“Təbriz Bakıya arxa” rubrikasında Güney Azərbaycandan olan mollanəsrəddinçi şair, satirik Bayraməli Abbaszadədən danışacağıq. Bayraməli Abbaszadənin adı bəlkə də çoxlarına tanış deyil və əksəriyyətimiz ilk dəfə onun adını professor Asif Rüstəmlinin tədiqatlarından duymuşuq.
Yeri gəlmişkən, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun şöbə müdiri, professor Asif Rüstəmlinin “Bayraməli Abbaszadə: mühiti və mücadiləsi” monoqrafiyası bir neçə il əvvəl çap olunub. Monoqrafiyada görkəmli mollanəsrəddinçi şair, “Qızıl qələmlər” ədəbi cəmiyyətinin üzvü Bayraməli Abbaszadənin həyat və yaradıcılığı əksini tapıb.
1919-cu ildən Bakıda fəaliyyət göstərən “Qızıl qələmlər” Cəmiyyətinin üzvü olan Bayraməli Abbaszadənin çox keşməkeşli, əzablı, eyni zamanda da mübarizə dolu bir ömür yolu var. Satirik ədəbiyyatımızda onun yeri xüsusi seçilir və şeirləri o zamanlar oxucuların qəlbinə çox tez yol tapıb.
Azərbaycanın Cənubu da Şimalı kimi istedadlı, qüdrətli şəxsiyyətlər yetişdirib və bu istedadlar həmişə bir-birinə tən gəlib, bir-birinin uğuruna sevinib. Güneyli ədiblərin Quzeyə, Quzeyli ədibləri də Güneyə hər zaman təsiri olub. Bakı-Təbriz qardaşlığı bütün müstəvilərdə özünü sübut edib. Bayraməli Abbaszadə də Güneyli-Quzeyli Azərbaycanın söz ustadlarından biri olub.
Bayraməli Abbaszadə barədə nə bilirik?
Tədqiqatçıların verdiyi məlumata görə, Bayraməli Abbaszadə 1869-cu ildə Cənubi Azərbaycanın Sərab mahalının Dünni kəndində rəncbər ailəsində anadan olub. İbtidai təhsilini kənd mollaxanasında alıb. İlk satirik şerini "Mirzə Gülzar", "Gülzari-Sərabi" imzaları ilə yazan B.Abbaszadənu taleyi Sərabdan Bakıya gətirir. Tədqiqatçılara görə, onun Bakıya ilk gəlişi XX əsrin əvvəllərinə təsadüf edir.
Ləqəbi “hambal”, özü şair...
Şairin Bakıya gəlişinin başlıca səbəbi burada iş tpıb güzəran sürmək olubsa, ikinci səbəb buradakı ədəbi mühitə, ədəbi mətbuta qovuşmaq olub. Tədqiqatçılar yazırlar ki, Bakıda "Qafqaz Merkurisi" körpüsündə liman fəhləsi işləyir. İlk publisistik yazısını "Molla Nəsrəddin" səhifələrində "Hambal" ləqəbi ilə çap etdirir. Bu hadisə 1906-cı ildə baş verir. Onda “Molla Nəsrəddin” də yeni yaradılmışdı.
Bakıdan Təbrizə yollar göründü...
1905-1911-ci illərdə İranda baş verən Məşrutə inqilabı B.Abbaszadəni yenidən Cənuba qaytarır. O, Cənubi Azərbaycanda başlayan milli azadlıq hərəkatında iştirak etmək üçün Təbrizə gedir. Səttarxanın məşrutə hərəkatına qoşulması onun bir şair kimi formalaşmasına ciddi təsir göstərib. Təbriz dövri mətbuatında "Azərbaycan" (1906), "Əncümən" (1907), "Mücahid" (1907), "Azad" (1907), "İttihad" (1908), "Naleyi-millət" (1908), "Müsavat" (1908), "İstiqlal" (1909), "Buqələmun" (1909) və s. qəzet və jurnallarda cəsur səttarxançıları tərənnüm, məşrutə hərəkatını ləkələyən ikiüzlü, satqın, xarici və daxili düşmənləri ifşa edən şerlərini dərc etdirmişdir.
Cənubda təqib edilən şair Şimali Azərbaycana qayıdır...
Məlumatlara görə, 1909-cu ilin aprelində təqib edildiyindən yenidən Bakıya qayıtmış, ömrünün axırınadək burada İçəri şəhərdə yaşayıb. "Tazə həyat", "İttifaq", "Zənbur", "Səda", "Məzəli", "Məşəl", 1920-ci ildən sonra isə "Kommunist", "Yeni yol", "Yeni fikir", "Kəndçi qəzetəsi", "Molla Nəsrəddin" səhifələrində "Hambal", "Rəncbər-hambal", "Hambal Azərbaycani", "Hambali-Gülzari Sərabi", "Bayraməli Abbaszadə Hambal" və b. imzalar ilə əsərlərini çap etdirib. Ədəbi dərnəklərdə fəal çalışıb. "Qızıl qələmlər" cəmiyyətinin üzvü olub.. Zəngin ədəbi irs yaratmışdır. 1926-cı il iyunun 4-də uzun xəstəlikdən sonra Bakıda vəfat etmiş, köhnə Əhmədli qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. 1970-ci ilin payızında Azərbaycanda şairin anadan olmasının 100 illik yubileyi təntənə ilə keçirilib. Tanınmış ədəbiyyatşünas-alim, filologiya elmləri doktoru, professor Asif Rüstəmli "Tufanlardan keçən ömür" (Bakı, "Sabah", 1995,132 səh.) monoqrafiyasını görkəmli Mollanəsrəddinçi şair, hürriyyət fədaisi Bayraməli Abbaszadənin həyat və yaradıcılığına həsr edib.
Görkəmli mollanəsrəddinçi şair Bayraməli Abbaszadənin 1948-ci və 1964-cü illərdə Bakıda “Seçilmiş əsərləri” nəşr olunub.
İradə SARIYEVA
