2021-ci ildə Azərbaycanda orta gündəlik neft hasilatının 730 min barrel təşkil edəcəyi proqnozlaşdırılır. Bu barədə məlumat ABŞ-ın Energetika Nazirliyinin Enerji İnformasiyaları Administrasiyası tərəfindən hazırlanan “Short-Term Energy Outlook – February 2021” hesabatında yer alıb. Hesabatda qeyd edilir ki, cari ilin birinci rübündə ölkədə orta gündəlik neft hasilatı 700 min barrel, ikinci rübdə isə 730 min barrel olacaq. Agentlik hesab edir ki, bu ilin üçüncü rübündə Azərbaycanda orta gündəlik neft hasilatı üzrə proqnoz 740 min barrel olacaq. Bu da 2020-ci ilin üçüncü rübünün göstəriciləri ilə müqayisədə 70 min barrel və ya 10,45 % çoxdur. İlin sonuncu rübündə isə Azərbaycanda orta gündəlik neft hasilatı üzrə proqnozun 750 min barrel olacağı açıqlanıb. Bu proqnoz isə ötən ilin dördüncü rübünün gündəlik neft hasilatı üzrə göstəricilərindən 60 min barrel və ya 8,7 % çoxdur.
Beləliklə, səslənən rəqəmlər bir daha təsdiq edir ki, cari il ərzində Azərbaycan neft hasilatını ötən illə müqayisədə artıracaq. Artım ilin sonuna kimi davam edəcək. Ekspertlər dünya bazarıında neftin bahalaşması fonunda bütün bunları vacib hesab edir. Hesablamalara əsasən, bu il neftə olan tələbatın artım templəri gözləniləndən daha sürətli ola bilər. Xüsusilə də bu tendensiyanın ilin ikinci yarısında müşahidə edilməsi mümkündür. Bu barədə OPEC+ nazirlərinin monitorinq komitəsinin iclasının nəticələrinə dair hesabatda da xüsusi olaraq qeyd edilib. Sənəddə bildirilib ki, koronavirus peyvəndlərinin dünyada geniş yayılması, xüsusilə 2021-ci ilin ikinci yarısında daha sürətli iqtisadi inkişafa gətirib çıxara və bu da neft istehlakının artımına səbəb ola bilər. Millət vəkili Vüqar Bayramov bununla bağlı bildirir ki, gündəlik neft ixracatı hazırda 700 min barrel təşkil edən Azərbaycan üçün neftin qiymətinin yüksəlməsi ölkəyə daxil olan valyutanın artması baxımından arzuolunandır: "Bu ilin dövlət büdcəsində 1 barrel neftin qiymətinin 40 dollar müəyyən edildiyini nəzərə alsaq, neftin illik orta qiyməti yüksək olarsa, Dövlət Neft Fonduna daxilolmalar artacaq və valyuta ehtiyatlarımız çoxalacaq. Bu baxımdan neft bazarındakı son tendensiya bütövlükdə neft ölkələri üçün arzuolunan dəyişiklikdir. Bununla yanaşı, OPEC+ anlaşmasına rəğmən, neftin qiymətinin 2021-ci ildə necə dəyişməsi birbaşa pandemiyanın miqyasından asılı olacaq". Hazırda bazar iştirakçıları vaksinasiyanı müsbət qiymətləndirir. Onlar düşünürlər ki, vaksinasiya nəticəsində məhdudiyyət tədbirləri tezliklə aradan qaldırılacaq, hərəkət artacaq. Bu da enerjiyə tələbatı artıracaq. Bununla yanaşı, artıma təsir edən və aydın görünməyən səbəblər də var. Məsələn, karantin səbəbilə dünyanın bir çox ölkəsində insanlar onlayn alış-verişə keçib və bu da yanacağa olan tələbatı artırıb. Bundan əlavə, məhsulların qablaşdırılması üçün lazım olan plastiklərin hazırlanmasında istifadə olunan nafta kimi digər məhsullara da tələb artıb. Təbii ki, belə vəziyyət Azərbaycan üçün də sərfəlidir. Hazırda Azərbaycanın dünya bazarına çıxararaq satdığı xam neftin qiyməti 0,58 dollar, yaxud 0,95 % artıb. Belə ki, “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 61,69 dollar təşkil edir. Bu da Azərbaycanın neftdən daha çox qazanc əldə etməsini şərtləndirir. Hesab edilir ki, qiymət artımı davam etsə, Azərbaycan cari ilin mayında dövlət büdcəsinə də yenidən baxa bilər. Xatırladaq ki, əvvəllər bu təcrübədən istifadə olunub.
Neftdən qazanılan əlavə gəlir isə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə bərpa işlərinin aparılması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Türkiyənin Xarici İqtisadi Əlaqələr Şurasının Türkiyə-Azərbaycan İş Şurasının rəhbəri Selçuk Akat bu xüsusda bildirir ki, Azərbaycan neftin qiymət artımı ilə yeni maliyyə manevr imkanları qazanır. Azərbaycanın təxminən 50 milyard ABŞ dolları civarında bir iqtisadiyyatı olduğunu söyləyən Akat bildirib ki, ölkənin 10 milyondan bir az çox əhalisi var: "Azərbaycanın bir neçə milyard dollarlıq xarici borcu var. Buna, hətta siyasi xarici borc da deyə bilərik. Çünki borc almağa çox da ehtiyacı olmayan bir ölkədir. Neft fondundakı aktivləri ilə Azərbaycan güclü və dayanıqlı bir iqtisadiyyat qurub, neft qiymətləri də Azərbaycanın lehinə irəliləyir. Azərbaycan nefti keyfiyyətinə görə digər neft markalarının qiymətlərindən baha satılır. Azərbaycan, demək olar ki, bütün infrastruktur investisiyalarını başa çatdırıb. 1991-ci ildən sonra infrastrukturunu yenilədi. Son illərdə Azərbaycanda yeni və böyük bir layihə yoxdur. Ancaq Qarabağ zəfəri ilə birlikdə yeni dövr başladı. Qarabağın ən qısa zamanda Azərbaycanın digər bölgələrinin inkişaf səviyyəsinə çatması üçün böyük investisiya qoyuluşu planlaşdırılır. Türk inşaat şirkətləri olaraq Qarabağda işləmək bizim borcumuzdur. Qarabağın inkişafı üçün türk şirkətlərinin işləməsini biznes deyil, bir vəzifə olaraq görməliyik. Azərbaycan özü isə lazımı maliyyə imkanlarına malikdir. Qalxan neft qiymətləri də maliyyə imkanlarının daha da artmasına səbəb olur”.
Nahid SALAYEV
