“Qazaxıstan ilə qardaşlıq münasibətləri əcdadlarımızın göstərişi, eləcə də həyati zərurətdir”. Bu barədə prezident İlham Əliyev Qazaxıstandan olan həmkarı Kasım-Jomart Tokayevlə mətbuata bəyanatında bildirib.
Bununla yanaşı, dövlət başçısı qeyd edib: “Çünki Xəzər regionunda, Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqaz regionunda baş verən proseslər bizə regional təhlükəsizliklə bağlı məsələlərdən başlamış nəqliyyat, logistika, energetika, humanitar əməkdaşlıq, ekologiya ilə bağlı məsələlərə qədər bütün istiqamətlər üzrə əməkdaşlığı möhkəmləndirməyi diktə edir”. Elə real vəziyyətin təhlili göstərir ki, Azərbaycan bu gün təkcə Qazaxıstan yox, ümuməm Mərkəzi Asiya regionunda yr alan ölkələrlə münasibətlərini dinamik şəkildə inkişaf etdirir. Hər halda prezident İlham Əliyev Tacikstana, ardınca Qazaxıstana edilən son səfərləri də bunun təzahürüdür. Bu səfərlər həm də Mərkəzi Asiyada qarşılıqlı əməkdaşlıq və dostluğun inkişaf etməsinə də töhfə verəcək. Qeyd edək ki, Azərbaycan regional və bölgələrarası əməkdaşlığa xüsusi üstünlük verir. Ölkəmizin iqtisadi potensialı, qlobal enerji təhlükəsizliyində oynadığı mühüm rol, geosiyasi mövqeyi Azərbaycanı dünyada maraqlı tərəf edib. Bu fonda Azərbaycanın fəal iştirakçısı və etibarlı tərəfdaş olduğu platformalardan biri olan Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərin genişləndirilməsi xüsusi diqqət çəkir. Bununla yanaşı, son illər Azərbaycanın Mərkəzi Asiyanın türk dövlətləri ilə münasibətlərində böyük canlanma müşahidə olunur. İstər regionda, istərsə də dünyada baş verən geosiyasi proseslər ölkələri belə demək olarsa, birgə əməkdaşlığa səsləyir. Türk dünyası ölkələri ilə əlaqələrin, qardaşlıq münasibətlərinin möhkəmləndirilməsi Azərbaycan üçün xarici siyasətin əsas prioritetlərindən biridir. Burada onu da xüsusi qeyd etmək lazım gəlir ki, İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Azərbaycanın nəqliyyat-logistika imkanlarının genişlənməsi, Zəngəzur dəhlizinin reallaşdırılması məsələsi ölkəmizi Şərqlə Qərb arasında mühüm nəqliyyat qovşağına çevirib. Təsadüfi deyil ki, bu gün Mərkəzi Asiya ölkələrindən, bir qədər də geniş prizmadan baxılsa, Çindən Avropaya gedən ən qısa və təhlükəsiz tranzit daşımalar məhz ölkəmizin ərazisindən həyata keçirilir, bu da Azərbaycana marağı getdikcə artırır. Dünyada cərəyan edən son hadisələr fonunda Azərbaycanın da üzərində yerləşdiyi Orta Dəhlizin əhəmiyyəti artmaqdadır. Məsələnin bu tərəfinə nəzər salan iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov qeyd edir ki, Azərbaycan və Qazaxıstan Orta Dəhlizin reallaşmasına regional töhfə verən ölkələrdəndir. O bildirib ki, son illər Azərbaycan ilə Qazaxıstan arasındakı münasibətlərin daha da dərinləşməsi müşahidə edilir. Bu, iki ölkə arasındakı ticarət dövriyyəsində də özünü göstərməkdədir. Qazaxıstan ilə dövriyyəmiz ötən il əvvəlki ilə nisbətən 4,4 dəfə artaraq 135 milyon 799 min dollardan 598 milyon 486 min dollaradək yüksəlib. V.Bayramov qeyd edib ki, ötən il hər iki ölkə ərazisindən daşınan yüklərin həcmində artım qeyd alınıb. Ölkələrimiz nəqliyyat və logistik infrastrukturunu inkişaf etdirməklə region üzərindən daha çox yüklərin daşınmasına nail ola biliblər: “Bütövlükdə, son illər Türk dövlətləri arasında iqtisadi əlaqələrin sürətli inkişafı və ticarət dövriyyəsində kəskin artımlar müşahidə olunur. 2022-ci ildə Azərbaycan ilə Türk dövlətləri arasında ticarət dövriyyəsi əvvəlki illə müqayisədə 70 faiz artaraq 5 milyard 23 milyon dollardan 7 milyard 170 milyon dollaradək yüksəlib”.
Xatırladaq ki, Türkmənistan ilə dövriyyədə 5,1 dəfə artım qeydə alınıb. Ticarət dövriyyəmiz ötən il 105 milyon 23 min dollardan 535 milyon 397 min dollara çatıb. Özbəkistan ilə ticarətimizdəki 64 faizlik artım birgə dövriyyəmizi 111 milyon 903 min dollardan 2022-ci ildə 183 milyon 307 min dollaradək artırıb. Mərkəzi Asiyanın digər Türk dövləti olan Qırğızıstan ilə də ticarət dövriyyəmizdə artım qeydə alınıb. İki dövlət arasındakı dövriyyə ötən il 17 faiz artaraq, 9 milyon 18 min dollardan 2022-ci ildə 10 milyon 809 min dollaradək yüksəlib. Qardaş Türkiyə ilə dövriyyəmiz ötən il 6 milyard dollara yaxınlaşıb. 2021-ci ildə 4 milyard 661 milyon dollar olan ticarət dövriyyəsi ötən il 5 milyard 842 milyon dollaradək yüksəlib. Belə vəziyyətdə Türk Dövlətləri Təşkilatının üzvləri olan Azərbaycan və Qazaxıstan Türk dünyasının inkişafına və daha da yaxınlaşmasına xüsusi töhfə verirlər. Bu baxımdan, Azərbaycan prezidentinin son səfəri iki ölkə arasındakı iqtisadi əlaqələrin daha da dərinləşməsinə xidmət etməklə yanaşı, türk dövlətlərinin daha sıx əməkdaşlığı üçün də yeni imkanlar yaradır. Bütövlükdə isə Azərbaycanın Avropa və Asiyanın kəsişməsində yerləşdiyini nəzərə alaraq, Mərkəzi Asiya ölkəmizi “Avropa bazarına çıxış qapısı” kimi nəzərdən keçirir. Bunu Ümumdünya Gömrük Təşkilatının baş katibi Kunio Mikuriya da təsdiq edir. Onun sözlərinə görə, Orta Dəhliz Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələri üçün də böyük əhəmiyyət kəsb edir. Kunio Mikuriya qeyd edib ki, Orta Dəhliz Asiyanı Avropa ilə bir-birinə bağlayır: “Məqsəd odur ki, ticarət arasıkəsilməz qaydada işləsin və böyük səmərə versin. Məhz ona görə də bu dəhlizin beynəlxalq ticarət nöqteyi-nəzərdən əhəmiyyəti böyükdür. Amma dəhlizin keçdiyi ölkələr gömrük prosedurlarını sadələşdirməlidir”. Xatırladaq ki, bu xüsusda Azərbaycan artıq müvafiq təkliflər irəli sürüb.
Ramil QULİYEV
