Ədəbi ictimaiyyətdə gəzən söz-söhbətlərə görə, Azərbaycanda Xalq yazıçısı və Xalq şairi fəxri adları ləğv ediləcək. Hətta bu barədə sosial şəbəkələrdə də müəyyən işarələrə rast gəlinir. Maraqlıdır ki, uzun illərdir Xalq şairi və Xalq yazıçısı da daxil olmaqla bütün fəxri adların ləğv edilməsi məsələsi gündəmdədir və zaman-zaman müzakirə edilir.
Böyük əksəriyyət hesab edir ki, fəxri adlar, ümumiyyətlə, ləğv edilməlidir. Bu fikirdə olanların qənaətinə görə, bir əsəri, bir şeiri belə oxucular tərəfindən oxunmayan şəxslərin Xalq yazıçısı, Xalq şairi fəxri adı daşıması doğru deyil. Bəziləri isə hesab edirlər ki, Xalq şairi və Xalq yazıçısı fəxri adları Sovet dövründən miras qalıb və bu adlardan “sovet iyi” gəlir. O da sirr deyil ki, bu gün çox şair və yazıçı fəxri adlar almaq üçün Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə davamlı müraciətlər edir. Halbuki, onların əksəriyyətinin yazdıqları ədəbiyyat deyil, sözün həqiqi mənasında, makulaturadır.
Reallıq budur ki, Azərbaycanda Xalq yazıçısı və Xalq şairi fəxri adlarının ləğv edilməsinə tərəfdar olanların sayı günü-gündən artır. Onlar hesab edirlər ki, Xalq yazıçısı və Xalq şairi fəxri adlarını daşıyanların çoxunun yaradıcılığı, yazdıqları bu adların parametrlərinə uyğun gəlmir.
Qiymət Məhərrəmli: “Hesab edirəm ki, Xalq şairi və Xalq yazıçısı fəxri adları öz aktuallığını itirib”
Tanınmış şairə, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Qiymət Məhərrəmli bizimlə söhbətində bildirdi ki, Xalq şairi və Xalq yazıçısı fəxri adları Sovet dövründə təsis olunub və bu fəxri adlar sovet ədəbiyyatının inkişafında xidmətləri olan yazıçı və şairlərə verilib.
Xalq şairi və Xalq yazıçısı fəxri adları SSRİ-yə daxil olan müttəfiq respublikalarda verilirdi. Hazırda isə bəzi keçmiş sovet respublikaları ilə yanaşı, Azərbaycanda da yazıçı və şairlərə verilir. Bu fəxri adlar Azərbaycan poeziyasının inkişafında böyük xidmətlərinə, xalqın böyük rəğbətini qazanmış yüksək ideyalı və bədii cəhətdən dəyərli ədəbi əsərlər yaratmağa görə yazıçı və şairlərə verilib. Qeyd edim ki, “Azərbaycan SSR xalq şairi” fəxri adı ilk dəfə 1956-cı ildə Səməd Vurğuna verilib. “Azərbaycan SSR-in Xalq yazıçısı” adına isə Şamaxıda doğulan erməni əsilli yazıçı Aleksandr Şirvanzadə layiq görülüb. Bununla da o, Azərbaycan SSR-in ilk Xalq yazıçısı hesab olunur. Ona bu ad 1930-cu ildə verilib”.
Azərbaycanda Xalq yazıçısı və Xalq şairi fəxri adlarının ləğv edilməsinin aktuallaşmasına da münasibət bildirən Q.Məhərrəmli bildirdi ki, o vaxt bu fəxri adlar xalqın məhəbbətini qazanan, kitabları əl-əl gəzən, böyük tirajlarla nəşr edilən yazıçı və şairlərə verilirdi. “Bu gün də həmin Xalq şairi və yazıçılarının əsərləri mənim və digərlərinin kitabxanalarında durur. Mən onların kitablarını sevə-sevə oxuyuram və onlardan yeri gələndə bəhrələnirəm də. Bu başqa məsələ. Ancaq bu gün vəziyyət tamam başqadır. Hesab edirəm ki, Xalq şairi və Xalq yazıçısı fəxri adları öz aktuallığını itirib. Bu gün həmin fəxri adlara ehtiyac yoxdur. Mənim fəxri adlara, qondarma diplomlara, yalançı təltiflərə həmişə allergiyam olub. Yazıçı, şair fəxri adla şair yazıçı olmur ki. Fəxri adı olan yazıçı, şair var ki, bir cümləsini, bir misrasını belə oxuyan yoxdur. Hər şey göz qarşısındadır. Sovet dövründə partiyanı, sovet ideologiyasını tərənnüm etməyən şairə Xalq şairi, Xalq yazıçısı fəxri adı verilmirdi. Elə bilirəm ki, həm ədəbiyyat, həm incəsənət, həm də digər sahələrdə fəxri adların verilməsi dayandırılsa yaxşı olar. Bu gün fəxri adı olmayan şair, yazıçı var ki, onları xalq daha çox sevir, oxuyur. Çox arzu edərdim ki, Xalq yazıçısı və Xalq şairi fəxri adları, ümumiyyətlə, götürülsün, buna zərurət yoxdur. Bu gün yazıçı və şairlərin çoxu fəxri ad almaq növbəsinə dayanıb. Biri fəxri ad alır, o biri ala bilmir, bu da özlüyündə böyük söz-söhbət yaradır. Dünya praktikasında fəxri ad heç bir xarici ölkədə yoxdur. Ancaq keçmiş Sovetlər Birliyinə daxil olan bəzi respublikalarda var. Halbuki, keçmiş ittifaq respublikalarının çoxunda fəxri adlar ləğv edilib” - deyə Q.Məhərrəmli qeyd etdi.
Elşad Barat: “Mən fəxri adların ləğvinin tərəfindəyəm”
Tanınmış yazar Elşad Barat da hesab edir ki, fəxri adların ləğv edilməsi daha münasibdir. “Fəxri adlar ya ədalətlə verilməli, ya da ləvğ olunmalıdır. Bizim cəmiyyətdə ədalətə inamsızlıq olduğunu nəzərə alsaq, bu adların verilməməsi fikrinin yanındayam. Bu yaxınlarda bir çox qələm adamına adlar paylandı. Bəzilərinə fəxri adların verilməsi biz gəncləri narahat edir, ümidsizlik yaradır, həvəsdən salır. Yazmaq eşqimiz ölür. Demək ki, fəxri adlar qələm adamına yazılarına görə yox, xidmətlərinə görə verilir. Elə isə mən fəxri adların ləğvinin tərəfindəyəm. Həm də bu adlar yazıçılar arasında yazmaq həvəsi yox, "xidmət" etmək həvəsi yaradır. Tarix boyu öz dövründə bu fəxri adları almış insanların əksəriyyəti yaltaq olub” - deyə şair bildirdi.
Ayaz Arabaçı: “...ləğv edilməsi daha doğru olardı”
Tanınmış şair Ayaz Arabaçı da Xalq yazıçısı və Xalq şairi fəxri adlarının ləğv edilməsinə tərəfdardır. “Ümumiyyətlə, fəxri adların verilməsinə heç bir ehtiyac yoxdur. Çünki əsas yaradıcılıqdır. Xalq şairi, yazıçının əsərləri oxunursa, sevilirsə bu kifayətdir. Xalqın sevimli şairi və yazıçısı kimi qələm adamları daha böyük şöhrət qazanırlar. Dünya təcrübəsində Xalq şairi, Xalq yazıçısı fəxri adları yoxdur. Bu, keçmiş SSRİ məkanına aid olan respublikalarda var. Bu fəxri adların ləğv edilməsi daha düzgündür. Ona görə ki, elə adamlar Xalq şairi, Xalq yazıçısıdır, əsl dəyərli qələm adamları kənarda qalıb. Bu seçimin özündə bir ədalətsizlik var. Bu səbəbdən də Xalq yazıçısı və Xalq şairi fəxri adlarının ləğv edilməsi daha doğru olardı. Çünki bu fəxri adların heç bir əhəmiyyəti yoxdur” - deyə A.Arabaçı bildirdi.
Sadiq Qarayev: “Bu, yazıçı və şairlərə yaradıcılıq stimulu verən bir amildir”
Azərbaycan və Rusiya Yazıçılar birliklərinin üzvü, tanınmış yazıçı-alim Sadiq Qarayev isə həmkarlarından fərqli olaraq, Xalq yazıçısı və Xalq şairi fəxri adlarının ləğv edilməsinin tərəfdarı deyil. O hesab edir ki, fəxri ad yazıçı və şairə yaradıcılıq stimulu verir. S.Qarayevin sözlərinə görə, Xalq şairi və Xalq yazıçısı adına qədər istedadlı gənc yazarlara müxtəlif fəxri adlar verilməlidir ki, onların yaradıcılıq əzmi daha da artsın. “Mən əksini düşünürəm. Hesab edirəm ki, Xalq yazıçısı və Xalq şairi fəxri adları ləğv edilməməlidir. Çünki bu, yazıçı və şairlərə yaradıcılıq stimulu verən bir amildir. Hətta Xalq şairi və Xalq yazıçısı fəxri adına qədər istedadlı yazarlara digər fəxri adlar verilsin. Deyək ki, bir istedadlı şairdir, yazıçıdır, xalqı maarifləndirən, Qarabağla bağlı, azərbaycançılıq məfkurəsini özündə ehtiva edən, Azərbaycan reallıqlarını dünya ictimaiyyətinə çatdıran bir əsər yazıb, o əsəri yazan yazarın əməyi stimullaşdırılmalıdır. Xalq yazıçısı və Xalq şairi fəxri adı alana qədər ona başqa fəxri ad verilməlidir. Bilirsiniz ki, Xalq şairi və Xalq yazıçısı fəxri adları hər kəsə verilmir. Əvvəllər Xalq yazıçısı və Xalq şairinin əsərləri ona görə çox oxunurdu ki, o zaman indiki kimi informasiya bolluğu deyildi və əsas informasiya mənbəyi şair və yazıçının əsərləri idi. Bu gün informasiya bolluğudur və bu səbəbdən də Xalq yazıçısının, Xalq şairinin əsərləri oxunmur. Bu gün onların əsərlərinin oxunmaması bu yazıçı və şairlərin günahı deyil. Bu, müasir dövrün obyektiv və subyektiv məsələlərindən irəli gələn amildir. Bu gün hansısa yazıçının bir əsəri əsasında film çəkilərsə, onu cəmiyyətdə daha yaxşı tanıyarlar. Eyni zamanda, hazırda Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin özünün işini təkmilləşdirmək lazımdır. Orada gənc yazıçı və şairlərə şərait yaradılmalı, istedadlı insanlar üzə çıxarılmalıdır. İl ərzində yaxşı əsərlər yazan, ədəbiyyata yeni ədəbi təfəkkür gətirən, əsərləri cəmiyyətə fayda gətirən qələm adamlarının yazılarının, əsərlərinin nəşrinə kömək etmək gərəkdir”.
S.Qarayev qeyd etdi ki, Yazıçılar Birliyi tərəfindən yazarların əsərləri məktəblərdə, ictimaiyyətdə geniş təbliğ edilməli, onlarla canlı görüşlər təşkil olunmalıdır. Sovet dövründən qalma təsisatların, eləcə də fəxri adların ləğv edilməsinin fayda verməyəcəyini deyən S.Qarayev hesab edir ki, ənənələrin üstündən xətt çəkmək yox, onları inkişaf etdirmək lazımdır.
Qeyd edək ki, bəzi ekspertlərimiz fəxri adlarla bağlı danışarkən müxtəlif şəxslərin adlarını çəkmişdilər və onların fəxri adlara layiq olmadıqlarını bildirmişdilər. Ancaq mövzumuz Xalq şairi və Xalq yazıçısı fəxri adlarını alan şəxslərin bu adlara layiq olub-olmadığını müzakirə etmək olmadığı üçün, həmin şair və yazıçıların adlarını qeyd etmədik.
İradə SARIYEVA
