İşğal edilmiş Azərbaycan ərazilərində 2020-ci ilin 31 mart tarixində “prezident və parlament seçkiləri” adı altında növbəti “seçki şousu”nun təşkil edilməsi iki istiqamətdə Ermənistan üçün sərt zərbə oldu. Əvvəla, beynəlxalq ictimaiyyət bu qondarma “seçkiləri” sərt şəkildə tənqid etdi. Ikinci məqam ondan ibarət oldu ki, baş nazir Nikol Paşinyan zəbt edilmiş ərazilərdə hələ “Qarabağ klanına” qalib gəlmək iqtidarında olmadığını istər-istəməz göstərmiş oldu.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, əvvəla, bu “seçkilər” beynəlxalq miqyasda sərt tənqid hədəfinə çevrildi. Dünya bəyan etdi ki, Dağlıq Qarabağ bölgəsində təşkil olunan qondarma "seçkilər" Azərbaycan Konstitusiyasını pozur və bu baxımdan hər hansı hüquqi qüvvəsi yoxdur. Beynəlxalq və regional təşkilatlar, o cümlədən Avropa İttifaqı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, NATO, GUAM, Türk Şurası, eləcə də ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri, çoxsaylı dövlətlər bu qondarma "seçkiləri" pisləyən və onların hər hansı hüquqi əsasının olmadığını vurğulayan bəyanatlarla çıxış etdilər. Bu təşkilatların və dövlətlərin hər biri öz prinsipial mövqelərini bir daha ifadə etdilər. Onlar Ermənistana ərazilərin zor gücünə əldə edilməsinin legitim ola bilmədiyinə, torpaqların işğalının beynəlxalq tanınma əldə etmək və ya hüquqi statusun dəyişdirilməsini qəbul etdirmək üçün istifadə olunmasının mümkünsüzlüyünə dair qəti mesaj verdilər. Elə bu da beynəlxalq miqyasda Ermənistan üçün növbəti zərbə oldu. Dünya mediasında hələ də sözügedən məsələ ilə bağlı yer alan materiallar da Ermənistanın ciddi səhvə yol verdiyini aydın nümayiş etdirir. Məsələn, İtaliyanın nüfuzlu “Askanews” və “Agenzia Nova” informasiya agentlikləri, “Notizie Geopolitiche” onlayn qəzeti, “Yahoo Notizie” xəbər saytı, “Giornale Diplomatico” və “Eurasianews” xəbər portalları Azərbaycanın işğal edilmiş ərazilərində martın 31-də keçirilmiş qondarma “seçkilər”i pisləyən məqalələr dərc edib. Yazılarda Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzünün Azərbaycan Respublikasının Dağlıq Qarabağ bölgəsinin və ətraf yeddi rayonunun işğalına gətirib çıxardığı və həmin ərazilərdəki yerli əhalinin doğma yurdlarından didərgin salındığı bildirilib. Sözügedən ərazilərdə azərbaycanlı əhaliyə qarşı etnik təmizləmənin həyata keçirildiyi, orada bir azərbaycanlının belə qalmadığı, işğal olunmuş torpaqlarda Ermənistan tərəfindən yaradılmış qondarma rejimin təcavüz və irqi ayrıseçkiliyin nümunəsi olduğu diqqətə çatdırılıb. Məqalələrdə Azərbaycan ərazilərinin hərbi işğalının və bu ərazilərdə etnik təmizləmənin davam etdiyi bir vaxtda qanunsuz rejim tərəfindən sözügedən qondarma “seçkilərin” keçirilməsinin Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasını, beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərini, o cümlədən insan hüquqları və beynəlxalq humanitar hüququn normalarını açıq şəkildə pozduğu qeyd olunub. Habelə, məlumatlarda bu qondarma “seçkilər”in Ermənistanın işğalçı siyasətinin nəticələri və ilhaq istəklərini özündə əks etdirən ardıcıl tədbirlərdən biri olduğu bildirilir və bunun Ermənistanın status-kvonun saxlanılmasında və silahlı münaqişənin siyasi həllinin tapılmasında maraqlı olmadığı, təxribatlar və gərginliyin artırılması yolunu tutduğunun əyani sübutu olduğu diqqətə çatdırılır. Sonda İtaliya Xarici İşlər və Beynəlxalq Əməkdaşlıq Nazirliyi tərəfindən xarici səfərlərlə əlaqədar olaraq vətəndaşlara xəbərdarlıqları özündə əks etdirən müvafiq veb-səhifəyə keçid verilməklə işğal edilmiş ərazilərə səfər etmək və qondarma “seçkilər”də iştiraka dəvət olunan hər kəs üçün Azərbaycana məxsus beynəlxalq səviyyədə tanınan bir əraziyə - Dağlıq Qarabağa girişin beynəlxalq hüquq pozuntusu olması, Azərbaycanda arzuolunmaz şəxslər siyahısına daxil edilməklə nəticələnəcəyi barədə oxuculara məlumat verilir. Eyni mövqeyə bir sıra digər nəşrlərdə də rast gəlmək olar. Məsəslən, Malayziyanın aparıcı informasiya agentliyi olan BERNAMA da Azərbaycanın Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal altında saxlanılan ərazilərində keçirilən seçkilər barədə məqalə yayıb. “Azərbaycanın işğal edilmiş ərazilərində keçirilən “seçkilər” beynəlxalq hüququn pozulmasıdır” sərlövhəli yazıda qeyd olunur ki, ərazilərin Ermənistan tərəfindən işğalının və orada etnik təmizləmənin davam etdiyi bir vaxtda bölgədə qondarma “seçkilər”in keçirilməsi Azərbaycan Konstitusiyasının, həmçinin beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinin tam pozulmasıdır. Həmçinin BMT Nizamnaməsini, ATƏM-in 1975-ci il Helsinki Yekun Aktını və BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələrini açıq şəkildə pozan bu “seçkilər” heç bir hüquqi qüvvəyə malik deyil.
Bildirilir ki, beynəlxalq ictimaiyyət Azərbaycana qarşı hərbi güc tətbiq edilməsini və bunun nəticəsində ərazilərinin işğalını davamlı olaraq qətiyyətlə pisləyir. Dağlıq Qarabağ regionunda seçkilərin yalnız Azərbaycanın Konstitusiyası çərçivəsində və bölgənin bütün əhalisinin iştirakı ilə keçirilməsinin mümkünlüyü xüsusi vurğulanır. Qeyd edilir ki, burada seçkilər yalnız Ermənistanın silahlı qüvvələrinin işğal olunmuş ərazilərdən çıxarılmasından, bu torpaqlardan didərgin salınmış azərbaycanlı əhalinin öz doğma yurdlarına qayıtmasından, həmçinin bölgənin erməni və azərbaycanlı icmaları arasında dialoq və əməkdaşlığın bərpasından sonra mümkün ola bilər. Diqqətə çatdırılır ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli yalnız Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri çərçivəsində suverenliyi və ərazi bütövlüyü əsasında mümkündür.
Beləliklə dünya qəbul edir ki, bu qanunsuz “seçkilər” heç bir beynəlxalq təşkilat və ölkə tərəfindən tanına bilməz. Kimin hansı münasibətdə olmasından asılı olmayaraq, Ermənistan tərəfindən “seçkilər” adı verilən bu hadisə beynəlxalq hüquqa, insan haqlarına, dövlətlərin ərazi bütövlüyü prinsiplərinə kəskin şəkildə ziddir. Hesab edilir ki, bu “seçkilər” məqsədli təxribat, Qafqazda sülh və sabitliyə yönəldilən məsuliyyətsiz siyasi addım, münaqişənin sülh yolu ilə nizamlanmasına qarşı ciddi əngəl, beynəlxalq hüquq normalarına təhdiddir. Bundan əlavə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, “seçkilər” “Qarabağ klanı” ilə Nikol Paşinyan iqtidarı arasında qarşıdurmaının da davam etdiyini göstərir. Ermənistanın “1in.am” saytı bu xüsusda yazır: “Beləliklə, Dağlıq Qarabağda 31 martda keçirilən “seçkilərin” ilkin nəticələri açıqlanıb. Bu nəticələrə görə, seçkinin liderləri sabiq “baş nazir” Araik Arutyunyan və “xarici işlər naziri” Masis Mailyandır. Rəsmi yekun nəticələr elan olunmasa da, demək olar ki, “prezident seçkilərinin” ikinci turu olacaq. Ümumiyyətlə, Qarabağda ikinci turun olacağına yetərli dərəcədə yüksək ehtimalla baxılırdı. Və ikinci tura çıxacaq namizədlər olaraq da məhz bu iki şəxs görülürdü.
Söhbət ikinci turdan gedirsə, burada koronavirusla bağlı vəziyyətin necə olacağı, əlbəttə, əhəmiyyətlidir. Birinci turun keçirilməsi “seçkilərin” təxirə salınması çağırışları ilə müşayiət olundu, lakin siyasi qərar dəyişmədi. Bu dəfə durum necə olacaq? “Seçkilərin” təxirə salınması çağırışı ilə ilk dəfə adı Serj Sarkisyan və Robert Köçəryanla assosiasiya olunan Vitali Balasanyan çıxış etmişdi. Serj Sarkisyan və Robert Köçəryanın komanda üzvləri aktiv şəkildə Vitali Balasanyanı dəstəkləyirdilər. Qarabağ “prezidentliyinə” namizədlərdən biri isə bəyan etmişdi ki, Vitali Balasanyanın ofisində Robert Köçəryanın portreti asılıb. Başqa sözlə, Balasanyanın bəyanatı nəzərə alınarsa, bu assosiasiya heç də fərziyyə deyildi, yəqin ki, reallıq idi. Beləliklə, həqiqətən demək olarmı ki, Qarabağın keçmiş hakim sistemi Vitali Balasanyanın timsalında seçkilərdə məğlub olub? Belədirsə, o halda sual yaranır: “Bu qanad “seçkilərin” təxirə salınması ilə bağlı özünü bundan sonra necə aparacaq?” Bu tələbi irəli sürərək və ya ümumiyyətlə “seçkilərin” nəticələrinin ləğv edilməsi gündəliyi ilə daha aqressiv hərəkətlərə baş vuracaqmı? Bunlar cari durumla bağlı yarana biləcək suallardır.
Eyni zamanda məsələnin başqa tərəfi də mövcuddur. Geniş qəbul olunan belə bir fikir var ki, keçmiş hakim sistemin namizədi Qarabağın zəngin adamlarından biri olan, 10 ilə yaxın “baş nazir” işləyən Araik Arutyunyandır. O, İrəvana münasibətdə, çox güman ki, yalnız taktiki mülahizələrə görə loyal siyasət izləyib. Arutyunyan “məxməri inqilab”dan dərhal sonra Ermənistanda gedən dəyişikliklərə, həqiqətən, xüsusi loyallıqla yanaşıb. Bunun siyasi taktika olması şübhəsizdir, keçmiş hakim sistemin taktikası olub-olmaması isə, əlbəttə, sualdır. Belədirsə, onda belə çıxır ki, keçmiş hakim sistem ikinci turda Arutyunyanın qələbəsini təmin etmək üçün tam səfərbər olunacaq. Qarabağda keçiriləcək ikinci turdan öncə İrəvandan necə bir siyasi siqnalın gələcəyi də çox vacibdir. Əlbəttə, virusun İrəvandan Qarabağa yayılmaması mühümdür, çünki bu, “seçkilərin” ikinci turunun keçirilməsinin təminatıdır”. Bunlar həm də “Qarabağ klanı”nın zəbt edilmış ərazilərdə Paşinyana müqavimətini davam etdirdiyini, bunun isə konfliktin gedişinə öz təsirini mütləq şəkildə göstərəcəyini deməyə əsas verir.
Tahir TAĞIYEV
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
