Mərkəzi Bankın son məlumatına görə, iyulun 1-nə əhalinin banklardakı əmanətlərinin milli valyuta ekvivalentində məbləği 8 milyard 109,3 milyon manat olub. O da qeyd edilir ki, əmanətlərin 62,4 faizi xarici, 37,6 faizi isə milli valyutada qoyulub.
Milli valyutada olan əmanətlər əvvəlki ilin müvafiq dövrünə nisbətən 1,7 dəfə artıb, xarici valyutada əmanətlər isə 0,5 faiz azalıb. Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, Azərbaycanda əmanətlərin dollarlaşma səviyyəsi aşağı düşüb.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, banklardakı əmanətlərinin dollarlaşma səviyyəsi 2018-ci il iyulun 1-nə 62,4% təşkil edib. Bu nisbət iyunun 1-də 62,9% olub. Milli valyutada olan əmanətlərin həcminin sürətlə artması isə manata yüksək inamın göstəricisi hesab edilir və bu prosesin hələ davam edəcəyi proqnozlaşdırılır. İqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərli məsələ ilə bağlı bildirir ki, manatın məzənnəsi sabit olduğuna görə, əhalinin bir qismi xarici valyuta ilə olan depozitlərini manata çevirməyə başlayıb: “Çünki manatla olan depozitlərin faiz dərəcəsi kifayət qədər yüksəkdir. Dollarla müqayisədə təxminən 3 dəfə fərq var. Ona görə də, banklarda dollarlaşma nisbətən azalıb. Bu, bankların sağlamlaşdırılması baxımından özlərinə də xeyirdir. Çünki gələcəkdə hər hansı məzənnə dəyişikliyi olarsa, çətin vəziyyətə düşmək istəmirlər. Manatla kreditlərin verilməsi və depozitlərin götürülməsi risq menecmenti baxımından da daha sərfəlidir”. Hələlik isə araşdırmalar göstərir ki, bu gün valyuta bazarında müşahidə edilən sabitlik, bankların əmanətlər üçün təklif etdiyi faiz fərqi manatla əmanətlərin həcminin artmasına gətirib çıxarır.
Burada bir məsələni də xatırladaq ki, əmanətlərin dollarlaşma səviyyəsinin aşağı düşmə prosesini şərtləndirən əsas səbəblərdən biri hələ 2016-cı ilin fevralında Azərbaycanda əmanətlərin sığortalanması ilə bağlı qaydalara edilən dəyişiklik olub. Dəyişiklik nəticəsində manatla əmanətlər üçün sığortalanma şərtləri daxilində maksimum faiz dərəcəsi 15 faiz, xarici valyuta ilə isə 3 faiz müəyyənləşdirilib. Bu, manatla əmanətlərin təşviqi istiqamətində atılmış addım kimi qiymətləndirilir. Hazırda real bazarda vəziyyət daha da fərqlidir. Belə ki, artıq xarici valyutada əmanətlərə, demək olar ki, bankların təklif etdiyi faiz dərəcəsi 1 faiz ətrafındadır. Amma milli valyutada olan əmanətlərdə bu göstərici 10-15 faiz arasında dəyişir. Bu da qısa və orta müddətli dövrdə vətəndaşların manatla əmanətlər yerləşdirməkdə marağını artırır. Çünki vətəndaş hazırda sabit məzənnə rejiminin tətbiq edildiyi qənaətindədir. Ekspertlərin
qənaətincə, indiki şərtlər daxilində bazarda yaranmış durum da manatın məzənnəsini dəstəkləyir. Belə ki, neftin qiyməti büdcədə nəzərdə tutlduğundan yüksəkdir, ölkənin tədiyyə balansında sabitlik var. Digər tərəfdən strateji valyuta ehtiyatları artır. Bu mənada, hazırda ölkədə daxili risq faktorları zəifdir. Amma xarici risq faktorları var. Lakin Azərbaycan onları da uğurla nəzərə alır. Bu səbəbdəndir ki, Türkiyə, Rusiya və İranda milli valyutalar üçün risqli mühitin formalaşmasına baxmayaraq, Azərbaycanı hansısa təhdid gözləmir. Milli Məclisin deputatı Vahid Əhmədov da vurğulayır ki, Türkiyə lirəsi, Rusiya rublunun, İran rialının kəskin şəkildə ucuzlaşmasının Azərbaycana mənfi təsiri olmayacaq. Deputatın fikrincə, Türkiyə, Rusiya və İrandakı situasiya insanları təşvişə salsa da, narahatlığa əsas yoxdur. O, diqqəti buna da yönəldir ki, Azərbaycanın ən böyük iqtisadi tərəfdaşları olan Türkiyənin, Rusiyanın və İranın milli valyutalarının devalvasiyası hələlik ölkəmizin bu dövlətlərlə ticarət-iqtisadi münasibətlərinin səviyyəsinə təsir etməyib: "Türkiyə ilə bizim əmtəə dövriyyəmiz 2 milyard dollardan çox təşkil edir, təxminən bu qədər də Rusiya Federasiyası və 300 milyon dollar da İran İslam Respublikası ilə. Düşünürəm ki, ABŞ Ankaraya qarşı sanksiyaları sərtləşdirməsə, Türkiyə ilə ticarət münasibətləri ilin sonuna kimi sabit qalacaq". İqtisadçı güman edir ki, lirənin devalvasiyası iqtisadi yox, siyasi səbəblərə malik olduğundan, qardaş ölkədə maliyyə durumu düzələcək: "Mənim bildiyim qədər, türk banklarının vəziyyəti o qədər də qorxulu deyil. Bütovlükdə ticarət mənasında lirənin, rublun və rialın devalvasiyası bizim biznesmenlərimiz üçün hətta əlverişlidir, çünki onlar bu ölkələrdən daha çox mal idxal edə bilərlər. Ən pis vəziyyət İran rialı ilə bağlıdır və ehtimal ki, Tehrana qarşı sanksiyalar daha da sərtləşdiriləcək. Azərbaycan türk neft-kimya sahəsinə və İran nəqliyyat infrastrukturuna investisiyaları olduqca savadlı şəkildə qoyub. Ona görə də Türkiyənin və İran İslam Respublikasının milli valyutaları ilə bağlı istənilən ssenari vaxtı bizim investisiyalarımız gəlirli olaraq qalacaq və qayıdacaq. Azərbaycan manatının sabitliyi də, həmçinin, Azərbaycan hökumətinin yoxlanmış və effektiv maliyyə siyasətinin nəticəsidir”. V.Əhmədov qeyd edir ki, ölkə iqtisadiyyatı bu planda da etibarlı qorunacaq.
Nahid SALAYEV
