Dünya neft bazarında qiymətlərlə bağlı son vəziyyət bu istiqamətdə ciddi artım dinamikasının yaşandığını göstərir. Qeyd olunan fonda Azərbaycan neftinin qiyməti bahalaşmaqda davam edir. Artıq “Azeri Light” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 1,54 dollar bahalaşaraq 76,15 dollar olub. Bu, son üç ildə ən yüksək qiymətdir.
Artım tempi indiki şəkildə davam edərsə, yaxın tezlikdə neftin qiyməti 100 dollarlıq həddi keçəcək. ABŞ-ın “USA today” nəşri də yazır ki, qiymətlər 100 dollarıq həddə çatacaq və bu prosesdə Səudiyyə Ərəbistanının gedişləri də mühüm rol oynayacaq. Qeyd olunur ki, Səudiyyə Ərəbistanı istədiyinə nail olarsa, dünya bazarında neftin qiyməti 100 dollara qədər yüksələ bilər: “Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatına (OPEK) üzv və qeyri-üzv ölkələr 2019-cu ilin ortalarında hasilatın həcminin daha da azaldılması məsələsinə baxır. Bu isə bazarda defisit yaradır. Belə vəziyyət isə Səudiyyə Ərəbistanının xeyrinə olacaq, çünki səhmlərini satışa (IPO) çıxmağa hazırlaşan “Saudi Aramco” şirkətinin bu şərtlərdə səhmlərinin dəyəri artacaq. OPEK nümayəndələrindən biri “Reuters” agentliyinə bildirib ki, Səudiyyə Ərəbistanı neftin qiymətinin artmasına nail olmaq istəyir: “Ola bilər ki, bu, IPO ilə bağlıdır. Amma məsələ təkcə bundan ibarət deyil. “Saudi Aramco” şirkətinin səhmlərinin IPO-ya çıxmasından sonra da rəsmi Ər-Riyad yüksək qiymətləri saxlamaq niyyətindədir. Bu isə həm də ölkə iqtisadiyyatının dəyişməsi üçün pul vəsaitinə ehtiyacın olması ilə bağlıdır”. “USA Today” iddia edir ki, Səudiyyə Ərəbistanının planları neft bazarındakı mövcud trendlərə ciddi təsir edə bilər. Qəzet yazıb ki, neftin qiymətinin qalxmasına hasilatın azaldılması, yüksək tələbat və geosiyasi gərginlik təsir edir.
Bundan başqa, indi hasilatçı ölkələrin böyük əksəriyyəti koordinamiya olunmuş şəkildə fəaliyyət göstərirlər. Səudiyyə Ərəbistanının energetika, sənaye və təbii sərvətlər naziri Xəlid Əl Falih bu xüsusda bildirib ki, hazırda bazarda yeni təklif çoxluğu formalaşmaqdadır: “Qeyri-OPEK ölkələri 2019-cu ildə də kartellə birgə hərəkət edəcək. Hazırkı əməkdaşlıq mexanizmi hələ də nəzərdən keçirilir. Neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin nəticələri təqdirəlayiqdir. İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı üzrə neft ehtiyatları son 15 ayda ciddi şəkildə azalıb. Belə ki, ehtiyatlar 300 milyon barrel azalaraq 2,83 milyard barrelə geriləyib. Neft sektorunun isə 4-5 milyon barrel yeni tutuma ehtiyacı var”. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin icraçı direktoru Fatih Birol da bildirib ki, neftin qiymətinin bahalaşmasının davam etməsini gözləmək olar: “Son həftələrdə neftin qiyməti təxminən 3,5 ilin maksimumuna çatıb. Lakin buna baxmayaraq, bəzi neft istehsalçıları “qara qızıl”ı daha yüksək qiymətə satmağı arzulayır. Neftin qiymətinin bahalaşması isə öz növbəsində artan tələbatı yavaşlada bilər”. O bildirib ki, neftin qiyməti indiki ilə müqayisədə daha yüksək olacağı təqdirdə ABŞ-da şist, Braziliyada isə açıq dənizdə neft istehsalı artacaq: “Qlobal neft bazarında artan tələbata baxmayaraq, bu sektora investisiyalar hələ də azdır. Hər il köhnələn neft yataqları nəticəsində gündəlik 3 milyon barrel neft itkiyə gedir. Qlobal neft tələbatını ödəmək üçün gündəlik əlavə 1,5 milyon barrel neft istehsal etməyə ehtiyac var. Hazırda artan neft tələbatının üçdə biri Asiya qitəsində formalaşır”. Neftin qiymət artımı hasilatçı ölkələrin, o cümlədən də Azərbaycanın bu məhsulun satışından daha çox gəlir əldə etməsi deməkdir. Qiymətlər 100 dollarıq həddə çatsa, ekspertlər dövlət büdcəsinə yenidən baxılmasını belə istisna etmir. Çünki bu hədd büdcədəki indiki qiymətdən iki dəfədən artıqdır.
Amma ekspertlər qeyd edir ki, belə vəziyyətdə hökumətin neft gəlirlərindən əldə olunan vəsaiti daha çox ehtiyat kimi yığmaq ehtimalı daha yüksəkdir. Bu vəziyyət cari ildə valyuta ehtiyatlarının yenidən 50 milyard dollarıq həddi keçməsi gözlənilir. Eyni zamanda hökumət ölkəyə əlavə valyta axınını daha çox qeyri-neft sektoru hesabına əldə etməyi düşünür. "Bir Pəncərə" İxraca Dəstək Mərkəzinin meneceri Nicat Hacızadə bu xüsusda bildirir: "İstehsal müəssisələri artıq ixrac bazarlarına üz tutur ki, bu istiqamətdə də prezident İlham Əliyev tərəfindən ən innovativ islahatlar həyata keçirilir. Belə ki, gömrük keçid məntəqələrində sənədləşmə prosesinin azaldılması, elektron yanaşmalar, vətəndaş-məmur münasibətlərinin minimuma endirilməsi qeyd olunan genişmiqyaslı islahatların tərkib hissəsidir. Biz inanırıq ki, qarşıdakı 7 il ərzində də Prezident İlham Əliyevlə ölkəmiz dünyanın ən aparıcı iqtisadi inkişaf mərkəzlərindən birinə çevriləcək, müstəqil və qüdrətli Azərbaycan iqtisadiyyatını daim qoruyub saxlayacağıq".
Tahir TAĞIYEV
