Ermənistanda keçirilmiş parlament seçkiləri və onun nəticələri ətrafında müzakirələr davam etməkdə, ortaya yeni maraqlı nüanslar çıxmaqdadır. Hesab edilir ki, qarşıdakı dövr ərzində Ermənistanda daxili müstəvidə ciddi ziddiyyətlərin yaşanacağını gözləmək olar.
Məsələ burasındadır ki, sabiq prezidentlər Robert Köçəryan və Serj Sarkisyan yenidən ölkəyə rəhbərlik iddiasına düşmüşdü. Ancaq əvvəlki illərdən fərqli olaraq, bu dəfə yerli əhali xunta rejimini rədd etdi. Artıq sadə ermənilərə də bəllidir ki, bu gün Ermənistanın ciddi sosial-iqtisadi problemlərlə üzləşməsində, regionda həyata keçirilən bütün infrastruktur layihələrdən kənarda qalmasında əsas günahkarlar Köçəryan və Sarkisyandır. Seçkilərdən sonra bir daha aydın oldu ki, “Qarabağ klanı” artıq Ermənistanda heç kəsə lazım deyil. Revanşistlər bütün qüvvələrini səfərbər etsələr də, hətta xarici himayədarlarından ciddi dəstək alsalar da, iflasa uğradılar və Ermənistanın siyasi arenasında tam küncə sıxışdırıldılar. Rusiyalı ekspert Vitali Arkov bu fonda bildirir ki, “Qarabağ klanı” ölkə daxilində vəziyyəti qarışdırmağa daha çox can atacaq: “Bu ana məlum olan tək odur ki, “Qarabağ klanı”nın hakimiyyətə qayıdışını həyata keçirə bilməyənlər seçkidəki məğlubiyyətlə barışmayacaq. İndi Robert Köçəryanın tərəfdarları Ermənistanın müxtəlif bölgələrində kütləvi etiraz aksiyaları keçirə və hətta radikal “robertçilər” dövlət qurumlarının inzibati binalarına hücumlar da təşkil edə bilərlər. Hətta bu istiqamətdə bəzi hərəkətləri artıq müşahidə edə bilərik. Amma obyektiv gerçəklik belədir ki, indi Kreml üçün Ermənistan hakimiyyətinin başında kimin olduğu o qədər də fərq etmir. İstər bu, Kremlin köhnə dostu Köçəryan olsun, istərsə də Moskva ilə dost olmağa can atan Paşinyan. Burada əsas faktor ondan ibarətdir ki, hakimiyyətdə kim olursa olsun, Ermənistanın bütün əsas və gizli açarları Rusiyanın əlindədir”. Belə vəziyyətdə maraq doğuran məsələ Rusiyanın Ermənistan və Azərbaycan münasibətlərini necə tənzimləyəcəyidir. Bu haqda danışmazdan öncə qeyd edək ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putin Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın baş naziri səlahiyyətlərini icra edən Nikol Paşinyanla Qarabağa dair məsləhətləşmələr aparıb. Bunun ardınca Vladimir Putinlə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan arasında telefon danışığı olub. Telefon danışığı zamanı tərəflər Qarabağdakı vəziyyəti də müzakirə ediblər. Atəşkəsə nəzarət üzrə Rusiya-Türkiyə Birgə Mərkəzinin fəaliyyətinə müsbət qiymət verilib. Türkiyə prezidenti Rusiya, Ermənistan və Azərbaycan liderlərinin 10 noyabr 2020-ci il və 11 yanvar 2021-ci il tarixli bəyanatlarında təsbit olunmuş razılaşmaların tam şəkildə həyata keçirilməsini təmin etmək üçün Rusiyanın səylərini dəstəklədiyini bildirib. İqtisadi inkişaf və regionun nəqliyyat infrastrukturunun bərpası da daxil olmaqla, koordinasiyanı davam etdirməyə qarşılıqlı hazırlıq ifadə olunub. Eyni məsələlər Putinin İlham Əliyev və Nikol Paşinyanla telefon danışığı zamanı da diqqət mərkəzində yer alıb. Deməli, Rusiya da Azərbaycan kimi 10 noyabr 2020-ci il və 11 yanvar 2021-ci il tarixli bəyanatlarda təsbit olunmuş razılaşmaların tam şəkildə həyata keçirilməsini istəyir. Bu, Azərbaycan və Ermənistan arasında yekun sülh razılığının imzalanması üçün olduqca mühümdür. Artıq bunu Ermənistanda da etiraf edirlər. Elə erməni politoloq Suren Sarkisyan da Azərbaycanla Ermənistan arasında imzalanacaq sazişin ilkin ssenarisi barədə maraqlı məlumatlar paylaşıb: “İrəvan Bakı ilə anlaşarsa, bu, Ermənistanın bir çox tələblərdən imtinasına gətirib çıxaracaq. İlkin ssenariyə əsasən, Azərbaycanla bağlanacaq sazişdə aşağıdakılar yer alacaq: Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tanınması; Azərbaycana hər hansı bir ərazi iddiası irəli sürülməsindən imtina olunması; Diplomatik əlaqələrin bərpa edilməsi və sərhədlərin açılması; Azərbaycan-Ermənistan sərhədlərinin dəqiqləşdirilməsinə start verilməsi - bu zaman Ermənistanın ərazilərinin bir hissəsi Azərbaycana veriləcək”. O, Ermənistanın ordu saxlamayacağı barədə öhdəlik götürəcəyini istisna etmir: “Yalnız müəyyən sayda hərbi polis saxlayacaq. İkinci Dünya müharibəsindən sonra Yaponiya da belə bir addım atmışdı”. Türkiyə ilə bağlanacaq sazişə gəldikdə isə, Suren Sarkisyan daha 5 bəndin yer alacağını qeyd edib: “Soyqırımın” tanınmasından imtina ediləcək, Türkiyənin ərazi bütövlüyü tanınacaq, ərazi iddialarından imtina ediləcək; Ermənistanın Müstəqillik Aktında dəyişiklik ediləcək və gerbdən Ağrı dağının fotosu çıxarılacaq; Sərhədlər açılacaq və diplomatik əlaqələr qurulacaq; Türkiyə ilə Azərbaycanı birləşdirəcək dəhlizin açılmasında güzəştə gediləcək; sənəddə “Ermənistana hər hansı bir üçüncü ölkə hücum edərsə, bu, Türkiyə və Azərbaycanın da təhlükəsizliyinin təhdid edilməsi sayılacaq” cümləsi də yer alacaq”. Onun sözlərinə görə, bütün bunların qarşılığında Ermənistana Azərbaycan və Türkiyə böyük həcmdə investisiya qoyacaq: “Ermənistan hökuməti hesab edir ki, bu investisiyalar olduqca böyük rəqəmlərlə ölçüləcək. Əslində isə bu, Gürcüstanda olduğu kimi, Ermənistanı da iqtisadi cəhətdən işğal etməkdən başqa bir şey deyil. Bir daha deyirəm ki, bütün bu ssenarilərin reallaşıb-reallaşmaması Qərblə Şərq arasında Cənubi Qafqaz və Qara dəniz regionunda gedən qlobal rəqabətin səviyyəsindən asılı olacaq”. Digər ekspertlər də qeyd edir ki, növbədənkənar parlament seçkilərində qələbə qazanmış Nikol Paşinyan Ermənistanın bütün sahələr üzrə inkişafını istəyirsə, Azərbaycanın və Türkiyənin ərazi bütövlüyünü tanımalı və ölkəmizlə sülh sazişi imzalamalıdır. Eyni zamanda, Zəngəzur dəhlizinin açılmasına dəstək olan addımlarını əyani şəkildə sübut etməlidir. Yalnız bundan sonra Ermənistan infrastruktur layihələrindən kənarda qalmaz və artıq formalaşmış yeni geosiyasi reallığın yaratdığı imkanlardan bəhrələnə bilər.
Samirə SƏFƏROVA
