Bu gün ölkədə qeyri-neft sektorunun sürətli inkiaşfı kreditləşməyə olan tələbi də artırır. Real vəziyyət göstərir ki, əslində, banklar da qeyri-neft sektioruna yönəlik kreditləri artırmağı düşünür. Bunu “Moody’s” beynəlxalq reytinq agentliyi də təsdiq edir. Qurum bildirir ki, 2018-ci ildə Azərbaycan banklarının kredit portfeli 5-10 faiz artacaq. Agentliyin mütəxəssislərinin fikrincə, iqtisadi artımın bərpa olunması kreditlərə tələbatın artmasına səbəb olacaq: "Bu, əsasən, əhaliyə kreditlərin artması hesabına baş verəcək".
Xatırladaq ki, bundan əvvəl də “Moody’s Investors Service” 2018-ci ildə Azərbaycan iqtisadiyyatının artımı üzrə proqnozunu 1,5 faizdən 2 faizədək yaxşılaşdırıb. Eyni zamanda agentlik 2019-cu il üçün proqnozu 3 faiz səviyyəsində saxlayıb. Qeyd olunur ki, iqtisadiyyatın artımına yüksək neft qiymətləri və qaz ixracının çoxalması da yol açacaq. Hesabata əsasən, kredit portfelinə mühüm dəstəyi ölkənin iri maliyyə aktivləri göstərir. Qeyd edək ki, bir müddət əvvəl “Moody’s” Azərbaycanın bank sistemi ilə bağlı proqnozu “mənfi”dən “sabit”ədək yüksəltmişdi. Agentlik hesab edir ki, qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycan iqtisadi yüksəlişi daha çox qeyri-neft sektorunun hesabına əldə etməyə çalışacaq. Bu zaman kreditləşməyə olan tələbin ödənilməsində bank fəallığının yüksəlməsi gözlənir. Proseslərin qeyd olunan istiqamətdə inkişafını bank və maliyyə məsələləri üzrə ekspert Əkrəm Həsənov da mümkün sayır. O vurğulayır ki, prinsipcə, 2018-ci ildə bankların kredit portfelinin artacağı gözlənir və bunun üçün zəmin var: "Bu ilin əvvəlindən başlayaraq Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini 3 dəfə azaldıb. Uçot dərəcəsi Mərkəzi Bankın banklara verdiyi kreditin faiz dərəcəsidir. Yəni banklar üçün Mərkəzi Bankın kredit vəsaitləri ucuzlaşıb və Mərkəzi Bank, qismən də olsa, həmin kreditləri banklara verir. Uçot dərəcəsi ilin əvvəlinə 15 faiz idi, indi isə 10 faizdir. Mərkəzi Bankın banklara verdiyi kreditlər artıb. Buna görə banklar da öz növbəsində kredit verməyə başlayıb". Onun sözlərinə görə, dövlət başçısının təşəbbüsü ilə aparılan bəzi iqtisadi layihələrə də vəsaitlər qoyulur: "Təbii ki, bunlar da kredit tələb edir Yəni, 2018-ci ildə bankların kredit portfelində qismən artım gözləniləndir. Amma Mərkəzi Bank banklara vəsait verməsə, ola bilər, bu artım özünü doğrultmasın". Əkrəm Həsənov əlavə edib ki, banklar əhaliyə kreditləri yenə də bərpa etməyə çalışır: "Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının məsuliyyətli kredit konsepsiyasına əsasən, banklar üçün əhaliyə kredit vermə çətinləşib. Amma hazırda banklar əhaliyə kredit verilməsini nisbətən bərpa etməyə başlayıb. Bunun alt səbəbi neftin qiymətinin artmasıdır. Yəni iqtisadiyyata əlavə vəsaitlər qoyulur, bu da öz növbəsində banklara, əhaliyə çatır".
Digər ekspertlər isə vurğulayır ki, bank kreditlərinin artımı qeyri-neft sektorunun inkişafını daha sürətli hala gətirəcək. Elə hökumət də bu məsələdə daim xüsusi maraqlı tərəf kimi çıxış edir. Məlumdur ki, həm qeyri-neft sektorunun inkişafı, həm də balanslı iqtisadi tərəqqinin bərqərar edilməsi bu günün iqtisadi siyasətinin əsas prioritetlərindəndir. Eyni zamanda qeyri-neft sektorunda əldə olunan uğurlar ixracata söykənən iqtisadi inkişafı daha da sürətləndirir. Bu mənada yalnız Azərbaycan hökumətinin və İqtisadiyyat Nazirliyinin deyil, eyni zamanda, beynəlxalq maliyyə institutlarının da proqnozlarında artıq qeyri-neft sektorunun inkişafı hesabına 2018-ci ildən başlayaraq iqtisadi artımın bərpa ediləcəyi qeyd edilir. Bu da artımın birbaşa qeyri-neft sektoru hesabına formalaşmasından xəbər verir. Araşdırmalar da göstərir ki, bu gün iqtisadiyyatdakı sabitlik birbaşa qeyri-neft sektorunun inkişafı hesabına baş verir. Nəticədə, təbii ki, qeyri-neft sektorunun inkişaf etməsi Azərbaycan üçün daha dayanıqlı və balanslı inkişafın yaranmasına gətirib çıxarır. Ən azından o baxımdan ki, qeyri-neft sektorunun inkişafı həm də regionların inkişafı üçün vacibdir. Bu da daha dayanıqlı iqtisadi inkişafın əldə edilməsi ilə yanaşı, həm də iqtisadi inkişafda balansın qorunmasına şərait yaradır. Həmçinin regionlarla paytaxt arasında bir növ iqtisadi artım balansının formalaşmasına imkan verir. Təbii ki, bu həm də ölkə iqtisadiyyatının diversifikasiyası baxımından kifayət qədər vacib hesab edilir. Bütün bunların sayəsində neftdən asılılığın aradan qaldırılması və qeyri-neft sektoru hesabına iqtisadi artımın təmin olunması baş verir. Belə vəziyyətdə qeyri-neft sektoruna yönələn bank kreditlərinin miqdarının artması isə həm də əhalinin məşğulluq səviyyəsinin yüksəldəilməsi baxımından önəmli sayılır. Çünki məşğul əhalinin böyük əksəriyyəti məhz qeyri-neft sektorunda çalışır.
Tahir TAĞIYEV
