İsraildə keçirilən parlament seçkilərinin ilkin nəticələri ölkədə hakimiyyətin formalaşdırılması ilə bağlı mürəkkəb siyasi vəziyyət yaradıb. Baş nazir Benyamin Netanyahunun rəhbərlik etdiyi blok 53, Qadi Ayzenkotun başçılıq etdiyi müxalifət bloku isə 48 mandat qazanıb. Hökuməti formalaşdırmaq üçün Knessetin 120 yerindən ən azı 61-nə sahib olmaq lazımdır. Ərəb partiyalarının 19 mandat əldə etməsi onları koalisiya danışıqlarında həlledici mövqeyə gətirib. Lakin müxalifət daxilində ərəb partiyaları ilə əməkdaşlığa münasibət birmənalı deyil, Netanyahu isə belə dəstək hesabına hökumət qurmaq niyyətində olmadığını bildirib.
Netanyahu və müxalifət arasında yaranmış bu siyasi dalandan çıxış yolu nə ola bilər? Ərəb partiyalarının 19 mandatı hansı tərəfin hökumət qurmasına şərait yarada bilər və müxalifət bu partiyalarla əməkdaşlıq etmək üçün siyasi mövqeyini dəyişə bilərmi? Əgər tərəflərdən heç biri 61 mandatı təmin edə bilməsə, İsraildə milli birlik hökumətinin qurulması, yoxsa növbədənkənar seçkilərin keçirilməsi ehtimalı daha real görünür?
Abutalıb Səmədov: "İsraildə yenidən parlament seçkilərinə getmək ehtimalı son dərəcə azdır"
Politoloq Abutalıb Səmədov "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, İsraildə keçirilən parlament seçkiləri həm hakimiyyət, həm də müxalifət bloku qarşısında ciddi siyasi problem yaradıb. Belə ki, seçkilərdən qalib çıxan Baş nazir Binyamin Netanyahunun rəhbərlik etdiyi blok hökumət qurmaq üçün zəruri deputat çoxluğunu əldə edə bilməyib.
Politoloqun sözlərinə görə, İsraildə çoxluq hökumətinin formalaşdırılması üçün parlamentdə azı 61 deputatın dəstəyi tələb olunur. Lakin Netanyahunun bloku cəmi 53 mandat qazanıb, müxalifət blokunun deputat sayı isə 48-dir. Diqqətçəkən məqamlardan biri ərəb partiyalarının əvvəlki nəticələrlə müqayisədə səslərini təxminən iki dəfə artıraraq 19 deputat mandatı əldə etməsidir.
Abutalıb Səmədov qeyd edib ki, seçkilərdə seçici fəallığı da yüksək olub. Seçicilərin 77 faizdən çoxu səsvermədə iştirak edib ki, bu da son illərin ən yüksək göstəricilərindən biridir. Ərəb seçicilərin fəallığı bu nəticədə mühüm rol oynayıb. Bununla yanaşı, ərəb partiyalarının xaricdən, xüsusilə Qətərdən dəstək alması və seçicilərin maddi maraq müqabilində səsverməyə cəlb edilməsi ilə bağlı iddiaların araşdırıldığı bildirilir.
Politoloq vurğulayıb ki, İsrail qanunvericiliyinə əsasən, seçkilərin nəticələri rəsmən elan edildikdən sonra ölkə prezidenti siyasi partiyalar və deputatlarla məsləhətləşmələr apararaq hökumət qurmaq şansı olan namizədi müəyyənləşdirəcək. Həmin namizədə hökuməti formalaşdırmaq üçün 42 gün vaxt veriləcək. Bu mümkün olmadıqda, növbəti namizədə 28 gün müddət tanınacaq. Hökumətin yaradılması yenə də mümkün olmazsa, prezident 90 gün ərzində yeni parlament seçkiləri təyin edə bilər.
Abutalıb Səmədovun fikrincə, Netanyahu hökumət qurmaq üçün keçmiş siyasi tərəfdaşları Naftali Bennet və Qadi Ayzenkotla razılığa gəlməyə çalışa bilər. Onlardan birinin Netanyahunun tərəfinə keçməsi parlamentdə tələb olunan çoxluğun formalaşmasına imkan verərdi.
Politoloq bildirib ki, ölkə prezidentinin də bu istiqamətdə təklifləri var. Təkliflərdən biri Netanyahunun müəyyən müddət baş nazir vəzifəsində qaldıqdan sonra, iki il ərzində istefa verməsi və siyasətdən çəkilməsi, daha sonra isə hökumətə Bennet, Ayzenkot və ya onların dəstəklədiyi namizədlərdən birinin rəhbərlik etməsidir. Netanyahuya qarşı qaldırılmış cinayət işləri ilə bağlı əfv məsələsi də mümkün razılaşmanın müzakirə olunan şərtləri sırasında yer alır. Ancaq bu təklifin raqiblər tərəfindən qəbul edilib-edilməyəcəyi hələ məlum deyil.
Abutalıb Səmədovun sözlərinə görə, digər mümkün variant Netanyahunun azlıq hökuməti yaratmasıdır. Bu halda ərəb partiyaları hökumətin əleyhinə səs verməmək barədə razılığa gələ bilərlər. Beləliklə, Netanyahu 53 deputatın dəstəyi ilə də hökumət formalaşdırmaq imkanı əldə edə bilər. İsraildə əvvəllər də azlıq hökuməti modeli tətbiq olunub.
Politoloq hesab edir ki, hazırkı siyasi qüvvələrin heç biri yenidən parlament seçkilərinə getməkdə maraqlı deyil. Nə hakimiyyət, nə müxalifət, nə də ərəb partiyaları yeni seçki kampaniyasına başlamaq istəyir. Buna görə də tərəflər hökumətin formalaşdırılması üçün mümkün siyasi razılaşmalara üstünlük verəcəklər.
Onun qənaətinə görə, İsraildə yaxın aylarda ya çoxluq, ya da azlıq hökumətinin yaradılması ehtimalı yüksəkdir. Netanyahu isə yeni hökumət formalaşana qədər baş nazir vəzifəsini icra etməkdə davam edəcək.
Akif NƏSİRLİ
