şənbə günü, 21 noyabr 2026
     

HƏSƏN BƏY ZƏRDABİNİ ANARKƏN

Image


Azərbaycanın görkəmli dövlət və siyasi xadimlərindən,müstəqil Azərbaycan dövlətinin yaradıcılarından biri və onun Baş naziri Fətəli xan Xoyskinin qardaşının nəvəsi hörmətli Kərim bəy Mehmetzadə Azərbaycan Milli Mətbuatımızın yaranmasının 151-ci ildönümü münasibəti ilə xatirələrini paylaşmaq istədi. Buyurun hocam.

Əziz və sevimli Jalə xanım, Həsən Bəy Zərdabinin anım günü münasibətilə sizi ürəkdən təbrik edirəm. Həsən Bəy Zərdabinin XIX əsrin sonlarında Azərbaycanın ilk qəzetini çap etmək, onun tirajını çoxaltmaq, yeni mətbəə şriftləri, qurğuşun lövhələr və müxtəlif müasir mətbəə ləvazimatları almaq üçün İstanbula gəlmişdi. Özü İstanbula bələd olmadığı üçün bu işi, o dövrdə İstanbulda xalça ticarəti ilə məşğul olan və Amerikada Nyu-Yorkun 5-ci prospektində böyük bir xalça ixrac-idxal dükanına sahib olan atam Hacı Baba Gəncəliyə tapşırıblar.

Atam Zərdabi bəyi Qapalıçarşıdakı Karvansarayında qonaq edib, ona lazım olan bütün ləvazimatları hazırlayıb Azərbaycana yolladıqdan sonra Həsən Bəy Zərdabi göz yaşları içində atama təşəkkür edib Azərbaycana yol düşüb. O vaxtdan etibarən, Azərbaycanda çap olunan bütün qəzet və jurnallar bir həftə ərzində atamgilə çatdırılıb. O dövrdə İstanbulda yaşayan 600-700 nəfərlik Azərbaycan icması xəbərləri və son siyasi hadisələri oradan öyrənirdi. Həsən bəy Zərdabinin vasitəsi ilə Azərbaycanda ilk dəfə çap olunan "Molla Nəsrəddin" jurnalının orijinal sayları hələ də mənim iş yerimdə, hazırda azərbaycanlı qardaşlarımın Əli bəy Hüseynzadə Muzeyi adlandırdıqları Böyük Yıldız Xan karvansarasında bütün qardaşlarımıza açıqdır.

Böyük şairimiz Hüseyn Cavid bəy də tez-tez həmin yerdə Hacı Babanın qonağı olardı. Onun Naxçıvandan aldığı gimnaziyanı bitirmə diplomu Türkiyədə, İstanbul Universitetində qəbul edilməyəndə, Hacı Baba Gəncəli çox yaxın dostu, universitetin müəllimi olan məşhur şair Rza Tevfiq vasitəsilə Hüseyn Cavid bəyi universitetə ​​qəbul etdirdi. O, həmçinin ona Osmanlı türkcəsi və fransız dillərindən dərs verdirir, onun özünə də fars və rus dillərini öyrənın tələbələr taparaq dolanışığını təmin etmək üçün pul qazanmasına imkan yaradır.

Bundan əlavə, Əli bəy Hüseynzadə Salyani də Rza Tevfiq və Hacı Baba vasitəsilə 2 il gizli şəkildə orada qonaq olub. O, “İttihad və Tərəqqi” Komitəsinin beş qurucu üzvündən biri olduğu üçün Sultan Əbdülhəmidin casusları tərəfindən axtarılır və izlənilirdi. Əli bəy Salyani Hacı Babaya sədaqət andı içərək, orada yaşadığı haqqında ölənə qədər heç kimə, hətta ailə üzvlərinə də heç nə deməyəcəyini bildirmişdi.

22 ay ərzində gizli otağından heç çölə çıxmamış, bu müddət ərzində Sankt-Peterburqda həvəs göstərib öyrəndiyi rəssamlıq sənəti ilə beş möhtəşəm rəsm əsəri yaratmışdır. Bu əsərlərə, Hacı Baba Ağanın 80x110 sm ölçülü gözəl qara qələmlə çəkilmiş portreti, atam Məhmədəli bəyin Amerikada Robert Kollecində oxuyarkən tələbə geyimində qara qələmlə çəkilmiş portreti, Azərbaycanlıların çox sevdiyi Şah Abbasın 65x90 sm ölçülü olduqca gözəl və canlı quaş boya rəsmi (və altında öz xətti ilə Şah Abbasa ithaf etdiyi yazı), Topqapı Sarayının Böyük Qülləsinin ağaclar arasında möhtəşəm mənzərəsi və o dövrdə ailəmizə aid olan Üsküdardakı dənizkənarı evin akvarel təsviri daxildir.

Təxminən 10 il əvvəl Azərbaycanın Ankaradakı səfiri Xəzər bəy (hazırda ABŞ, Vaşinqtonda səfirlik vəzifəsini icra edi ) hörmətli dostum, qardaşım professor Teymur Rzayev muzeyimizi ziyarət edərkən, “Bu əsərləri Azərbaycana niyə göndərmirik? Bunların eynisini sizin üçün hazırlayarıq”-demişdi. Lakin Xəzər bəy: "Daş yerində ağırdır” deyərək etiraz etmişdir. Əgər Hüseyn bəy bunları burada işləyib və 125 ildir ki, bu binada qorunub saxlanılıbsa, düşünürəm ki, bunların burada qalmaları daha məqsədəuyğundur", deyərək məni böyük bir yükdən azad etmişdir. Ziyarət etdiyinə görə minnətdarlıq əlaməti olaraq, “Molla Nəsrəddin”in orijinal nəşrlərinin üçüncü cildini ona hədiyyə etdim. Hörmətli qardaşım Xəzər bəy, bu əsəri evinin ən gözəl yerində əziz bir xatirə kimi saxlamaq üçün övladlarına verəcəyini bildirdi.

Bir neçə ay sonra Teymur qardaşım yenidən zəng edib dedi: Kərim bəy ustadım, gələn həftə Əli bəy Hüseynzadənin bacısının nəvəsi Azərbaycandan İstanbula gəlir. O vaxt Hüseynzadənin 94 yaşlı qızı Feyzaver xanımla bibi nəvəsi bu muzey haqqında eşitmədiklərini və çox maraqlandıqlarını söylədilər. Onda Qapalıçarşı və Mahmutpaşa Küçəsi adi günlərdə səhər saat 9:00 ilə axşam saat 19:00 arasında nəqliyyata bağlı olsa da, onlar xüsusi icazə ilə maşınlarını Böyük Yıldız sarayının qarşısına qədər gətirib orada saxladılar. Bazardakı insanlar da bu xanıma böyük maraq və heyrətlə baxırdılar.

Onlar bu şəkillərin saxlanıldığı tarixi otağın 125 ildir toxunulmadan qorunub saxlanılmasına çox təəccübləndilər. Teymur bəy, Əli bəy Hüseynzadənin 1902-1904-cü illər arasında həyatının iki ilini bu otaqda keçirdiyini və onun hətta ailəsinin belə bundan xəbərsiz olacağına and içdiyini deyəndə hər ikisi dəqiqələrlə ağladılar və mənim boynuma sarıldılar. Mən də onlara bu otaqda onun həmin iki ildə Şillerin Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuş şeirlərini və Hötenin alman dilindən Azərbaycan türkcəsinə tərcümə olunmuş Faust kitablarını da göstərdim. Şillerin şeirlər kitabını onlara hədiyyə etdim.

Böyük heyrət və sevinclə bir-birimizi qucaqlayıb yenidən kövrələrək ayırdıq. Çox keçmədən Feyzaver xanımı torpağa tapşırdıq. Nur içində yatsın.

Əzizim Jalə xanım, sizi çox sevdiyim üçün ilk dəfədir bu qədər ətraflı söhbət edirəm. Sizi sevgiylə qucaqlayıram. Kərim Xan Xoylu Məhmətzadə...

Söhbəti qələmə aldı.

Jalə Cəfərova.

Yazışı-publisist,

filologiya üzrə fəlsəfə doktoru.



VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

Putin “nüvə çantası”nı özü ilə Çinə niyə aparmışdı...

Ermənilər Qarabağda Amaras udin-alban abidəsinə kor iddialardan əl çəkmirlər...

SON XƏBƏRLƏR

21.11.2026 / 12:31
Beynəlxalq Qalereyada İsrail Səfiri ilə mədəniyyət sahəsində əməkdaşliq müzakirə olunub

21.11.2026 / 11:47
"Biz Azərbaycanı regionda daimi olaraq mühüm strateji tərəfdaş kimi qəbul etmişik" - Vyetnam Prezidenti

21.11.2026 / 11:43
Prezident İlham Əliyev: "Azərbaycan-Vyetnam münasibətləri strateji əhəmiyyət daşıyır"

21.11.2026 / 11:28
Prezident İlham Əliyevin Vyetnam Prezidenti ilə geniş tərkibdə görüşü olub - FOTO

21.11.2026 / 10:14
Azərbaycan-NATO hərbi logistika əməkdaşlığı müzakirə olunub

21.11.2026 / 08:51
Prezidentlər İlham Əliyev və To Lam Birgə Bəyanat qəbul ediblər, Azərbaycan-Vyetnam sənədləri mübadilə olunub - FOTO

21.11.2026 / 08:44
Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarına başsağlığı verib

21.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyevin Hanoyda rəsmi qarşılanma mərasimi olub

20.11.2026 / 23:10
Minlərlə ailənin torpaq probleminin həlli istiqamətində mühüm addım - çıxarış almaq mümkün olacaq...

20.11.2026 / 22:37
İraqda məzhəb savaşı başlanır, işin içində yenə İran var

20.11.2026 / 22:15
Tramp Konqresdə nəzarəti itirməzdən əvvəl hərəkətə keçdi - Ukraynada sülh üçün son tarix açıqlandı...

20.11.2026 / 21:58
BMT-ni bərbad günə qoyanlar onun “köklü islahatına” qərar verdilər...

20.11.2026 / 21:43
Danimarka Rusiya hərbi attaşesini ölkədən qovur, ruslar üçün vizaları da dayandırır – vaxt verildi...

20.11.2026 / 21:35
Britaniya ordusu dron dövrünə hazırlaşır?

20.11.2026 / 21:24
Moskvadan Tallinn və Buxarestə etiraz - hər iki ölkənin diplomatları Rusiya XİN-ə çağırıldı

20.11.2026 / 21:16
Paşinyan “Qərbi Ermənistandan” imtina etdi ki, Bakı da Qərbi Azərbaycandan imtina etsin - Hay ki, hay...

20.11.2026 / 20:58
Qərbi Zəngəzurun tarixi irsinin UNESCO-da mənimsənilməsinə start verildi...

20.11.2026 / 20:41
Tramp Çindəki hadisədən sonra təyyarədaşıyan bir gəmini İranın "qapısından" çəkib apardı...

20.11.2026 / 20:22
Rəsmi Ankara NATO-ya sərt mesaj verdi – Alyans Türkiyəni Yaxın Şərqdə tək qoydu...

20.11.2026 / 20:07
Parlament buraxılır, Konstitusiya dəyişdirilir, müxalifət ləğv edilir - Paşinyan mürəkkəb ssenariyə baş vurdu...

20.11.2026 / 19:49
Azərbaycanda kitabxanalar 26 faiz azalıb, bəzi kəndlərdə onlar fəaliyyətini tamamilə dayandırıb

20.11.2026 / 19:44
Dədə Qorqud epoxasının memarlıq irsi:Nəzəri fikirlər, tarixi baxışlar və məkan semantikası

20.11.2026 / 19:25
Macarıstan Ukrayna siyasətini tam dəyişdi - Madyar Orbanı sildi...

20.11.2026 / 19:25
Vyetnam üçün Avropaya Azərbaycanın üzərindın yol açıldı...

20.11.2026 / 19:10
İŞİD-in “Vilayəti Xorasan” qruplaşmasının iki üzvü Azərbaycana gətirilərək həbs edildi - FOTO

20.11.2026 / 18:57
Moskvadan Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Dublin görüşünə reaksiya...

20.11.2026 / 18:43
Maşın alan yoxdur, amma qiymətlər sürətlə artır

20.11.2026 / 18:27
Yeni Yalta sammiti alınmadı, amma Rusiya, Çin, ABŞ liderləri istəklərinə nail oldular

20.11.2026 / 18:11
Fransa və Hindistan BTQ-yə açıq savaş açdı - təşkilatın sosial media hesablarına kiberhücumlar başladı...

20.11.2026 / 17:57
Şəmkir xəstəxanasını su basdı - TƏBİB-dən açıqlama...

20.11.2026 / 17:51
İslam yaxın onillikdə dünyanın ən böyük dininə çevriləcək

20.11.2026 / 17:40
İcra başçısının birinci müavini ilə bağlı 2 milyonluq qalmaqal - iş prokurorluğa çıxdı...

20.11.2026 / 17:32
Almaniya və Ukrayna arasında fikir ayrılığı - Avropalı liderlər Moskvaya gedəcəkmi...

20.11.2026 / 17:26
Dünyanın "3 iddialı ağası" Qəzzada on minlərlə müsəlmanın faciəsinə susdu...

20.11.2026 / 17:12
Mehriban Əliyevanın sosial media hesablarında Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşünə dair paylaşım edilib

20.11.2026 / 17:05
Trampdan Ukrayna ilə bağlı mühüm açıqlama - Vaşinqton Kiyevsiz qərar verməyəcək...

20.11.2026 / 16:32
Kolleclərə qəbul qaydaları dəyişir - qiyabi təhsil ləğv edilir...

20.11.2026 / 16:25
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama rəsmi səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

20.11.2026 / 16:09
Ermənilər pasportlarda doğulduğu yer kimi "Azərbaycan " yazdırırlar...

20.11.2026 / 16:02
Prezident İlham Əliyevin səfəri Vyetnam mediasının diqqət mərkəzində... - FOTO

20.11.2026 / 15:44
Çin lideri Putini niyə bu qədər soyuq qarşıladı...

20.11.2026 / 15:29
Mehriban Əliyeva Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşüb - FOTO

20.11.2026 / 15:23
Azərbaycanda boşanmaların sayı artır - hər 100 nikahın 48-i dağılır...

20.11.2026 / 15:20
Bakı–Balakən–Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur

20.11.2026 / 15:09
Rusiyanı Ukraynada yeni işğala ruhlandıran kimdir - ABŞ müdafiə nazirinin yanlışı...

20.11.2026 / 15:08
“Vətəndaşlar referendumda yeni Konstitusiyanın əleyhinə səs verərsə, istefa verməyə hazıram” - Paşinyan

20.11.2026 / 14:50
Badamdarda sürüşmə sahəsində çatlar genişlənib - RƏSMİ AÇIQLAMA...

20.11.2026 / 14:45
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTO

20.11.2026 / 14:44
Aİ və Böyük Britaniya tələbə mübadiləsi barədə razılığa gəldilər, lakin təhsil haqları dayandırıldı

20.11.2026 / 14:32
Əli Əsədov Kobaxidzeyə başsağlığı verdi

20.11.2026 / 14:24
Krım körpüsü Niderland raketləri ilə vurulmuşdu - Niderland və Avstriyanın Kiyevdəki səfirlikləri bombalandı...

20.11.2026 / 14:12
Əməkdar artist Nigar Şabanova icra hakimiyyətini tənqid etdi

20.11.2026 / 14:08
Polşanın Lublin şəhərində hava hücumu xəbərdarlığı edilib

20.11.2026 / 14:01
Milli Xalça Muzeyində “Ortaq irs: Türk xalçası” mövzusunda beynəlxalq simpozium təşkil olunacaq

20.11.2026 / 13:59
AĞDAMIN MƏDƏNİ YADDAŞI: DAŞLARA HƏKK OLUNMUŞ TARİX VƏ YENİDƏN DİRÇƏLƏN İRS

20.11.2026 / 13:59
AMEA-nın strukturunda dəyişiklik edilib

20.11.2026 / 13:55
Le Penin partiyasının qərargahında məlumat sızması ilə əlaqədar axtarış aparılıb

20.11.2026 / 13:50
Çin "üçlüyünün" bəyanatları Avroatlantik məkanı parçaladı...

20.11.2026 / 13:35
Putinin təhdidlərindən saatlar sonra Rusiya ordusu Kiyevə üç ballistik raket atdı - körpülər vuruldu...

20.11.2026 / 13:18
Lukaşenko kənd təsərrüfatı nazirini söydüyünü etiraf etdi - sonra ondan üzr istəyirəm...

20.11.2026 / 13:03
Vyetnam Azərbaycanda səfirlik açır...

20.11.2026 / 12:51
Jurnalistlər üçün müsabiqə elan edildi

20.11.2026 / 12:36
ABŞ-da hakerlər “Visa”, “Mastercard” və “JPMorgan Chase” müştərilərinin məlumatlarını ələ keçirdi…

20.11.2026 / 12:21
Sahibə Qafarova Qurbanqulu Berdiməhəmmədovla görüşdə iştirak edib

20.11.2026 / 12:14
Uşaqların energetik içkilərə marağı artır – nəzarət gücləndirilə bilər...

20.11.2026 / 12:01
Media və Yayım Şurasının müsabiqələrinin keçirilməsi qaydalarında yenilik edildi

20.11.2026 / 11:50
İspaniya futbolunun dörd nəhəngi İstanbulda üz-üzə gəlir

20.11.2026 / 11:37
Jurnalist müsabiqəsində sosial media aktivliyi də nəzərə alınacaq - YENİ QAYDA...

20.11.2026 / 11:23
Keçmiş təhsil nazirinə yeni vəzifə verildi...

20.11.2026 / 11:09
Dəbilqəsiz elektroskuter sürmək qadağan edilə bilər - Ombudsmandan təklif...

20.11.2026 / 10:54
Bu halda media subyektinə yardım dayandırılacaq...

20.11.2026 / 10:36
Sülhə mane olan sənəd Ermənistanın rəsmi saytlarında açılmır

20.11.2026 / 10:18
Prezident İlham Əliyev Hanoyda Vyetnam Milli Assambleyasının sədri ilə görüşüb - FOTO/YENİLƏNDİ

20.11.2026 / 10:03
Tramp İrana yeni hücumla bağlı yeni tarix açıqladı – nələrin baş verəcəyini görəcəyik…

20.11.2026 / 09:47
Abşeron-Xızı Təhsil İdarəsinin müdiri yeni vəzifəyə təyin edildi...

20.11.2026 / 09:30
Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyi 2027-ci il üzrə kiçik və böyük qrant müsabiqələrini elan edir

20.11.2026 / 09:20
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Vyetnamın Baş naziri ilə görüşü olub - FOTO/YENİLƏNDİ

20.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyev Hanoyda Ho Şi Minin məqbərəsini ziyarət etdi - FOTO

20.11.2026 / 08:21
Ukraynanın NATO-ya üzvlüyü gündəmdə - yalnız ərazi güzəşti qarşılığında…

20.11.2026 / 08:11
Netanyahunun əsas rəqibi hərəkətə keçdi - Ayzenkot ərəb partiyaları ilə koalisiyaya gedir

20.11.2026 / 08:10
Prezident İlham Əliyev Hanoyda “İnqilab şəhidləri” abidəsini ziyarət edib - FOTO

İnformasiya texnologiyaları Azərbaycanın inkişafında yeni güclü mənbə kimi özünü daha çox təsdiqləyir....

XƏBƏR ARXİVİ