Qadir Bayramlı: “… bunun üçün ölkədə iri atçılıq təsərrüfatları yaratmaq lazımdır”
At əti dünyanın bir çox ölkəsində sevilən ərzaq məhsuludur. Əsas qida məhsulu kimi isə bəzi Orta Asiya ölkələrində istehlak edilir. İslam ölkələri (Orta Asiya istisna olmaqla ) və ingilisdilli ölkələr at ətini istehlak etməyən ölkələr qrupuna aiddir. ABŞ dünyada at ətinin istehlakına ən çox mənfi reaksiyanın olduğu ölkədir. Lakin buna baxmayaraq, hər il orta hesabla 25 min tondan çox at əti istehsal edir.
At əti, eyni zamanda, Fransa, İtaliya, Belçika və Almaniya kimi ölkələr başda olmaqla, müxtəlif Avropa ölkələrində ən çox istifadə olunan ət növlərindən biri hesab edilir. Regionda ixtisaslaşmış qəssabxanalar və ətlik istiqamətdə yetişdirilən at cinsləri mövcuddur.
Məlumat üçün bildirək ki, Azərbaycanın ixrac qiymətlərinin cəlbedici olmasını nəzərə alaraq, at ətinin ən böyük idxalçısı, eyni zamanda istehsalçılarından olan Çin və Rusiya ölkəmiz üçün potensial ixrac bazarları hesab oluna bilər. Açıqlanan statistik rəqəmlərə əsasən, ötən il Rusiya 11 319 ton, Çin 5 934 ton at əti idxal edib. Rusiya at ətinin hər kiloqramına 2,085 dollar, Çin 2,067 dollar, Qazaxıstan 1,8 dollar ödəyib.
Onu da bildirək ki, son iki ildə kəsim məqsədilə atlar Azərbaycandan yalnız Qazaxıstana ixrac olunub. Bu ölkə hər il təqribən 3-4 min ton at və qatır əti idxal edir. Qazaxıstan həm də at ətinin istehsal həcmina görə dünyada ikinci yerdədir.
Görülən işlər sayəsində Azərbaycanda atçılıq təsərrüfatı daha da inkişaf edir. Vergilər Nazirliyinin “Vergilər” qəzetinin xüsusi buraxılışında qeyd olunur ki, Azərbaycanda yeni atçılıq təsərrüfatı yaradılıb. “Ağstafa Atçılıq Zavodu” MMC ilə “Bakı Dövlət Cıdır Meydanının Dilbaz Atçılıq” təsərrüfatı təsisçinin qərarı əsasında birləşmə nəticəsində ləğv olunub. Əvəzində “Dilbaz Atçılıq Təsərrüfatı” MMC yaradılıb. Kreditorlar 2 ay ərzində tələblərini Ağstafa rayonu Sadıqlı kəndinə bildirə bilərlər.
Maraqlıdır, yeni yaradılan atçılıq təsərrüfatı at ixracının artırılmasında nə kimi rol oynayacaq?
Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin dosenti Qadir Bayramlı “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, Azərbaycan atçılıq sahəsində zəngin ənənəsi olan ölkədir. Ancaq son 10 il ərzində bu sahə tənəzzülə uğrayaraq unudulan sahələrdən birinə çevrilib: “Tarixi məlumatlara görə, Albaniya atları ucaboy olduğu üçün, onlara başqa ölkələrdə böyük tələbat var idi. Məlumat üçün bildirim ki, Azərbaycanda xalq seleksiyası yolu ilə bir çox məşhur at cinsləri yetişdirilib. Dilboz, Qarabağ, Quba yorğası, Şirvan atı kimi məşhur at cinslərimiz olub. Sovet dönəmində digər heyvandarlıq sahəsi ilə müqayisədə bu sektora az diqqət yetirilib. O üzdən bu sahədə geriləmə yaşanıb.
Statistik rəqəmlərə görə, 2016-ci ildə Azərbaycanda 70 000 baş at qeydə alınıb. Elə həmin ildən at ixracatına başlanıb. Məndə olan məlumata görə, 2017-ci ildə 6000 baş at ixrac olunub. İxracat bu templə davam edərsə, atların sayının kəskin azalmasını gözləmək olar. Ancaq hesab edirəm ki, atçılıq sahəsində bir sıra işlər görülərsə, bu sahədə canlanma yaradıb dönüşə nail olmaq olar. Bunun üçün ölkədə iri atçılıq təsərrüfatları yaratmaq lazımdır. Eyni zamanda, bölgələrdə atçılığın vəziyyətini öyrənmək lazımdır. Çünki yerlərdə mənşəyi bəlli olmayan, lakin atçılığın inkişafında damazlıq kimi istifadə olunan atlar var. Bunları mütəxəssislərin iştirakı ilə toplayıb, atçılıq təsərrüfatını böyütmək olar. Onu da bildirim ki, Azərbaycanın zəngin atçılıq ənənəsi olmasına baxmayaraq, bu sahəni peşəkar şəkildə bilən kadr yetərincə deyil”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, Azərbaycanda atlar əsasən yük heyvanı kimi istifadə olunur. Çox az sayda yarış atları və digər məqsədlər üçün istifadə olunan atlar var: “Atçılıq təsərrüfatını inkişaf etdirmək üçün xarici təcrübədən yararlanmaq olar”.
Q.Bayramlının sözlərinə görə, at əti ixracatı sistemli şəkildə, dövlətin şəffaf nəzarəti ilə həyata keçirilməlidir.
Mütəxəssis onu da vurğuladı ki, atçılıq sahəsində elmi-tədqiqat işlərinin genişləndirilməsinə ehtiyac var.
Günel CƏLİLOVA
