Dünya bazarlarında yenidən diqqət cəlb edən ən önəmli hadisələrdən biri neftin qiyməti ətrafında baş verənlərdir. Proseslər göstərir ki, geosiyasi proseslər, dünya iqtisadiyyatında cərəyan edən müəyyən hadisələr neftin qiymətində yeni yüksəlişə təkan verib. Bu fonda Azərbaycan neftinin də qiyməti bahalaşır. Son məlumatlara görə, “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,35 dollar bahalaşaraq 79,38 dollar təşkil edib. Qiymətin tezliklə 80 dolları keçəcəyi şübhə doğurmur.
Ölkəmizin büdcəsində neftin qiymətinin 55 dollardan götürülməsi nəzərə alınarsa, real vəziyyət o deməkdir ki, Azərbaycan neft satışından daha çox gəlir əldə edəcək. Bu isə ölkəyə daha çox valyuta axınını təmin edir və maliyyə sahəsində ölkəmizə yeni manevr imkanları qazandırır. Digər tərəfdən belə vəziyyət manatın uzunmüddətli sabitliyini də təmin edir. Proseslər isə bunu deməyə əsas verir ki, ilin sonuna kimi Azərbaycan neft satışından daha çox gəlir əldə edəcək. Çünki ilin sonuna kimi neftin qiymətinin 100 dollarlıq həddi keçməsi belə istisna olunmur. Bunu Beynəlxalq Enerji Agentliyinin icraçı direktoru Fatih Birolun açıqlamaları da təsdiq edir. O qeyd edir ki, bu ilin sonuna kimi qlobal neft bazarının kiçiləcəyinə dair narahatlıqlar var: “Artan tələbat və Venesuela kimi bəzi neft istehsalçısı ölkələrdə hasilatın səviyyəsindəki dəyişkənliklə əlaqədar ilin sonuna doğru qlobal neft bazarı kiçiləcək. Artıq bununla bağlı qəti fikir söyləmək olar. Hindistan və digər qabaqcıl neft idxalçısı ölkələr buna hazırlıqlı olmalıdır”. Venesuelanın neft istehsalının son iki ildə yarıdan çox azaldığını deyən Birol, Yaxın Şərqdəki istehsalçılar da daxil olmaqla, bəzi ölkələrin neft istehsalının aşağı düşdüyünü qeyd edib. O, daha əvvəlki şərhində isə Venesuelanın neft istehsalının azalmaqda davam edəcəyini açıqlamışdı.
Elə analitiklərin də fikrincə, Yaxın Şərqdə neft ixracındakı ləngimələr qlobal bazarda Liviya, Venesuela və İran kimi ölkələrdə də ixracda azalmalar olacağına dair narahatlıq doğurur. ABŞ və Avropa İttifaqı arasındakı gərginliyin azalması ilə neftin qiymətindəki geriləmənin azalacağını qeyd edən ekspertlər ABŞ-la Çin arasındakı “ticari savaş”ın da “qara qızıl”ın qiymətinə təsirsiz ötüşmədiyini bildirir. Həmçinin ABŞ-ın neft ehtiyatlarının son 3,5 ilin ən aşağı səviyyəsinə enməsi qlobal bazarda qiymətin artırmasına təsir edən əsas faktorlardandır. Belarus Dövlət Universitetinin eksperti Mixail Kovalyov da neftin qiymətinin artıq artan xətt üzrə inkişaf edəcəyini vurğulayır: "Bundan başqa Çin, Hindistan və digər yüksək sürətlə inkişaf etməkdə olan ölkələrin sayəsində dünya neft bazarı artmaqda davam edəcək. Neftin 65%-ni avtomobillər istehlak edir. Onların elektromobillərlə əvəz edilməsi proqramı isə neftə olan tələbin artmasının qarşısını alacaq. Artıq bu yerdə neft-kimya haqqında düşünmək vaxtıdır və bu da əməkdaşlığın bir sahəsidir. Deyirlər, daş dövrü daş bitdiyinə görə başa çatmayıb. Neft əsri də belə olacaq, amma bu, gələcək nəslin dövrünə düşəcək". Neftin qiymətinin tənzimlənməsində OPEK-in rolundan danışan M.Kovalyov qeyd edib ki, bu təşəbbüs neftin qiymətini 2016-cı ildəki 30 dollar səviyyəsindən indiki 75 dollara qədər artırmaqla öz rolunu oynayıb: "Əminəm ki, artıq ABŞ-ın şist nefti və gələcək elektromobillər kimi bugünkü təhdidlər qarşısında ənənəvi OPEK-lə əməkdaşlıq yalnız güclənəcək".
Danimarkanın və dünyanın aparıcı banklardan olan "Saxo Bank" da neft, qızıl və gümüş qiymətləri ilə bağlı bu il üçün proqnozunu açıqlayıb. Bankın strategiya və ticarət bazarları şöbəsinin rəhbəri Ole Hansen neftlə bağlı proqnozunda bildirib ki, qarşıdakı dövr ərzində neftin qiymətinin yüksək səviyyəyə qalxmasına artan tələbat və Venesuela ilə İrandan tədarükün təhlükə altında ola biləcəyi rəvac verəcək. Bankın nümayəndəsi hesab edir ki, tədricən bu təhlükələr inkişaf edən bazarlar tərəfindən tələbat artımına rəvac verəcək və bu da qiymətləri yüksəldəcək. Bütün bunlar o deməkdir ki, hasilatçı ölkələr, o cümlədən Azərbaycan neft satışından daha çox gəlir əldə edəcək. Özü də bunlar o vaxt baş verir ki, Azərbaycan neft ixracı marşrutunu şaxələndirir. Söhbət Azərbaycan nefti üçün açılan Avrasiya neft-nəqliyyat dəhlizindən gedir. “Sarmatia” Beynəlxalq boru kəməri müəssisəsinin baş direktoru Sergey Skripka qeyd edir ki, Avrasiya neft-nəqliyyat dəhlizi Azərbaycan neftinin Avropaya tədarükü üçün ən rəqabətqabiliyyətli marşrutlardandır. Onun sözlərinə görə, Avrasiya neft-nəqliyyat dəhlizinin hələlik çatışmayan yeganə hissəsi Brodı-Plotsk neft kəməridir: “Bu layihə reallaşdırıldıqdan sonra Xəzər ölkələri neftin Avropa ölkələrinə tədarükü üçün yeni etibarlı marşrut əldə edəcək. Bu il biz layihənin texniki-iqtisadi əsaslandırılmasını həyata keçirmişik. Əsaslandırmanın nəticələri onu göstərib ki, Avropada Xəzər regionundan Azərbaycan neftinin tədarükünə maraq mövcuddur. Layihəmiz tərəfindən təklif olunan marşrut digər mövcud marşrutlara münasibətdə rəqabətqabiliyyətlidir”. Skripka vurğulayıb ki, texniki-iqtisadi əsaslandırılma çərçivəsində layihənin özünün parametrlərinin optimallaşdırılması həyata keçirilib. Nəticədə nəqlolunmanın planlaşdırılmış gücü bir qədər azaldılıb. Boru kəmərinin ilkin keçirmə gücü ildə 30 milyon ton nəzərdə tutulsa da, daha sonra bu rəqəm 20 milyon tona salınıb. Qeyd edək ki, Avrasiya neft-nəqliyyat dəhlizinin uzunluğu 377 kilometr təşkil edəcək. Onun 120 kilometri Ukrayna, 257 kilometri Polşa ərazisindən keçəcək.
Bütün bunlar isə Azərbaycanın müxtəlif istiqamətlər üzrə dünyaya daha çox neft satışını təmin edəcək.
Nahid SALAYEV
