Vüqar Bayramov: “Bu ondan irəli gəlir ki, vətəndaşlar zədələnmiş pulları birbaşa MB-yə təqdim edirlər”
Azərbaycan Mərkəzi Bankı 2017-ci il ərzində çap şirkәtindәn 410 mln. 677 min manat mәblәğindә yeni pul nişanları tәhvil alıb. AMB-nin yaydığı maliyyə hesabatına görə, bu, 2016-cı ildəkindən 43,54 dəfə çoxdur. Belə ki, 2016-cı ildə AMB 9 mln. 432 min manat məbləğində yeni pul nişanları tәhvil alıb.
Hesabat dövründə AMB 1 mlrd. 307 mln. 505 min manat mәblәğindә pul nişanlarını mәhv edib. Bu, 2016-cı ildəkindən 604,839 mln. manat çoxdur. Belə ki, 2016-cı ildə AMB 702,666 mln. manat məbləğində pul nişanlarını mәhv edib.
O da məlumdur ki, tez-tez evdə, mağazada, avtobusda cırılmış pullarla rastlaşırıq. İnsanlar zədələnmiş pullardan yaxa qurtarmaq üçün ya onları mağazalarda alış-veriş edərkən satıcıya verməyə çalışır, ya bankomatlarda istifadə edir, ya da ki, atır. Qanunvericilikdə isə zədələnmiş banknotu banklarda dəyişdirmək nəzərdə tutulub. Mərkəzi Bank sistemində pulların ekspertizası qanunvericiliyə uyğun keçirilir. Qaydaya görə isə, tədavülə yararlı, yararsız və həqiqiliyi şübhə doğurmayan pul nişanları banklar tərəfindən məhdudiyyət qoyulmadan qəbul edilməli və dəyişdirilməlidir.
Zədələnmiş, cırılmış pulları Mərkəzi Bankda və ya digər kommersiya banklarında dəyişdirmək lazımdır. Çünki kustar üsulla düzəliş aparılan əskinaslar dövriyyədən çıxarılır və yenisi ilə əvəzlənir. Dəyişdirilən istifadəyə yararlı pullar isə MB tərəfindən avtomatlaşdırılmış sistemlərdə yenidən emal olunur və çeşidlənir. Tədavülə yararsız əskinaslar məhv edilmək üçün Dövlət Komissiyasının işçi qrupuna təhvil verilir. Bu isə o deməkdir ki, həmin əskinaslar təkrar istifadə oluna bilməz. Bundan əlavə, milli valyutanın dəyişdirilməsi və yaxud ekspertizadan keçirilməsi ilə əlaqədar hər hansı problem yaranarsa, vətəndaş MB-də fəaliyyət göstərən “qaynar xətt”ə müraciət edə bilər.
Bütün hallarda, çoxsaylı köhnə pul nişanlarının məhv edilməsi müsbət haldır, yoxsa mənfi? Ekspertlər buna necə yanaşırlar?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramovun sözlərinə görə, qanunvericiliyə əsasən, köhnəlmiş pul nişanlarının məhv edilməsi mümkündür: “Məsələ ondadır ki, dövriyyədə olan pulların müəyyən hissəsi zədələnibsə, Mərkəzi Bank tərəfindən həmin pulların dövriyyədən çıxarılması təmin edilir. Bu zaman vətəndaş həmin pul nişanlarının dövriyyədən çıxarılması ilə bağlı MB-yə və ya digər banklara müraciət edir. Nəticədə praktiki olaraq zədələnmiş pullar dəyişdirilir və vətəndaşa yeni pul verilir. MB də, öz növbəsində, zədələnmiş pulun dövriyyədən çıxarılmasını təmin edir. Əvvəlki illərlə müqayisədə ötən il böyük mәblәğdә pul nişanlarının mәhv edilməsi səbəbsiz deyil. Bu ondan irəli gəlir ki, vətəndaşlar zədələnmiş pulları birbaşa MB-yə təqdim edirlər. Əvvəllər bununla bağlı vətəndaşların məlumatı az idisə, son dövrlər bu tendensiya aradan qalxır. Əvvəllər bir çox insan düşünürdü ki, zədələnmiş pulu dəyişmək mümkün deyil və bunu etmirdi. Ancaq qanunvericilik imkan verir ki, zədələnmiş pulu dəyişmək mümkün olsun. Ona görə də bu zərurətdir və MB bu istiqamətdə fəaliyyətini davam etdirməlidir. Bunda iqtisadiyyat üçün hər hansı mənfi hal yoxdur. Zədələnmiş pulların yeni pullarla əvəzlənməsi və dövriyyəyə yeni pulların emissiya edilməsi daha məqsədəuyğundur. Bütün bu proses pul bazasının dəyişməsinə gətirib çıxarmır. Çünki zədələnmiş pul yenisi ilə əvəzlənir. Yəni bunun nəticəsində dövriyyəyə əlavə vəsait daxil olmur. O baxımdan bu addım pul bazasının tənzimlənməsinə imkan verir. Eyni zamanda, dövriyyədə yeni pulların və eləcə də zədələnməyən pulların artmasına şərait yaradır. Bütün bunlar da, nəticə etibarilə, pul əməliyyatlarının asanlaşmasına gətirib çıxarır”.
Vidadi ORDAHALLI
