Məlumdur ki, bu gün neftin qiymətinin yüksək həddə olmasını şərtləndirən ən mühüm amillərdən biri Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatı (OPEK) və qeyri-OPEK ölkələrinin razılaşmasıdır. Bu razılaşmada Azərbaycanın da hasilatçı ölkə kimi mühüm rol oynadığını nəzərə alan OPEK ölkəmizlə münasibətlərini daha da dərinləşdirməyi düşünür. "S&P Global Platts" bu xüsusda yazır ki, OPEK təşkilata üzv olmayan Azərbaycanla daimi ittifaq yaratmağa çalışır.
OPEK+in Monitorinq Komitəsinin Əlcəzairdə keçirilən iclasını şərh edərkən "S&P Global Platts" bildirir ki, siyahıya, Azərbaycanla yanaşı, Rusiya, Meksika, Qazaxıstan, Oman, Malayziya və başqaları daxildir. Səudiyyə Ərəbistanı energetika naziri Xalid Əl-Fəlihin sözlərinə istinad edən nəşr yazır ki, bu, 2019-cu ildə bazarın sabitliyini təmin etmək üçündür. Qeyd edək ki, əslində, Azərbaycan da OPEK-lə işbirliyini davam etdirməkdə maraqlıdır. Çünki belə vəziyyət bazarlarda neftin qiymətinin tənzimlənməsinə imkan verir. Bu mənada istisna deyil ki, Bakı və OPEK daimi ittifaq yaradacaq. Bütün bunlar isə bütün hasilatçı ölkələrin, o cümlədən Azərbaycanın neft satışından daha çox gəlir əldə etməsinə imkan verəcək. Yeri cəlmişkən qeyd edək ki, həm OPEK+ razılaşmasının işləməsi, həm də geosiyasi prooseslər üzündən neftin qiyməti sürətlə yüksəlir. Belə ki, “Brent” markalı xam neftin bir barrelinin qiyməti 2014-cü ildən bu vaxtadək ilk dəfə 80,6 dolları keçib. “Light” markalı xam neftin bir barrelinin qiyməti isə son 4 ilin maksimumuna çataraq yenidən 72 dolları ötüb. Azərbaycan neftinin qiyməti iəs 82 dollara çatmaq üzrədir. “Qara qızıl”ın qiymətindəki bu sıçrayışa səbəb kimi OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin Nazirlərinin Birgə Monitorinq Komitəsinin Əlcəzair görüşündə gündəlik hasilatın 1 milyon barrel artırılması üzrə kvotaya baxılmaması göstərilir.
Asiya-Sakit Okean Neft Konfransında iştirakı zamanı “Mercuria Energy Group Ltd”nin həmtəsisçisi Deniyel Ceqqi isə bildirib ki, birjalarda xam neftin qiyməti 100 dollara çata bilər. O qeyd edib ki, ABŞ-ın İrana qarşı tətbiq edəcəyi sanksiyaların öz təsirini hiss etdirməyə başlaması ilə neftin bir barrelinin qiyməti bu ilin sonunda və ya 2019-cu ilin əvvəlində 100 dollara çata bilər.
Qlobal neft tələbatı ilk dəfə gündəlik 100 milyon barrelə yaxınlaşarkən Venesuela, Liviya və Nigeriyada istehsaldakı ləngimələr bazarda neft çatışmazlığı yaradır: “ABŞ-ın sanksiyaları ilə əlaqədar bu ilin dördüncü rübündə bazarda gündəlik 2 milyon barrelədək kəsir yaranacaq və bu proseslər fonunda neftin qiyməti 100 dollaradək yüksələ bilər. Hazırda bazarda sutkada 2 milyon barrelədək boşluğu kompensasiya edəcək təchizatçı yoxdur”.
“Trafigura Group”un təmsilçisi Ben Lokok hesab edir ki, neftin qiyməti yeni ildə 90 dollara çatacaq, 2019-cu ilin əvvəlində isə 100 dolları ötəcək. Mütəxəssisin sözlərinə görə, İran neftinin ixracı ilə birlikdə Venesueladan çatdırılan neftin həcmi də azalır. “Bank of America”nın ssenarisinə əsasən, 2018-ci ildə neftini qiymət təxminən 80 dollar təşkil edəcək. “Citigroup Inc.” hesab edir ki, neft qiyməti 2018-ci ilin dördüncü rübündə 80 dollara qədər artacaq, ancaq “qara qızıl”ın qiyməti daha çox ola bilər. “BP Plc” şirkətinin başçısı Canet Konq əmindir ki, neftin qiyməti, çətin ki, uzunmüddətli perspektivdə 100 dollar səviyyəsində qalacaq, çünki Çin və ABŞ-ın ticarət müharibəsi neftə tələbatın artması üçün təhlükə yaradır. Qeyd edək ki, avqustun 7-də İrana qarşı Amerika sanksiyalarının bir hissəsi bərpa edilib. Sanksiyalar İranın avtomobil istehsalı sektorunu, qızıl və bir sıra metalların ticarətini hədəf alıb. Noyabrın 5-dən isə sanksiyalar neft məhsullarına qarşı tətbiq olunacaq. Bununla qiymətlərin 100 dollara kimi qalxması tamamilə mümkün sayılır. ABŞ prezidenti Donald Tramp isə baş verənlərə görə yenidən OPEK-i günahlandırıb. Donald Tramp öz “twitter” səhifəsində bunları yazıb: “Biz Yaxın Şərq ölkələrini qoruyuruq, biz olmasaq onlar uzun müddət güvəndə ola bilməzlər. Onlar isə neftin qiymətini daha da yüksəltməyə davam edir. Bunu unutmayacağıq. OPEK indi neftin qiymətini azaltmalıdır”. ABŞ prezidenti daha əvvəllər də OPEK-in yığıncaqları ərəfəsində karteli hədəf olan bəyanatlara çıxış edib. Amma hesab edilir ki, ABŞ-ın mövqeyindən asılı olmayaraq, istənilən halda neftin qiyməti yüksəlməkdə davam edəcək. Ən azından ona görə ki, ABŞ İrana qarşı təzyiqləri artırmaqda, bu ölkədən neft idxal edən ölkələrə təsir göstərməkdədir. Həmin ölkələrin İrandan neft alışını dayandırması bazarda qıtlıq yaradır və bu da qiymətləri yüksəldir.
Belləiklə, qeyd edilənlər göstərir ki, hasilatçı ölkələr, Azərbaycan da daxil olmaqla, neft satışından daha çox gəlir əldə edəcək. Bu da onlara maliyyə sahəsində yeni imkanlar qazandırır. Azərbaycanda isə konkret olaraq bu gedişlə artan neft gəlirlərinin daha çox hissəsinin qeyri-neft sektoruna yönləndirilməsi gözlənir ki, bu da həm neftdən asılılığı azaldacaq, həm də qeyri-neft sektoru üzrə də ölkənin daha çox gəlir əldə etməsinə rəvac verəcək.
Nahid SALAYEV
