Qeyri-neft sektorunda ən dinamik inkişaf edən istiqamətlərdən biri yükdaşımalar sahəsi hesab olunur. Qeyd olunan istiqamətdə görülən işlər həm beynəlxalq miqyasda Azərbaycanın tranzit potensialına yüksək marağın yaranması ilə müşayiət olunur, həm də bu sahədən ölkənin gəlirlərinin əhəmiyyətli dərəcədə artmasına rəvac verir.
Xatırladaq ki, son illər ərzində ölkənin tranzit potensialının reallaşdırılması istiqamətində də irimiqyaslı layihələr həyata keçirilib. Məsələn, Avropa-Qafqaz-Asiya (TRASECA) nəqliyyat dəhlizinin fəaliyyəti güclənib, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu istismara verilib, Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı kompleksində Ro-Ro terminalının açılışı olub. Bundan başqa, Şimal-Cənub, Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizləri üzrə magistral yolların tikinti layihələri uğurla davam etdirilməkdədir.
Ölkənin tranzit potensialından daha səmərəli şəkildə yararlanmaq məqsədilə Tranzit Yükdaşımalar üzrə Koordinasiya Şurası yaradılıb. Azərbaycan ərazisindən keçən nəqliyyat dəhlizlərinin təşviqi, özəl şirkətlərlə dövlət orqanlarının əlaqələndirilməsi, tariflərin optimallaşdırılması və tranzit prosedurlarının sadələşdirilməsi istiqamətində işlərin aparılması Koordinasiya Şurasına həvalə edilib. Ötən dövr ərzində ölkənin tranzit cəlbediciliyinin artırılması istiqamətində Koordinasiya Şurası tərəfindən bir sıra mühüm tədbirlər görülüb. Belə ki, dəhlizin rəqabətqabiliyyətliliyinin artırılması məqsədilə region ölkələri arasında koordinasiya gücləndirilib, tranzit müddətləri qısaldılıb və prosedurlar təkmilləşdirilərək optimallaşdırılmış tarif siyasətinə başlanıb.
Gömrük və Logistika üzrə Səlahiyyətli İqtisadi Operatorların Beynəlxalq Assosiasiyasının prezidenti Antonio Llobet bütün bunlar fonunda vurğulayır ki, Azərbaycanın coğrafi mövqeyi onu Asiya ilə Avropa arasında iri logistik mərkəzə çevirə bilər. Llobet vurğulayıb ki, Azərbaycan tarixən Böyük İpək Yolu üzərində mühüm bir məntəqə olub: “Buradan Böyük İpək Yolunun bir neçə istiqaməti keçib. Hazırda da Azərbaycan Şimaldan Cənuba və Şərqdən Qərbə yükdaşımalarda mühüm rol oynayır. Nəqliyyat dəhlizlərinin bugünkü inkişafı və Azərbaycanın yerləşdiyi mövqe onu iri logistik mərkəzə çevirəcək“.
Azərbaycanın iri logistik mərkəzə çevrilməkdə olduğunu təsdiqləyən daha bir məqam ötən ayın sonlarında Rusiyada baş tutan “TransRussia-2018” sərgisi oldu. Məhz burada Azərbaycan ölkəmizdən keçən beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarına əlavə yüklərin cəlb olunması üçün yeni tərəfdaşlar qazanıb. Qeyd edək ki, burada Azərbaycanın ərazisindən keçən “Şimal-Cənub”, “Cənub-Qərb”, “Şərq–Qərb” nəqliyyat dəhlizləri, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu, Bakı–Tiflis–Qars dəmir yolu xəttinin imkan və üstünlükləri, Astara (Azərbaycan) – Astara (İran) dəmir yolu xətti, İran Astarasındakı terminal barədə ətraflı məlumat verilib. Müzakirələr zamanı “Şimal-Cənub”, “Şərq-Qərb” və əks istiqamətlərdə yüklərin daşınması diqqət mərkəzində olub. Xarici şirkətlərin əksəriyyəti Azərbaycanın təşəbbüskarı və iştirakçısı olduğu beynəlxalq nəqliyyat marşrutları ilə yüklərin nəql olunmasında maraqlı olduqlarını bildirib. Bu fonda da ölkəmizin ərazisindən keçən beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinə əlavə yüklərin cəlb olunması üçün yeni tərəfdaşlar qazanılıb.
“Şimal-Cənub”, “Şərq-Qərb” dəhlizləri tam işə düşdükdən sonra isə bu tərəfdaşların sayının daha ad artması gözlənilir. “Şimal-Cənub” dəhlizinin işə düşməsi ilə Hindistanın Mumbai limanından yüklər gəmilərlə İranın Çabahar limanına, buradan isə Qəzvin-Rəşt-Astara(İran)-Astara(Azərbaycan) dəmir yolu vasitəsilə Rusiya və Avropaya daşınacaq. “Şərq-Qərb” dəhlizi isə Qazaxıstan, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə ərazilərindən keçməklə Çindən Avropaya və əks istiqamətdə yüklərin tədarükü üçün nəzərdə tutulub. O, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun da vacib tərkib hissəsini təşkil edir. Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun məqsədi isə Çin, Mərkəzi Asiya, Xəzər və Qara dəniz hövzələri və Avropa ölkələrindən yük daşımaları dövriyyəsini Azərbaycan üzərindən keçməklə hər iki istiqamətdə artıraraq, dövriyyə dinamikasının rəqabətliyini gücləndirməkdir. Sözügedən dəhlizin iqtisadi potensialının müəyyən edilməsi üçün Avropa İttifaqı və Çin arasındakı 106 milyon tondan artıq və dəyəri 550 milyard avrodan çox ticarət dövriyyəsini qeyd etmək kifayət edər. Aydındır ki, bu vəziyyət tranzit yükdaşımalardan Azərbaycanın kifayət qədər böyük gəlir əldə etməsi deməkdir. Yeni Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı kompleksinin bərə terminalının fəaliyyətə başlaması isə dəmir yolu vasitəsilə yükdaşımaların əhəmiyyətini artırıb.
“Şərq-Qərb” dəhlizinin istifadəyə verilməsi artıq “Cənub–Qərb” nəqliyyat layihəsini də gündəmə gətirib. Ümumiyyətlə, Azərbaycanın tranzit potensialını artıracaq və digər nəqliyyat layihələri arasında mühüm əhəmiyyət kəsb edən layihələrdən biri də məhz “Cənub–Qərb” dəhlizi hesab olunur. Dəhliz Fars Körfəzi-Hindistan–İran–Azərbaycan–Gürcüstan–Qara dəniz–Avropa marşrutu üzrə fəaliyyət göstərəcək. Bütün bunlar Azərbaycanın tranzit yükdaşımalardan daha böyük gəlir əldə etməsini də şərtləndirir.
Tahir TAĞIYEV
