Bu gün yaşlı və orta nəslə mənsub çox az adam tapılar ki, bir vaxtlar Azərbaycan Televiziyası tərəfindən istehsal edilən, mövzu, süjet, rejissura, aktyor oyunu baxımından maraqlı və baxımlı olan teletamaşaları xatırlamasın. Həmin televiziya tamaşaları bu gün də tamaşaçı marağını özünə cəlb etməkdə davam edir. Baxmayaraq ki, bu teletamaşalar Sovet dövründə çəkilib və burada həmin dövrün ab-havası var, yenə də sevilirlər, arzulanırlar.
Bu gün təəssüf ki, Azərbaycan televiziyalarında teletamaşalar çəkilmir, bu sahə sanki unudulub, birdəfəlik arxiv küncünə atılıb. Halbuki, keçən dövrlərlə müqayisədə müasir dövrdə Azərbaycan televiziyalarının maddi-texniki bazası daha zəngindir, televiziyaların həm kadr potensialı, həm də başqa göstəriciləri imkan verir ki, teletamaşalar çəkilsin. Müasir dövrdə televiziya tamaşasının materialına çevrilməli olan kifayət qədər əsər var ki, onları teletamaşa şəklində çağdaş tamaşaçıya təqdim etmək tam mümkündür.
Hazırda Azərbaycan televiziyalarının teletamaşalara maraq göstərməməsinin kökündə hansı səbəblər dayandığı tamaşaçıları da ciddi şəkildə düşündürür.
Məlumat üçün bildirək ki, keçmiş SSRİ-də ilk televiziya tamaşası 1938-ci ildə nümayiş olunub. 1950-ci illərin əvvəllərinə qədər teletamaşalar efirdə canlı olaraq təqdim edilib. Azərbaycan televiziyasında teletamaşalar isə ötən əsrin ortalarından çəkilməyə başlayıb.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, 1956-cı ilin iyulunda N.Nərimanovun “Şamdan bəy” pyesi əsasında rejissor Rauf Kazımovskinin quruluş verdiyi tamaşa ilk televiziya tamaşası hesab olunur. Daha sonra Məhərrəm Əliyevin “Sən gözəlsən”, 1963-cü ildə Süleyman Sani Axundovun “Laçın yuvası” pyesi, 1964-cü ildə Mehdi Hüseynin “Səhər” romanı əsasında hazırlanmış tamaşalar təqdim edilib. 1960-cı illərin ortalarında Adil İsgəndərov, Məhərrəm Haşımov, Rauf Kazımovski, Ağaəli Dadaşov, Arif Babayev və digər rejissorlar efirdə sanballı tamaşaların quruluşçu rejissoru kimi çıxış ediblər.
1970-1980-ci illərdə Azərbaycan Televiziyasında Bünyad Məmmədov, Ramiz Həsənoğlu (Mirzəyev), Tariyel Vəliyev, Məhərrəm Bəzirzadə və başqa rejissorlar öz fəaliyyətləri ilə diqqəti cəlb ediblər. 1980-ci illərin əvvəllərindən televiziya tamaşalarında natura çəkilişləri effektinə də yer ayrılmağa başlayıb. 1993-cü ildə televiziya teatrını inkişaf etdirmək məqsədilə "Sabah" yaradıcılıq birliyi yaradılıb. Fəaliyyətini bu gün də davam etdirən "Sabah"ın tamaşaçılara təqdim etdiyi ilk tamaşa C.Məmmədquluzadənin "Kamança" pyesinin motivləri əsasında hazırlanmış teletamaşa olub. Sovet quruluşunun dağılması ilə yeni idarə və ifadə tərzlərinin meydana gəlməsi Azərbaycan Televiziyasında tamaşaların istehsalında uzun fasiləyə səbəb olmayıb, teletamaşaların hazırlanması prosesi davam edib. Lakin təəssüflə qeyd olunmalıdır ki, müstəqillik dövrünün teletamaşalarının bədii keyfiyyətlərinin daha zəif olması televiziya kimi kütləvi sənət növündə nəzərə çarpmaya bilməz.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, müxtəlif dövrlərə aid nəinki milli, həmçinin, sovet və dünya klassikasının və ən yaxşı müasir dövr ədəbi nümunələrini: "Topal Teymur"(H.Cavid, R.Həsənoğlu, 1983), "Kreyser sonatası" (L.N.Tolstoy, R.Savalan, A.Zamanlı, 1984), "Unudulan adam" (N.Hikmət, L.Məmmədbəyli, 1987), "Köhnə dəbli komediya" (A.Arbuzov, B.Məmmədov, 1981), "Mehmanxana sahibəsi" (K.Qoldoni, L.Məmmədbəyli, 1978), "Günahsız Abdulla" (M.Cavaxişvili, D.Mustafa, R.Həsənoğlu, 1984), "Qapalı orbit" (A.Laurinçyukas, R.Həsənoğlu, 1984), "Ötən ilin son gecəsi" (Anar, R.Həsənoğlu, T.Vəliyev, 1978), "Atayevlər ailəsi" (İ.Əfəndiyev, L.Məmmədbəyli, 1987) və s. kimi mükəmməl, hətta Mərkəzi Televiziyanın analoji tamaşalarını geridə qoyan yüksək planka belə tənqidi yanaşmaya imkan yaradır.
Onu da qeyd edək ki, həmin dövrdə çəkilən televizya tamaşaları tamaşaçılarda az qala bir bədii filmin təəssüratını yarada bilirdi.
Zülfiyyə Eldarqızı: “Televiziyaların müasir dövrdə teletamaşalar çəkməməsinin səbəbi tamaşaçı qıtlığı ilə bağlıdır”
Sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru, aktrisa Zülfiyyə Eldarqızı hesab edir ki, bu gün televiziyaların televiziya tamaşaları çəkməməsinin səbəbi tamaşaçıların televiziyaya olan tələbatının az olmasından irəli gəlir. Onun sözlərinə görə, bir vaxtlar televiziya tamaşalarına ona görə böyük maraq və ehtiyac var idi ki, alternativ vasitələr yox idi. O bildirdi ki, televiziyalar tamaşaçı istəyini nəzərə almalıdırlar, yoxsa ucuz şouvari seriallarla heç nə əldə edə bilməyəcəklər. “Vaxtilə Azərbaycan televiziyası çox güclü və maraqlı televiziya tamaşaları çəkirdi və bu ekran əsərləri də tamaşaçıların sevgisini qazanırdı. O illərdə çəkilən televiziya tamaşaları çox baxımlıdır. Bu gün isə televiziya tamaşalarının çəkilməsinə televiziyalar tərəfindən birmənalı olaraq maraq göstərilmir. Telekanallar hesab edirlər ki, internetin, sosial şəbəkələrin insanları məşğul etdiyi dövrdə onları televiziya tamaşalarına baxmağa məcbur etmək mümkün deyil. Bu gün Azərbaycan insanını internetdən, sosial şəbəkələrdən qoparıb maraqlı televiziya tamaşalarına cəlb etmək olar. Sadəcə, gərək o televiziya tamaşaları çox maraqlı çəkilsin və həyati əhəmiyyəti olsun. Görürsünüz, bu gün tamaşaçılar “Atayevlər ailəsi”, “Alov” və başqa teletamaşaları necə gözəl xatırlayır, o tamaşaların mənasından, ideyasından, məzmunundan məmnunluqla danışırlar. Çünki bu teletamaşalar peşəkarlar tərəfindən yaradılıb. Düşünürəm ki, televiziyada xüsusi bir sahə olan teletamaşaları dirçəltmək məqsədəuyğundur. Bu gün də yaxşı yazıçılarımız var, onların əsərləri əsasında televiziya tamaşaları çəkmək lazımdır. Azərbaycan televiziyalarının maddi-texniki bazası, burada çalışanların peşəkarlığı imkan yaradır ki, yeni dövrün ruhuna uyğun televiziya tamaşaları çəkilsin. Hesab edirəm ki, teletamaşalar çəkilərsə, bu, televiziyalarımıza tamaşaçılarda marağın artmasına səbəb ola bilər” -deyə Z.Eldarqızı vurğuladı.
O qeyd etdi ki, müstəqilliyimizin ilk illərində televiziya tamaşaları çəkilsə də, onların çoxunun bədii keyfiyyəti çox aşağıdır. Tamaşaçılar bədii keyfiyyəti, məzmun və ideyası mükəmməl olan televiziya tamaşaları istəyirlər. “Müstəqilliyimizin əvvəllərində çəkilən teletamaşaların böyük əksəriyyətinin bədii keyfiyyəti elə də yüksək olmadığı üçün onlara tamaşaçı tələbatı azaldı. Fikrimcə, televiziyaların müasir dövrdə teletamaşalar çəkməməsinin səbəbi tamaşaçı qıtlığı ilə bağlıdır” - deyə o qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
