İlqar Hüseynli: “Təklifim budur ki, ilk növbədə, bu məsələləri araşdırmaq üçün xüsusi komissiya yaradılsın”
Xəzər sahilindəki torpaq sahələri dövlətə qaytarılıb. Aktauda Xəzər dənizi sahilində ümumi sahəsi 5,9 hektar olan torpaq sahələri məhkəmə qərarı ilə dövlət mülkiyyətinə qaytarılıb. Kazinform Qazaxıstan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinə istinadən xəbər verir ki, kommersiya torpaqlarının tender keçirilmədən ayrıldığı müəyyən edilib.
Qazaxıstan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Manqistau Vilayət Torpaq Ehtiyatlarının İdarə Edilməsi Departamenti (KUZR) tərəfindən qaldırılan iddia əsasında məhkəmə Aktau şəhərində Xəzər dənizi sahilində yerləşən ümumi sahəsi 5,9 hektar olan kommersiya torpaq sahələrinin dövlət mülkiyyətinə qaytarılması barədə qərar qəbul edib.
Planlaşdırılmamış yoxlama zamanı departament torpaq sahələrinin ayrılmasında torpaq qanunvericiliyinin pozulması hallarını aşkar edib. Onların tender proseduru olmadan ayrıldığı müəyyən edilib.
Müəyyən edilmiş pozuntuların aradan qaldırılması üçün Torpaq İdarəetmə Departamenti Manqistau Vilayətinin İxtisaslaşdırılmış Rayonlararası İqtisadi Məhkəməsinə torpaq sahələrinin dövlət mülkiyyətinə qaytarılması tələbi ilə iddia qaldırıb.
İşə baxıldıqdan sonra məhkəmə departamentin iddialarını təmin edib. Nəticədə kommersiya təyinatlı torpaq sahələri dövlət mülkiyyətinə qaytarılıb.
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin məlumatına görə, əvvəllər 1,2 milyon hektar istifadə olunmamış torpaq və qanun pozuntusu ilə ayrılmış torpaq dövlət mülkiyyətinə qaytarılıb.
Qazaxıstanda qəbul olunan bu qərar Azərbaycan üçün də aktualdır.
Azərbaycanda da Xəzərin ətrafında zəbt olunmuş torpaqlar məsələsi çox ciddi problemdir. Ölkəmizdə də Xəzərətrafı dövlət torpaqları zəbt olunub.
Azərbaycanda bu torpaqlar nə zaman dövlətə qaytarılacaq?
Ekspert İlqar Hüseynli baki-xeber.com-a bildirdi ki, bu məsələyə selektiv və ədalətli yanaşılmalıdır. “Əslində, xatırlayırsınızsa, hələ Heydər Əliyevin sağlığında Xəzər dənizinin sahilindən 300 metr məsafədə hər hansı biznes obyektlərinin, əyləncə mərkəzlərinin və digər tikililərin inşasını məhdudlaşdıran müvafiq qərar qəbul edilmişdi. Mən ümid edirəm ki, həmin qərar bu gün də qüvvədədir və onu ləğv edən, yaxud etibarsız hesab edən başqa bir qərar qəbul olunmayıb.
Sadəcə olaraq, həmin qərarın icrasına lazımi nəzarət edilmədi, onun işlək mexanizmə çevrilməsi istiqamətində ciddi addımlar atılmadı. Nəticədə Xəzər dənizinin sahil zolağı boyunca çoxsaylı biznes obyektləri, restoranlar və digər kommersiya təyinatlı tikililər inşa edildi.
Bu gün isə vəziyyət xeyli mürəkkəbləşib. Çünki artıq həmin ərazilərdə böyük investisiyalar hesabına nəhəng biznes infrastrukturları formalaşıb. İndi bu obyektlərin hamısının sökülməsi və ərazidən kənarlaşdırılması nə dərəcədə məqsədəuyğundur, bunu ayrıca qiymətləndirmək lazımdır. Əlbəttə, vaxtilə 300 metrlik sahil mühafizə zolağına dair tələbə əməl edilsəydi, indiki problemlərlə üzləşməzdik.
Dünyanın dəniz sahilində yerləşən bir çox ölkələrində də sahilboyu ərazilərin istifadəsi ilə bağlı müəyyən qaydalar mövcuddur. Gürcüstanda, Türkiyədə, o cümlədən Antalyada və Qara dəniz sahillərində otellər, restoranlar, əyləncə mərkəzləri, turizm və digər biznes infrastrukturları yaradılıb. Azərbaycanda da bu istiqamətdə müəyyən infrastruktur formalaşıb. Ona görə də məsələyə yalnız bütün obyektlərin sökülməsi prizmasından yanaşmaq düzgün olmazdı”.
İ.Hüseynli vurğuladı ki, ilk növbədə, həmin tikililərin ətraf mühitə, Xəzərin ekoloji vəziyyətinə və ictimai maraqlara nə dərəcədə zərər vurduğunu araşdırmaq lazımdır. “Hazırda Xəzər dənizinin səviyyəsinin əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşdüyünü görürük. Hətta Novxanıdan Sumqayıt və Corat istiqamətinə qədər bəzi ərazilərdə dənizin geri çəkilməsi sahil zolağının əvvəlki vəziyyətini ciddi şəkildə dəyişib. Bunun yaxın perspektivdə hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyini, Xəzərin əvvəlki səviyyəsinə qayıdıb-qayıtmayacağını isə indidən dəqiq söyləmək çətindir.
Bütün bunları nəzərə alaraq hesab edirəm ki, mövcud infrastruktura münasibətdə fərqli və əsaslandırılmış yanaşma tətbiq edilməlidir. Bəzi obyektlərin saxlanılması iqtisadi və ictimai baxımdan məqsədəuyğun ola bilər. Xəzərin sahillərində böyük sanatoriyalar, istirahət kompleksləri, hətta geniş yaşayış infrastrukturları yaradılıb. Məsələn, böyük Sibris layihəsi həyata keçirilir, ərazidə böyük yaşayış kompleksi inşa olunur. Artıq bu miqyasda formalaşmış infrastrukturu nəzərə almadan ümumi söküntü qərarları vermək düzgün olmazdı.
Mənim təklifim budur ki, ilk növbədə, bu məsələləri araşdırmaq üçün xüsusi komissiya yaradılsın. Hər bir obyekt ayrılıqda qiymətləndirilsin: onun ərazini zəbt etməsinin miqyası nə qədərdir, dövlətə və cəmiyyətə iqtisadi faydası nədir, ekoloji və sosial baxımdan yaratdığı təhlükə hansı səviyyədədir? Bu təhlillərin nəticəsinə əsasən, hansı obyektlərin saxlanılmasının, hansılarının isə sökülməsinin zəruri olduğu müəyyənləşdirilməlidir.
Xüsusilə bir məsələyə diqqət çəkmək istəyirəm. Şıxovdan Qaradağ istiqamətinə, Səngəçala qədər uzanan sahilboyu ərazilərdə çoxsaylı yaşayış kompleksləri, villalar və fərdi evlər inşa edilib. Nəticədə Xəzər dənizinin sahilləri faktiki olaraq vətəndaşların üzünə bağlanıb. Bəzi ərazilərdə elə hündür hasarlar çəkilib ki, insanlar dənizə çıxış imkanından məhrum olublar.
Məncə, əsas diqqət məhz bu məsələyə yönəldilməlidir. Həmin hasarların, sahil zolağına qanunsuz müdaxilələrin və ictimai istifadəyə mane olan tikililərin taleyi ciddi şəkildə araşdırılmalıdır. Xəzər dənizi vətəndaşların üzünə açılmalı, sahilboyu ərazilərdə insanların sərbəst hərəkəti və dənizdən istifadə hüququ təmin edilməlidir. Eyni zamanda, sahilboyu ərazilərin təbii hava dövranına mane olan maneələrin aradan qaldırılması da şəhər mühiti baxımından əhəmiyyətlidir.
Beləliklə, mənim yanaşmam ondan ibarətdir ki, bu məsələdə ümumi və fərqləndirilməmiş qərarlardan qaçmaq, selektiv və hüquqi cəhətdən əsaslandırılmış mövqe ortaya qoymaq lazımdır. Hansı obyektin saxlanılması, hansının sökülməsi məsələsi ədalətlilik prinsipi əsasında, müvafiq mütəxəssislərin və müstəqil ekspertlərin rəyləri nəzərə alınmaqla həll edilməlidir.
Hətta hesab edirəm ki, belə bir komissiya yaradılacağı təqdirdə onun tərkibində vətəndaş cəmiyyəti institutlarının nümayəndələri də təmsil olunmalıdır. Proses ictimai nəzarət altında, şəffaf və obyektiv şəkildə həyata keçirilməlidir. Çünki burada söhbət yalnız biznes obyektlərinin və tikililərin taleyindən getmir. Söhbət Xəzər dənizinin qorunmasından, sahil zolağının gələcək taleyindən, ekoloji tarazlığın təmin edilməsindən və ən başlıcası, vətəndaşların ictimai məkanlardan istifadə hüququnun bərpasından gedir”-deyə İ.Hüseynli vurğuladı.
İradə SARIYEVA
