Bir sıra hallarda ermənilərin maraqlarından çıxış edən Karnegi Fondunun baş eksperti Tomas de Vaal da açıq etiraf edib ki, Qərbdə Ermənistana deyirlər ki, siz Qarabağın “müstəqilliyi” ideyasının yoxa çıxdığını qəbul etməlisiniz:
“Son iki ildə gördüyümüz kimi, Azərbaycanın taktikası “məcburi diplomatiya” termini ilə, yəni həm gücdən, həm də diplomatiyadan istifadə etməklə xarakterizə olunur. Bu o deməkdir ki, biz bəzən eskalasiya görürük, lakin danışıqlar davam etdikcə bu, genişmiqyaslı müharibə səviyyəsinə çatmır. Aydındır ki, əsas, başlıca məsələ budur. Bakı ilə İrəvan arasında davam edən danışıqlar hansısa ikitərəfli sazişlə bağlıdır və görünən odur ki, Ermənistanın bu hökuməti Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tanınması baxımından əvvəlki hökumətlərdən xeyli irəli gedib. İrəvan bunu açıq-aşkar beynəlxalq təzyiq altında edir. Ermənistana deyirlər ki, siz Qarabağın “müstəqilliyi” ideyasının yoxa çıxdığını qəbul etməlisiniz”.
“Əks təqdirdə onların vəziyyəti getdikcə daha da çətin olacaq”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən “SƏS” Media Qrupunun rəhbəri, politoloq Bəhruz Quliyevin fikrincə, ümumiyyətlə bu gün bütün dünya Azərbaycanın yaratdığı yeni reallıqları dərk, qəbul və etiraf edir: “Ermənistanın 30 illik işğalına 44 günlük Vətən müharibəsində son qoyulması, ədalətin, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi malik olduğumuz imkanların təqdimatında əhəmiyyətli rol oynadı. Rəsmi Bakı münaqişənin davam etdiyi dövrdə dəfələrlə ən yüksək tribunalardan bəyan edirdi ki, ərazi bütövlüyümüz danışıqlar mövzusu deyil və ola da bilməz. Azərbaycan 30 il ərzində öz beynəlxalq hüquqlarını müdafiə etməyə çalışdı. BMT dünyanın ən böyük beynəlxalq qurumlarından biridir. Azərbaycanın bu qurumla əməkdaşlığı önəmlidir. Bəli, o dövrdə, təəssüflə qeyd etmək lazımdır ki, qəbul edilmiş 4 qətnamə yerinə yetirilmədi. Onların həyata keçirilməsi üçün də heç bir addım atılmadı. Təəssüflər olsun ki, dünya status-kvonun saxlanılmasında maraqlı oldu”.
Politoloq qeyd etdi ki, Azərbaycan 30 il ərzində mövcud olan problemlərini özü həll etmək məcburiyyətində qaldı: “44 günlük Vətən müharibəsinin Azərbaycanın mütləq qələbəsi ilə nəticələnməsi, torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsi təkcə ölkəmizin ərazi bütövlüyünün və tarixi ədalətin bərpası deyil. Bu, eyni zamanda, həm respublikamız, həm də region üçün yeni siyasi-iqtisadi reallıqlar formalaşdıran, mühüm strateji perspektivlər təmin edən əhəmiyyətli geosiyasi amildir. Azərbaycan milli güc kontekstində beynəlxalq hüquq normalarının tələblərinin yerinə yetirilməsi ilə bağlı mühüm presedent yaratdı və yeni strateji yanaşmanın - baxışın ortaya çıxmasını şərtləndirdi. Yəni Azərbaycan öz iqtisadi potensialı, siyasi imkanları, diplomatik resursları və hərbi qüdrəti vasitəsilə torpaqlarını işğaldan azad etdi. Ərazi bütövlüyünün bərpasına nail oldu. Dolayısıyla, bu bir dövlətin öz milli gücü vasitəsilə beynəlxalq hüquq normalarının tələblərinin yerinə yetirilməsini təmin etməkdir. Azərbaycan XXI əsrin müharibəsini aparmaqla hərbi qüdrətini nümayiş etdirdi. Bu güc təkcə silah-sursat və texnika hesabına təmin edilməyib. Yüksək döyüş qabiliyyəti, taktiki və strateji hazırlıq, nümunəvi vətənpərvərlik ruhu Azərbaycan Ordusunun mütləq qələbəsini şərtləndirən mühüm faktorlar kimi xüsusi qeyd edilməlidir. Bütün bunlar, təbii ki, XXI əsrdə Azərbaycan modeli kimi səciyyələndirilir. Silahlı Qüvvələrin Müzəffər Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, dünyanın aparıcı ölkələrinin ali hərbi məktəblərində bizim döyüş taktikamız öyrənilir. Azərbaycan ərazisinə, əhalisinə görə balaca dövlət olsa da, dünya dövlətləri arasında öz haqqını, hüquqlarını müdafiə edən bəlkə də yeganə dövlətdir. Bu gün Azərbaycan müstəqil dövlət olaraq hər şeyə özü qərar verir və xarici diplomatik siyasətdə müxtəlif addımlar atır. Prezident İlham Əliyevin də qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan milli maraqların diqtə etdiyi siyasət aparır. Bu mənada Ermənistan dövləti Qarabağın müstəqillik məsələsindən birdəfəlik vaz keçməlidir. Əgər onlar reallığı qəbul edib düzgün yol tutsa, 2020-ci ilin 10 noyabrında imzalanmış üçtərəfli bəyənnamənin bəndlərinə əməl etsə, sülh danışıqları prosesində sözü ilə əməli üst-üstə düşsə, o zaman Ermənistan üçün bütün qapılar açılacaq. Əks təqdirdə Ermənistanın vəziyyəti getdikcə daha da çətin olacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
