Rəsul Cahangirli: “Tullantıların idarə edilməsi sistemi onların yığılması, daşınması, təkrar emalı, ikinci dəfə istifadəsi və ya...”
Dünya Bankı (DB) bərk məişət tullantılarının idarə olunması üzrə Azərbaycan üçün yeni bir strategiya hazırlayıb.Yayılan məlumata görə, Dünya Bankının missiyası Bakıda mayın 1-dən 4-dək olacaq və bu strategiya ölkə hökuməti ilə müzakirə olunacaq. Missiyanı bankın şəhər inkişafı üzrə baş mütəxəssisi və layihənin işçi qrupunun rəhbəri Kremena Jonkova idarə edir.
Strategiya Dünya Bankının 2008-ci ildə təsdiq etdiyi eyni adlı layihə çərçivəsində hazırlanıb. Onun dəyəri 41,5 milyon dollar təşkil edir ki, onlardan 29,5 milyon dolları bankın payına düşüb. 2013-cü ildə bank 47,1 milyon dollarlıq əlavə maliyyə vəsaiti ayırıb. Layihənin 2018-ci ilin sonunadək başa çatacağı gözlənir. Layihə çərçivəsində Balaxanı poliqonunun modernləşdirilməsi, Bakıda tullantıların toplanması üçün avadanlıqların satın alınması nəzərdə tutulub.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, bu günə qədər Azərbaycanda bununla bağlı bir sıra işlər görülüb. Balaxanıda Bərk Məişət Tullantılarının Yandırılması Zavodu fəaliyyət göstərir. Belə ki, ən sərt ekoloji tələblərə cavab verən və 4-cü nəsil texnologiyalarla inşa edilən zavod il ərzində 500 min ton bərk məişət, 10 min ton tibbi tullantı yandırmaq və 231 milyon kilovatsaat elektrik enerjisi hasil etmək gücünə malikdir. İl ərzində zavodda əldə edilən enerji ilə 300 min nəfər əhalisi olan şəhəri elektrik enerjisi ilə tam təmin etmək mümkündür.
Ümumilikdə, DB-nin Azərbaycan üçün bərk məişət tullantılarının idarə olunması üzrə yeni strategiya hazırlamasına ekspertlər necə yanaşırlar?
Məsələyə münasibət bildirən ekspert Rəsul Cahangirlinin sözlərinə görə, bu istiqamətdə beynəlxalq maliyyə qurumları ilə əməkdaşlıq etmək faydalıdır: “Tullantıların idarə edilməsi sistemi onların yığılması, daşınması, təkrar emalı, ikinci dəfə istifadəsi və ya utilizasiyası və bütün prosesə nəzarətdən ibarət kompleks tədbirdir. Bu cür tədbirlər tullantıların insan sağlamlığına və ətraf mühitə mənfi təsirini azaltmaq üçün vacibdir. Məişət tullantısı problemi ölkəmizdə illərdir müzakirə edilir. Bu problem Bakının mərkəzi ərazilərində müşahidə edilməsə də, ətraf rayon və qəsəbələrdə, kəndlərdə özünü qabarıq büruzə verib. Lakin məişət tullantılarının idarə olunmasının təkmilləşdirilməsi istiqamətində görülən işlər sayəsində son illər bununla bağlı bir sıra problemlər həll olunub. Bununla bağlı Balaxanıda zavod tikilib. Tullantı əhalinin həyat fəaliyyəti nəticəsində yaşayış yerlərində əmələ gələn əşya, maddə və materiallar toplusudur. Tullantıların idarə edilməsi sisteminin təşkili zamanı təkrar xammal əldə etmək mümkündür ki, bu da, öz növbəsində, ekoloji və iqtisadi baxımdan əhəmiyyətlidir. Ən əsası isə təkrar emal təbii resurslardan istifadəni minimuma endirir. Tullantılar müxtəlif kateqoriyalar üzrə təsnif olunur. Məsələn, istehsal (sənaye) və istehlak (kommunal-məişət) tullantıları. Təkrar istifadəyə yararlı tullantılara biotullantılar, polietilen, metal, şüşə, kağız, karton və s. daxildir. Biotullantılara əsasən qida qalıqları, quru və ya xarab olmuş məhsullar, meyvə və tərəvəzlərin qabıqları aiddir. Makulaturaya isə qəzet və jurnallar, ofis kağızları, yumşaq cildli kitablar və s. daxildir. Lakin sadalanan tullantıların bir çox növləri də var ki, təkrar istifadəyə yararlı hesab edilmir. Təhlükəli tullantılara sənaye və tibbi tullantılar aiddir. Məişət tullantılarının müəyyən qismi də təhlükəli ola bilər. Bu tip tullantılar əsasən aşındırıcı, oddan təhlükəli və ya partlayıcı olur. Təhlükəli tullantı kimi təsnif olunan məişət tullantılarına köhnə batareyalar, ayaqqabı mazı, boya qabları, köhnə dərmanlar və dərman butulkaları və s. daxildir. Kimyəvi preparatlardan ibarət tullantılar da təhlükəli hesab olunur. Üzvi tullantıları isə emal etmək mümkündür. Əldə olunan üzvi maddədən gələcəkdə çürüntü və ya üzvi gübrə kimi bağçılıqda, kənd təsərrüfatında istifadə edilə bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
