Rusiya və Ukrayna arasında bitməyən gərginlik Azərbaycanda da diqqətlə izlənilir. Azərbaycan bu iki ölkə arasında mövcud ziddiyyətlərin sülh və danışıqlar yolu ilə həll edilməsində maraqlıdır.
Qeyd edək ki, hər iki ölkə Azərbaycanın mühüm ticarət tərəfdaşı hesab olunur. Rusiya və Ukrayna Azərbaycanın ticarət əlaqələrində vacib yer tutur. Ötən il Azərbaycanın toplam ticarət dövriyyəsi təxminən 33 milyard dollar olub. Bu dövriyyənin 4 milyard dollara yaxını və ya 12 faizi sırf sözügedən iki ölkənin payına düşür. Rusiya Azərbaycanın ən çox idxal gerçəkləşdirdiyi ölkədir. Təkcə ötən il Rusiyadan gətirilən məhsullara 2 milyard dollar xərclənib. Azərbaycanın Ukraynadan gətirdiyi məhsulların dəyəri isə yarım milyard dollara yaxın olub. Bu göstərici ilə Ukrayna Azərbaycanın ən çox məhsul idxal etdiyi ölkələrin ilk beşliyində yer tutub. İxraca gəlincə, ötən il Azərbaycan Rusiyaya 921 milyon dollar dəyərində məhsul göndərib. Bu göstərici ilə Rusiya Azərbaycanın ən çox ixrac həyata keçirdiyi üçüncü ölkə olub. Rusiya eyni zamanda Azərbaycanın qeyri-neft sektoru məhsullarının əsas alıcısıdır. 2021-ci ildə ölkənin qeyri-neft sektoru məhsullarının üçdə biri məhz Rusiyaya göndərilib. Ötən il ərzində Ukraynaya ixracatın dəyəri 452 milyon dollar civarındadır. Bu baxımdan, Rusiya və Ukraynada iqtisadi infrastrukturun zərər görməsi və iqtisadi problemlər yaşanması Azərbaycanın ticarət əlaqələrinə də təsir göstərə bilər. Ukrayna həm də Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR-ın) əsas fəaliyyət istiqamətlərindən biridir. SOCAR Ukraynadakı fəaliyyətini "SOCAR Energy Ukraine" şirkəti vasitəsilə gerçəkləşdirir. Həmin qurum 2009-cu ildə yaradılıb. İndi Ukrayna ərazisində şirkətə məxsus 60-dan çox yanacaqdoldurma məntəqəsi və dörd neft bazası var. SOCAR Ukraynada fəaliyyətə başladığı dövrdən bəri bu ölkəyə toplam 300 milyon dollardan çox sərmayə yatırıb. Bütün bunlar fonunda Rusiya-Ukrayna ziddiyyətlərinin dinc həlli Azərbaycan üçün mühüm önəm kəsb edir.
Onu da qeyd edək ki, bu iki ölkə arasındakı hərbi-siyasi gərginlik dünya iqtisadiyyatına da təsirsiz ötüşmür. Son günlər özəlliklə neft qiymətlərində ciddi artım gözə çarpır. Bu, enerji bazarlarında ciddi dəyişikliklər doğuran 2014-cü ildən bəri ən yüksək qiymətlərdir. Dünya bazarlarında neftin bir barrelinin qiyməti artıq 100 dollara yaxınlaşıb. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, dünya bazarında "Azeri Light" markalı Azərbaycan neftinin 1 barrelinin qiyməti 3,13 ABŞ dolları, yaxud 3,21 faiz artaraq 100,76 dollara çatıb. Sonuncu dəfə neftimiz bu qiymətə 2014-cü ilin sentyabr ayında satılıb. Neftin bahalaşmasının əsas səbəblərindən biri kimi məhz Ukrayna ilə Rusiya arasında yüksək qalan savaş ehtimalı göstərilir. Belə ehtimallar mümkün müharibənin böyük neft-qaz istehsalçısı olan Rusiyada istehsalı azalda, eləcə də enerji resurslarının nəqlində yaşana biləcək problemlərdən qaynaqlanır. Təbii ki, Rusiyaya tətbiq edilə biləcək sanksiyalar da gözardı edilmir. Ukrayna və Rusiya arasındakı gərginliyin iqtisadi təsirləri Azərbaycanı da əhatə edir. İxracın mühüm hissəsini neft və qaz sənayesi təşkil edən Azərbaycanda 2022-ci ilin büdcəsi tərtib olunarkən neftin bir barrelinin qiyməti 50 dollardan hesablanıb. İndi dünya bazarlarında Azərbaycan neftinin qiyməti 100 dollar civarındadır. Deməli, ölkə gözləniləndən daha çox gəlir əldə edəcək. O biri yandan, Ukrayna-Rusiya münasibətlərinin kəskinləşməsi Avropanın enerji təhlükəsizliyinə diqqəti çoxaldıb. Azərbaycanın Avropaya qaz nəql etməsi ölkənin Avropa üçün önəmini artırır və hökumət bundan siyasi və iqtisadi dividendlər əldə edə bilər. Avropa İttifaqında hesab edirlər ki, Rusiyaya qarşı gözlənilən sanksiyalar tətbiq edilsə, Rusiya da buna cavab olaraq Avropaya göndərdiyi təbii qazın miqdarını azalda bilər. Rəsmi rəqəmlərə görə, Avropa İttifaqının təbii qaz idxalının 40 faizdən çoxu Rusiyadan təmin edilir. Avropaya qaz nəql edən ölkələrdən biri olması bu risqləri məhdudlaşdırmaq baxımından Azərbaycanı önəmli ölkələrdən birinə çevirir. Təsadüfi deyil ki, Avropa İttifaqının Azərbaycana 2 milyard avroluq maliyyə paketi ayırmasına dair bəyanatı qurumun Avropaya qaz təchizatını artırmaq üçün rəsmi Bakı ilə müzakirə apardığı vaxta təsadüf edir. 2 milyard avro çox önəmli məbləğdir. Bu vəsait Azərbaycanın illik qeyri-neft sektoru ixracına və ya ilboyu bütün büdcə gəlirlərinin təxminən 15 faizinə bərabərdir. Mümkün müharibə Azərbaycanın əsas ixrac məhsulları olan enerji məhsullarının qiymətini artıra və iqtisadi baxımdan ölkəyə sərfəli görünə bilər. Ancaq Ukrayna və Rusiya arasında münasibətlərin kəskinləşməsi Azərbaycana risqlər də yaradır. Öncə ona görə ki, hər iki ölkədə çox sayda azərbaycanlı yaşayır. Adı çəkilən ölkələr arasında mümkün müharibə, təbii ki, orada yaşayan insanların da gəlirini azalda bilər. Bu isə Rusiya və Ukraynada çalışan əmək miqrantlarının Azərbaycanda yaşayan ailələrinə göndərdiyi vəsaitə təsirsiz ötüşməyəcək. Elə Mərkəzi Bankın son göstəricilərindən də aydın olur ki, hər iki ölkə Azərbaycana pul baratlarının ən çox göndərildiyi ölkələr siyahısındadır. Ötən il Azərbaycana pulköçürmə sistemləri vasitəsilə toplam 1 milyard dollara yaxın göndərilib. Bu vəsaitin az qala yarısı Rusiyanın payına düşür. Həmin müddət ərzində Ukraynadan Azərbaycana 30 milyon dollara yaxın pul köçürülüb, başqa sözlə, Ukrayna Azərbaycana ən çox pul göndərən 6-cı ölkə olub. Deməli, müharibə baş verərsə, hər iki ölkədə iqtisadi çətinliklər yaranacaq və nəticədə Azərbaycandakı yüz minlərcə ailə həmin ölkələrdən göndərilən pullardan məhrum qalacaq. Bu arada yayılan son məlumatlara əsasən, Rusiya son günlərdə Ukrayna ilə sərhədə əlavə 7 min hərbçi yerləşdirib. Qeyd olunur ki, hərbçilərin sayının artması Rusiyanın geri çəkilmə iddialarının yanlış olduğunu göstərir. NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberq də bildirib ki, alyans, Rusiyanın bəyanatlarına rəğmən, hələ ki, sözügedən bölgələrdə heç bir deeskalasiya müşahidə etmir: "Əksinə, belə görünür ki, Rusiya qoşunların sayını artırmaqla məşğuldur. Bizim paylaşdığımız kəşfiyyat məlumatları açıq mənbələrlə də, peyk fotoları ilə də təsdiqlənir”.
Ramil QULİYEV
