Bu məsələləri müzakirə etmək üçün yaxın vaxtlarda yenidən görüşmək qərara alınıb. Mənbələrimiz Təhlükəsizlik Şurasının iclasında Samvel Babayanın da iştirak etdiyini, “parlament müxalifətinin” dəvəti rədd etdiyini bildirir”. Qəzetin yazdıqlarının böyük dərəcədə həqiqət olduğunu Araik Arutyunyanın “mətbuat katibi” Lusine Ovanesyanın “Armenpress”ə açıqlamaları da təsdiqləyir. O bildirib ki, Arutyunyan müxtəlif “dövlət, siyasi və ictimai dairələrlə” qapalı müzakirələr aparıb, onlar Qarabağda yaranmış “humanitar və təhlükəsizlik” problemlərini müzakirə ediblər: “Ümumi blokada” nəticəsində Azərbaycanın yanaşması, “Qarabağ hakimiyyətinin” hərəkətləri və vəziyyətin həlli üçün müxtəlif mərkəzlərdən vasitəçilik təklifləri daxil olub. Hələlik heç bir qərar verilməyib, lakin müzakirələr davam edir və “prezident” Arutyunyan yaxın vaxtlarda vəziyyət və hakimiyyətin yanaşmaları barədə məlumatı şəxsən bildirəcək”. Ovanesyan bunun nə vaxt baş verəcəyini dəqiqləşdirməyib. “Qarabağ parlamentinin müxalifət partiyasının rəhbəri” Metaxe Akopyan da “Qarabağın prezidenti” ilə görüşdə iştirak edib. Onun sözlərinə görə, Ağdam-Xankəndi yolunun açılması üçün Azərbaycan tərəfindən təzyiqlər edilir. Akopyan hesab edir ki, Arutyunyan məhz qərar qəbul etmək üçün məlum görüşlərin təşəbbüskarı olub.
Beləliklə, artıq Qarabağ erməniləri arasında da qəbul olunur ki, Ağdam-Xankəndi yolunun açılmasının alternativi yoxdur. Baş verənləri şərh edən rusiyalı politoloq, Siyasi Araşdırmalar Mərkəzinin direktoru Sergey Markov qeyd edir ki, əslində, ermənilərin vaxtı da çox deyil: “Ötən həftə İrəvanın təşəbbüsü ilə BMT Təhlükəsizlik Şurasının Laçın yolu ətrafındakı vəziyyətlə bağlı iclası keçirilib. Tədbirin qətnaməsiz, hətta sədrin bəyanatı olmadan başa çatması Ermənistan tərəfini narahat edib. Düzdür, erməni ekspertlər hələ də bir, hətta iki həftəyə qərarın çıxacağını gözləyirlər və bu çox qəribədir. Çünki çıxışlardan aydın oldu ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü heç kim tərəfindən mübahisələndirilmir, Laçın yoluna gəlincə isə, bir çox dövlətlər alternativ Ağdam-Xankəndi yolunu da qeyd ediblər”. Ekspert “oxu.az”a açıqlamasında bildirib ki, Ermənistanın mövqeyində böyük təməl ziddiyyət var və İrəvanın indiyədək olan fəaliyyətləri kimi, bundan sonrakılar da bu ziddiyyət çərçivəsində davam edəcək: “Ermənistan anlayır ki, Azərbaycan güclüdür. Ölkə rəhbərliyi də əhalinin əksəriyyəti kimi Qarabağın Azərbaycanın ərazisi kimi tanınmasına razıdır, çünki onlar özləri Azərbaycanla döyüşə bilmirlər, həmçinin, kənarda onlar üçün döyüşmək istəyən tapa bilmirlər”. Politoloqun sözlərinə görə, bu səbəbdən İrəvan yollar axtarır ki, Qarabağı hüquqi baxımdan Azərbaycanın ərazisi kimi tanısın, amma eyni zamanda, bura faktiki və siyasi cəhətdən Azərbaycanın olmasın: “Bunun üçün isə Bakı hansısa yolla, görünür, bəzi qüvvələrin təzyiqi altında Qarabağın erməni icmasının muxtariyyətini tanımalıdır, bu muxtariyyətin qarantı isə Azərbaycan hökuməti və Konstitusiyası deyil, Ermənistanın dostu olan hansısa beynəlxalq strukturlar olmalıdır. Amma Azərbaycanın bu variantı həyata keçirməyə arzusu və ehtiyacı yoxdur. 2,5 ildən az müddətdə “Soçi razılaşmaları” başa çatacaq, Azərbaycan onları yeniləməyəcək. Bakı Rusiya sülhməramlı kontingentinə görülən işlərə görə təşəkkür edəcək, ola bilsin ki, kimisə hansısa şücaətinə görə mükafatlandırsın, vəssalam. Rusiya sülhməramlı kontingenti Qarabağı tərk edəcək, daha sonra Azərbaycan ordusu bu əraziyə daxil olacaq və Ermənistan silahlı qüvvələrini darmadağın edəcək. Amma bəlkə də, erməni qüvvələri bunun tamamilə əbəs olduğunu anlayaraq hətta döyüşlərə qoşulmayacaqlar. Deməli, Bakının erməni muxtariyyətini tanımasına ehtiyac yoxdur”. Ekspert, həmçinin, Sovet Azərbaycanı çərçivəsində mövcud olmuş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətini xatırladıb: “Hər şey çox pis bitdi. Erməni icması da Ermənistan kimi bu muxtariyyətdən sui-istifadə etdi. Onlar dəhşətli müharibəyə başladılar, nəticədə bir milyon azərbaycanlı qaçqın və məcburi köçkünə çevrildi, minlərlə insan həlak oldu. Azərbaycan niyə bir daha öz dövlətçiliyinin altına bu minanı qoymalıdır?!”.
Samirə SƏFƏROVA
