Dünya iqtisadiyyatı üçün bu gün ən böyük təhdid qismində getdikcə qızışmaqda olan ticarət müharibəsi göstərilir. Artıq dünyanın ən nüfuzlu maliyyə qurumları da məsələ ilə bağlı həyəcan təbili çalırlar. Məsələn, Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) rəhbəri Kristin Laqard ticarət müharibəsinin artıq iqtisadi artıma ciddi zərər verdyini vurğulayır.
O, beynəlxalq ticarətin önündəki maneələrin artmasının, təkcə ticarətə deyil, investisiya və istehsala da zərər verdiyini və bunun gələcəyə dair qeyri-müəyyənlik yaratdığını deyib. Qlobal iqtisadiyyata yönələn təhdidlərin həyəcan yaratdığını, risqlərin reallaşmağa başladığını və qlobal iqtisadi artımın ləngidiyini də vurğulayan Laqard qlobal dəyər zəncirlərinin qırılmasının, inkişaf etmiş iqtisadiyyatlar da daxil olmaqla, bir çox ölkə üzərində dağıdıcı təsirə malik ola biləcəyini diqqətə çatdırıb. BVF rəhbəri dünya liderlərini qlobal ticarət sistemini yox etmək əvəzinə yaxşılaşdırmaq, qorumaq və cəmiyyətə fayda vermək üçün birlikdə işləməyə çağırıb: "Üfiqdə risq buludları dolaşır. Bu risqlərin bir hissəsi reallaşmağa və qlobal iqtisadi inkişafa maneə yaratmağa başlayıb".
Ümumdünya Ticarət Təşkilatının rəhbəri Roberto Asevedo isə qeyd edir ki, ticarət qarşıdurmaları artıq mənfi nəticələrə gətirib çıxarıb: “Bu il ticarətin həcminin 4,4 faiz artacağını gözləyirdik. Biz bu hesablamalara yenidən nəzər saldıq və həmin göstəricini 3,9 faizə endirdik. Ümid edirdik ki, gələn il ticarətin həcmi 4 faiz artacaq. İndi isə cəmi 3,7 faiz artım proqnozlaşdırırıq. Bəzən mənə deyirlər: “Baş verən bütün hadisələrə baxmayaraq, iqtisadiyyat zərər çəkməyib”. Əlbəttə, hələlik hər şey yaxşı görünür, çünki hələ nəticələri hiss etmirik. Tədbirlər görülən andan onların iqtisadiyyata hissolunacaq təsirinin başlanmasına qədər müəyyən vaxt keçməlidir. Mənim fikrimcə, biz indi heç bir tədbir görməsək, tezliklə bunun təsirini hiss edəcəyik”.
Həm Beynəlxalq Valyuta Fondu, həm də Ümumdünya Ticarət Təşkilatı belə hesab edir ki, ticarət müharibəsinin davamı yeni iqtisadi böhrana gətirib çıxaracaq. Bundan isə ən çox inkişaf etməkdə olan ölkələrin əziyyət çəkəcəyi proqnozlaşdırılır. Çünki belə dövlətlərin böyük əksəriyyəti xarici maliyyə qurumlarından əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır və böyük həcmdə xarici borcları var. İqtisadi böhran şəraitində həm də onların xarici ticarət dövriyyəsi azalır, kənardan sərmayə cəlb etmək, yeni borclar götürmək çətinləşir. Ekspertlər isə hesab edir ki, bu məsələdə inkişaf etməkdə olan ölkə kimi Azərbaycanın atdığı addımlar ölkəyə yuxarıda qeyd olunan mənfi təsirlərin olmasını heçə endirir. Əvvəla, Azərbaycanın böyük valyuta ehtyiatları ona iqtisadi böhranın fəsadlarını daha asanlıqla neytrallaşdırmağa imkan verir. Digər tərəfdən Azərbaycan xarici borc məsələsində indi daha ehtiyatlı və uğurlu siyasət həyata keçirir. Qeyd olunan xüsusda “Lerik şəhərinin içməli su təchizatı sisteminin yenidən qurulması və ilk dəfə olaraq kanalizasiya şəbəkəsinin yaradılması” layihəsinin icrasının yekunlaşması münasibətilə keçirilən mərasimdə çıxışı zamanı Prezident İlham Əliyev çox maraqlı fikirlər səsləndirib: "Azərbaycan iqtisadiyyatı dayanıqlı iqtisadiyyatdır. Biz iqtisadi baxımdan heç kimdən asılı deyilik, biz özümüz öz taleyimizin sahibiyik. Güclü iqtisadiyyat, düşünülmüş iqtisadi siyasət, maliyyə imkanlarımızın genişləndirilməsi imkan verir ki, bütün bölgələrdə, ən ucqar yerlərdə gözəl layihələr icra edilsin…Heç kimdən yardım, heç kimdən kredit almadan. İndi kreditlərə də ehtiyac qalmır. Düzdür, biz indi bəzi kreditləri alırıq, ancaq o proses də, demək olar ki, dayandırıldı. Biz özümüz bəzi xarici ölkələrə kreditlər veririk və bundan faiz qazanırıq. Yəni bu gün Azərbaycan, sözün əsl mənasında, öz sürətli inkişaf dövrünü yaşayır və bu inkişaf bütün bölgələrdə özünü büruzə verir, o cümlədən Lerik rayonunda". Bu açıqlamadan aydın görünür ki, Azərbaycan xaricdən kredit alışını, demək olar ki, dayandırıb. Belə vəziyyətdə xarici borc məsələsində Azərbaycan daha uğurlu manevr etmək imkanları qazanır. Eyni zamanda bu hal yeni iqtisadi böhranların ölkəmizə təsirini minimal həddə endirən əsas məqamlardan biri sayılır.
Digər tərəfdən xatırladaq ki, bir müddət əvvəl dövlət başçısı tərəfindən “Azərbaycan Respublikasında dövlət borcunun idarə edilməsinə dair orta və uzun müddət üçün Strategiya” təsdiq edilib. Burada da əsas məqsədlərdən biri xarici borcun tədricən azaldılmasıdır. Strategiyaya uyğun olaraq Azərbaycanda xarici borc səviyyəsinin tənzimlənməsi və 2025-ci ilədək xarici borc səviyyəsinin məhz tənzimlənən həddə qədər azaldılması nəzərdə tutulur. Həmçinin ümumi dövlət borcunun, həm də xarici borcun səviyyəsi proqnozlaşdırılır. Belə ki, 2025-ci ildə Azərbaycanda xarici dövlət borcunun məbləğinin 2018-ci illə müqayisədə 9,7 milyard dollardan 6,5 milyard dollaradək azalması nəzərdə tutulur. Bu, ÜDM-də borc səviyyəsinin 22,5 faizdən 12 faizədək azalması deməkdir. Bu isə ondan xəbər verir ki, xarici borcun ÜDM-də səviyyəsi 2025-ci ildə indiki səviyyə ilə müqayisədə faiz nisbətində 2 dəfəyə yaxın azalacaq. Bu da dayanıqlı xarici borca nail olunması baxımından əhəmiyyətlidir. Eyni zamanda Azərbaycanın xaricdən kredit alışını dayandırması artıq qarşıya qoyulan hədəfə daha asan şəkildə nail olunmasına imkan verir. Bu, həm də yeni iqtisadi böhranların ölkəmizə hər hansı mənfi təsirinin aradan qaldırılmasında mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Nahid SALAYEV
