Azərbaycanda tarixi abidələrə müdaxilə hallarının baş verdiyinin şahidi oluruq. Təəssüflər olsun ki, bir neçə belə hal olub.
Növbəti hadisə isə Bakı şəhəri, Səbail rayonu, Rəsul Rza küçəsi, 11 ünvanında yerləşən 3306 inventar nömrəli yerli əhəmiyyətli tarix-memarlıq abidəsinə qarşı baş verib. Sözügedən abidəyə müdaxilə olunub.
"Tarixi abidə olan yaşayış binasında qanunsuz təmir işlərinin aparıldığı aşkar edilib.
Müdaxilə faktının qarşısı Mədəniyyət Nazirliyi yanında Mədəni İrsin Qorunması, İnkişafı və Bərpası üzrə Dövlət Xidmətinin Bakı Regional İdarəsi və Səbail rayon İcra Hakimiyyətinin əməkdaşları tərəfindən alınıb".
Bu barədə nazirlikdən "Bakı-Xəbər"ə daxil olan məlumatda bildirilir.
Müdaxilə faktı ilə bağlı qanuna müvafiq tədbirlər görülməkdədir.
Qeyd edilir ki, “Tarix və mədəniyyət abidələrinin qorunması haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 10-cu maddəsinə əsasən, abidələrin bədii-estetik görkəminin dəyişdirilməsi, uçurulması və onlar üçün təhlükə yarada biləcək təmir, inşaat, təsərrüfat və digər işlərin aparılması qadağandır.
Həmin qanunun 25-ci maddəsinə əsasən abidələrin üzərində bərpa, konservasiya, təmir, rekonstruksiya, regenerasiya və digər işlər onların layihələri müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi elmi təşkilatın rəyi nəzərə alınmaqla, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən təsdiq edildikdən sonra aparılır.
Necə ola bilir ki, tarixi abidələrə müdaxilə edilir? Gizlin şəkildə məmur razılıgi burada rol oynayırmı? Vətəndaş tarixi abidəyə niyə əl uzatsın ki?
Onu da vurğulayaq ki, bu kimi hallar baş verəndə buna yol vermiş şəxslər “binanın üzərində tarixi abidə olduğu qeyd edilməyib” deyirlər.
“Vətəndaş müdaxiləsinin aradan qaldırılması üçün indiki sistem tamamilə yenilənməlidir”
AMEA-nın Bakıxanov adına Tarix İnstitutunun əməkdaşı, mədəni irs üzrə mütəxəssis Faiq İsmayılov bizimlə söhbətində bildirdi ki, burada qeyri-adi bir şey yoxdur. “Vətəndaş yaşadığı evin abadlığı ilə məşğul olur. Ola bilsin, vətəndaş heç bilməyib ki, tarix-mədəniyyət abidəsi hesab edilən evdə yaşayır? Görək aidiyyəti qurumlar ona tarixi binada yaşadığı barədə məlumat veribmi? Ona deyilibmi bu ev tarix-mədəniyyət abidəsidir? Çox zaman vətəndaş xəbərdar edilmir ki, yaşadığı bina hansı status daşıyır. Baş verən hallarla bağlı deyərdim ki, bunlar birbaşa Mədəniyyət Nazirliyinin aidiyyəti qurumlarının öz işlərinə səhlənkar və qeyri-peşəkar yanaşmasının nəticəsidir. Bu nazirliyin aidiyyəti qurumunda çox sayda abidə mühafizəçiləri var. Onlar səlahiyyətləri daxilində həmin binalarda olmalı, həmin vətəndaşlarla söhbət aparmalı, bu abidələrin tarixi əhəmiyyətini onlara bildirməli və tarixi abidəyə müdaxilə zamanı vətəndaşları nələr gözlədiyi onlara izah etməlidirlər. Bunlar edilirmi? Edilmir.
Yəni bu baxımdan da, vətəndaş yaşadığı evin yenidən qurulmasına, bərpasına daha da abadlaşdırılmasına çalışır. Ailə başçısının evini təmir etməsi onun ailədəki vəzifələrindən biridir. Tarixi binaların üzərindəki lövhəyə "Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən qorunur" yazılır, vətəndaşların müdaxilə etdiyi o abidələrin hər birinin qeydiyyat kitabçası olmalıdır.
Abidə mühafizəçiləri qeydiyyat aparıb abidənin mövcud foto şəkillərini orada yerləşdirməlidir
Belə qeydiyyat kitabları varmı? İnanmıram ki olsun. Yəni bu baxımdan, deyək ki, vətəndaşların müdaxiləsi davam edir. Vətəndaş müdaxiləsinin aradan qaldırılması üçün indiki sistem tamamilə yenilənməlidir”.
F.İsmayılovun sözlərinə görə, tarixi binalarda yaşayan vətəndaşlar arasında maarifləndirmə işləri aparılmalıdır, onlar məlumatlandırılmalıdır, tarix mədəniyyət abidələrinə nəzarət gücləndirilməlidir. “Bu abidələrə nəzarət varmı? Çox güman ki, nəzarətçilər var, amma nəzarət yoxdur. Hardasa bir hadisə baş verəndən sonra o saat müxtəlif qurumların nümayəndələri ortalığa çıxırlar və tədbir görəcəkləri barədə şablon fikirlər deyirlər, özlərini “qəhrəman” kimi təqdim edirlər ki, guya bu halın aşkarlanmasında bunların rolu olub. Bunun başqa adı yoxdur”-deyə mütəxəssis qeyd etdi.
Leyla QARAXANLI
