Pərviz Heydərov: “İstehlak kreditlərinin verilməsinə qoyulan məhdudiyyətlərin ləğvi ölkədə iqtisadi aktivliyə də müsbət təsir edə bilər”
Hazırda Azərbaycanda bank sektorunda vəziyyətin ürəkaçan səviyyədə olmaması hər kəsə bəllidir. Bank sektorunda problemlər 2015-ci ildə iki devalvasiyadan sonra üzə çıxdı. Devalvasiyalar nəticəsində manatın xarici valyutaya qarşı məzənnəsi dəyişəndən sonra bank sektorunun vəziyyəti daha da pisləşdi. Nəticədə banklardan xarici valyutada kredit götürənlər problemli kreditorlar siyahısına düşdülər. Problemli kreditlərin həcmi isə günü-gündən artır.
Bank sektorunun sağlamlaşdırılması üçün millət vəkilləri, mütəxəssislər tərəfindən dəfələrlə müxtəlif fikirlər səsləndirilib. Təklif olunur ki, bank sektorunun sağlamlaşdırılması üçün istehlak kreditlərinin verilməsi bərpa olunsun.
İqtisadiyyat Nazirliyi İqtisadi İslahatlar Elmi-Tədqiqat İnstitutunun aparıcı elmi işçisi Pərviz Heydərov bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, bankların kapital çatışmazlığı problemini istehlak kreditlərinin verilməsinin bərpa olunması yolu ilə həll etmək olar: “Etiraf edək ki, qısa müddət ərzində bank sektorunun sağlamlaşdırılması mümkün deyil. Düzdür, qeyd olunur ki, banklarda pul çatışmazlığı problemi yoxdur və guya likvidlik səviyyəsi hətta sürətlə artdığından, banklarda izafi pul vəsaiti həcmi yarandığından, onlar vəsaitlərini kreditləşdirməyə deyil, qiymətli kağızlar bazarına yönəldirlər.
Ancaq aydın deyil, vaxtilə verdikləri kreditləri geri ala bilməyən, üstəlik, xeyli müddətdir əlavə borc vəsaitləri də verə bilməyən və 2015-ci ildən sonra da, əvvəlki illərdəki kimi, sərbəst vəsaitlər cəlb edə bilməyən banklarda likvidlik səviyyəsi hardan və necə yüksək ola bilir?”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, 2014-cü ildən etibarən ölkədə istehlak kreditlərinin verilməsi prosedurları dəyişdirilməyə başlandı. Avtomobil, məişət əşyaları və sair bu kimi malların alınmasında kredit dəstəyi mexanizmi aradan götürüldü: “Dünya bazarında neftin satış qiyməti düşənə qədər isə bankların əsas gəliri istehlak kreditlərindən idi. Gəlirlərini məhz bunun üzərində qurmuşdular. Ona görə də neftin satış qiyməti düşəndən sonra bankların problemi dərhal ortaya çıxdı. Düzdür, son 3 il ərzində ölkənin bank sektoru daha ağır dönəm yaşayır. Verilən kreditlər, ümumiyyətlə, geri qaytarılmır. Əmanət cəlbi 2015-ci ildən sonra minimuma enib. Əhalinin böyük bir qrupu banklardan əmanətini geri götürdü və bu, bankların kapital vəziyyətinə pis təsir göstərdi. Həmçinin, banklara yerləşdirilən vəsaitlərin həcmi azaldı. Ancaq problemin kökü istehlak kreditlərinin məhdudlaşdırılmasında axtarılmalıdır. Yəni vəziyyəti daha da ağırlaşdıran məhz bu faktordur. Odur ki, yaranmış vəziyyətin qarşısını almaq üçün 2014-cü ilə qədər istehlak kreditləri üzrə qoyulan bir sıra məhdudiyyətlər tezliklə ortadan qaldırılmalıdır. Banklar yenidən istehlak kreditləri hesabına cüzi də olsa dirçələ bilər.
Onsuz da problemli kreditlər azalmasa, banklar tərəfindən iqtisadiyyatın maliyyələşdirilməsinə nail olmaq mümkün olmayacaq. Son statistika bundan ibarətdir ki, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bankların cəmi aktivləri 28.5 milyard manat, cəmi öhdəlikləri isə 24.6 milyard manat təşkil edir. Sektorun balans kapitalı 3.9 milyard manat, əhalinin əmanətləri isə 7.7 milyard manat olub. Diqqət yetirək ki, 2018-ci ilin fevral ayı ərzində bank sektorunun aktivləri cəmi 1.2 faiz artdığı halda, öhdəlikləri 1 faiz genişlənib”.
Günel CƏLİLOVA
