Azərbaycanın iştirakı ilə realalşmaqda olan ən uğurlu layihələrdən biri qismində bu gün "Şimal-Cənub" beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin adı xüsusi qeyd edilməkdədir. Çünki bu marşruta indidən beynəlxalq diqqət olduqca yüksəkdir və görünən odur ki, onun işə düşməsi Azərbaycana nəzərdə tutulduğundan daha çox dividend qazandıracaq.
Ən azı o baxımdan ki, "Şimal-Cənub"la kifayət qədər böyük həcmdə yüklərin daşınması gözlənir. Məsələn, məlumdur ki, təkcə Hindistan "Şimal-Cənub" dəhlizi ilə ilk mərhələdə 6 milyon ton yük daşıyacaq.
Hindistanın Azərbaycandakı səfiri Sanjay Rana bildirib ki, ölkəsi "Şimal-Cənub"la növbəti illərdə daşınan yüklərin həcmini daha da artıracaq. Xatırladaq ki, Hindistan həm də "Şimal-Cənub" dəhlizinin tanıdılması məqsədilə avtoyürüş təşkil edəcək. Sanjay Rana bildirib ki, rəsmi Dehli "Şimal-Cənub" marşrutunun tanıdılması məqsədilə 2018-ci ilin may ayında Hindistandan İrana, Azərbaycana və Rusiyaya avtomobillərin böyük avtoyürüşünü təşkil edir. Avtoyürüş aprelin 28-də Hindistandan İranın Bəndər-Abbas limanına dəniz yolu ilə çatmış “Kalinga” Avtomobil İdmanı Klubuna məxsus 20 ədəd Hindistan yürüş avtomobillərindən ibarət olacaq. Bütün bunlar Hindistanın "Şimal-Cənub" dəhlizinə yüksək marağının bariz təsdiqidir. Xatırladaq ki, Hindistan ixrac etdiyi məhsulların həcminə görə dünyada ilk beşlikdə yer alır. Bu isə Hindistanın Azərbaycan üzərindən kifayət qədər böyük yük daşıyacağını göstərir. Hindistandan başqa Azərbaycanın vacib mütəffiqlərindən olan Pakistan da "Şimal-Cənub"a qoşulmağa hazırlaşır. Asiyada Vyetnam kimi böyük ixracatçı da "Şimal-Cənub"la indi yaxından maraqlanır. Qeyd edək ki, Vyetnamın ixrac potensialı 204 milyard dollardır. Bundan 42 milyard dollar həcmində mal Avropa İttifaqı bazarlarına göndərilir. Bu yüklərin dəniz yolu ilə göndərilməsi böyük vaxt və uzun məsafə qət etməyin hesabına başa gəlir. Gəmilər Hind okeanından, Süveyş kanalından, Aralıq dənizindən, Atlantik okeandan keçir, bundan sonra Baltik dənizinə çıxır və Sankt-Peterburqa çatır. Amma "Şimal-Cənub"dan istifadə Vyetnama həm ucuz başa gəlir, həm də vaxt baxımından böyük üstünlüklər qazandırır. Bütün bunlar "Şimal-Cənub"un beynəlxalq əhəmiyyətini daha da artırır.
Qeyd edək ki, “Şimal-Cənub” sərnişin və yük daşıyan multimodal marşrutdur. Sankt-Peterburqdan Hindistanın Mumbai limanına qədər davam edən bu marşrutun ümumi uzunluğu 7,2 min kilometrdir. Marşrut Rusiya, Azərbaycan, İran və Hindistanı birləşdirəcək. Bu dəhliz Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin həcmini artırmaqla yanaşı, yeni bazarlara çıxış baxımından da ölkəmiz üçün vacib əhəmiyyətə malikdir. Bu səbəbdən Azərbaycan layihənin tam şəkildə formalaşması prosesinin mümkün qədər tez başa çatmasına çalışır. Dəhlizin tam formalaşması üçün isə İranda Astara-Rəşt dəmir yolunun çəkilişinin tam başa çatması lazımdır. Artıq bu prosesə başlanıb. Xatırladaq ki, bununla bağlı olaraq İran prezidenti Həsən Ruhaninin Azərbaycana son rəsmi səfəri çərçivəsində “Azərbaycan Respublikası ilə İran Respublikası ərazisində Astara-Rəşt dəmir yolunun maliyyələşdirilməsi haqqında” saziş imzalanıb. Sazişə əsasən, Azərbaycan İrana 500 milyon dollar həcmində kredit ayırıb. Qitələri birləşdirəcək Astara-Rəşt dəmir yolunun qısa müddətdə başa çatdırılaraq istifadəyə verilməsi Azərbaycanın dünya iqtisadiyyatına fəal inteqrasiya olunmasına, tranzit ölkə kimi böyük səmərə əldə etməsinə səbəb olacaq. Astara-Rəşt dəmir yolunun tikilib istifadəyə verilməsi “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin tam güclə vahid bir dəmiryol şəbəkəsi sistemində fəaliyyətinə gətirib çıxaracaq. Ən əsası, Astara-Rəşt dəmir yolu işə düşdükdən sonra ölkəmizin Fars körfəzinə, Oman dənizinə, Hind okeanına, Afrika ölkələrinə çıxışı asanlaşacaq, Rusiya və Mərkəzi Avropa ölkələri ilə əməkdaşlıq imkanları artacaq. Tranzit bir ölkə kimi isə, böyük iqtisadi səmərə ilə yanaşı, həm də böyük siyasi dividendlər əldə etməsilə ölkəmizin regionda aparıcı rolu yüksələcək. Bu dəmir yolunun istifadəyə verilməsi ölkəmizin iqtisadi inkişafına, iqtisadiyyatın diversifikasiyasına, ixrac imkanlarının artırılmasına səbəb olacaq və bütünlükdə ona bölgədə iqtisadi, siyasi əməkdaşlığın keyfiyyətcə yeni mərhələsinə daxil olmağa imkan verəcək. Bütün bunlardan Ermənistanın işğal siyasətinə görə kənarda qalması isə adıçəkilən ölkənin daha da zəifləməsinə rəvac verməklə yanaşı, Azərbaycanın onun üzərində üstünlüyünü xeyli artıracaq.
Dəmir yolu ilə yanaşı, Rusiya-Azərbaycan-İran “Şimal-Cənub” elektrik enerjisi dəhlizinin yaradılmasına da indi xüsusi maraq göstərir. Bu dəhlizin yaradılması isə bu istiqamət üzrə də Azərbaycana əlavə ixrac imkanları qazandırır.
Nahid SALAYEV
