İlham Şaban: “Əvvəllər neftlə bərabər hasil edilən səmt qazı texnoloji imkanlar zəif olduğundan havaya uçurdu”
Dünya Bankının “Səmt Qazının Yandırılmasının Azaldılması üzrə Qlobal Tərəfdaşlıq” (GGFR) Təşkilatının illik toplantısı Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) təşəbbüsü ilə ilk dəfə Azərbaycanda keçirilir. Toplantı SOCAR-la DB-nin GGFR Təşkilatı arasında qlobal istiləşmə və iqlim dəyişmələrinin təsirinin azaldılması istiqamətində həyata keçirilən əməkdaşlığın 10-cu ildönümünə təsadüf edir. SOCAR, BP və DB-nin GGFR Təşkilatının birgə layihəsi nəticəsində son illər atmosferə atılan ümumi 4,5 milyard kubmetrə qədər səmt qazı platformalarda tutularaq ölkənin qaz təsərrüfatına verilib.
Tədbir çərçivəsində sözügedən sahədə Azərbaycanın təcrübəsinin öyrənilməsi, əldə olunan yüksək nailiyyətlərlə yaxından tanışlıq və bu təcrübənin xaricdə tətbiqi məsələlərinin mümkünlüyünün müzakirəsi məqsədilə SOCAR-ın istehsalat ərazilərinə səfər təşkil olunacaq. Tədbirin işində dünyanın 18 ölkəsindən və 13 beynəlxalq neft-qaz şirkətindən 50 nəfər rəhbər şəxs və mütəxəssis nümayəndə təmsil olunur.
Toplantıda çıxış edən SOCAR-ın prezidenti Rövnəq Abdullayev deyib ki, bu gün bəşəriyyət bir neçə qlobal xarakterli problemlə üzləşib ki, bunlardan biri də ətraf mühitin qorunmasıdır: “Səmt qazının yandırılmasının azaldılması ətraf mühitin qorunmasına töhfə verməklə yanaşı, həm də bu dəyərli resursu ölkə iqtisadiyyatına qazandırır, iqtisadi dayanıqlığa xidmət edir”.
Dünya Bankının ölkə üzrə meneceri Nəvid Nəqvi deyib ki, hazırda 75-dən çox hökumət, neft şirkəti və inkişaf institutları 2030-cu ilə qədər səmt qazının yandırılmasının sıfıra endirilməsi təşəbbüsünə qoşulub: “Azərbaycan və SOCAR-la artıq 10 ildir ki, karbon emissiyasının azaldılması istiqamətində səmərəli əməkdaşlıq edirik. Hesab edirəm ki, SOCAR-ın bu sahədə uğurlu təcrübəsi dünyamızın üzləşdiyi qlobal ekoloji problemin aradan qaldırılmasına mühüm töhfədir və bütün neft və qaz şirkətləri üçün nümunə ola bilər”.
Görünən odur ki, DB-nin GGFR Təşkilatı Azərbaycanın təcrübəsini öyrənmək və dünyaya yaymaq istəyir. Eyni zamanda, bu işdə qərarlıdır. Ümumilikdə, bunu ekspertlər necə dəyərləndirirlər?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şabanın sözlərinə görə, bununla bağlı Azərbaycanın böyük təcrübəsi var: “O baxımdan, bir sıra ölkələr bundan faydalana bilər. Nəzərə almaq lazımdır ki, bununla bağlı Azərbaycanın zəngin təcrübəsi var. 1996-cı ildə Neft Daşlarında ABŞ-ın “Penzoil” şirkəti səmt qazının tutulması, yığılması ilə bağlı işlərə başladı. Bu o deməkdir ki, alçaq təzyiqli qaz sonradan yüksək təzyiqli qaza çevrilərək kəmərlər vasitəsilə istehlakçılara çatdırılır. ABŞ şirkəti o zaman Neft Daşlarında kompressor qurğuları quraşdırmışdı. Bu, Azərbaycanın müstəqillik illərində sözügedən sahədə ilk atdığı real addım idi. Əvvəllər neftlə bərabər hasil edilən səmt qazı texnoloji imkanlar zəif olduğundan havaya uçurdu. Bu isə həm ekologiyanı pozurdu və həm də səmt qazından istifadə etmək imkanlarını heçə endirirdi. Ona görə də xarici şirkətlərlə əldə edilən əməkdaşlıq, qazanılan təcrübə və get-gedə onların genişləndirilməsi Azərbaycana bu imkanları yaratdı. Nəticədə ötən iki on il ərzində 4,5 milyard kubmetr səmt qazını əmtəəlik qaza çevirmək mümkün olub. Bu da nəticə etibarilə kifayət qədər böyük bir həcmdir. Çünki baxsaq görərik ki, Azərbaycan bir ildə itkiləri çıxmaq şərtilə, faktiki olaraq, 10 milyard kubmetr ətrafında əmtəəlik qaz istehlak edir. Sözügedən rəqəm təxminən bunun yarısı qədərdir. Bundan sonra Azərbaycan o addımları atacaq ki, səmt qazından daha da səmərəli şəkildə istifadə etsin. Yəni məşəl qazları və ümumiyyətlə, onların yandırılması istər hasilat obyektlərində, istərsə də istehsal obyektlərində sıfır səviyyəsinə qədər azaldılsın. O cür texnoloji səviyyəyə çatırsan ki, artıq səmt qazının heç bir halda havaya buraxılmasına ehtiyac qalmır”.
Vidadi ORDAHALLI
