Yükdaşımalar sahəsində Azərbaycanın tədricən əsas nəqliyyat qovşaqlarından birinə çevrilməsi fonunda beynəlxalq miqyasda ölkəmizə diqqət getdikcə artmaqdadır. Bu xüsusda maraq doğuran başlıca məqamlardan biri dünyanın ən böyük ixracatçı ölkəsi olan Çinlə bağlıdır. Qeyd edək ki, Çinin ixrac etdiyi məhsulların bir qismi artıq Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu ilə daşınır.
O da məlumdur ki, yaxın perspektivdə Çin ən böyük ixracatçı statusunu daha da möhkəmləndirməyə hazırlaşır. Məhz bu şəraitdə Çinin ixrac etdiyi məhsulların bir qismini Bakı-Tiflis-Qarsla daşıması çox önəmli hadisə kimi qiymətləndirilir. Çünki bu, il ərzində Bakı-Tiflis-Qarsla təkcə Çinin milyardlarla dollar həcmində məhsul daşıması deməkdir. Amma görünən budur ki, Çin Azərbaycanın tranzit imkanları fonunda ölkəmizlə bağlı mühüm sayılan yeni addımlar atmağa da hazırlaşır. Belə ki, məlumatlara əsasən, Çin Qazaxıstanın Aktau və ya Atırau şəhərlərindən keçməklə Azərbaycana dəmir yolu xətti çəkilməsi məsələsini gözdən keçirir. Çinin Qazaxıstandakı səfiri Çjan Hanhuey ölkəsinin Mərkəzi Asiyada böyük planları olduğunu və bunların həm Pekinə, həm də Mərkəzi Asiya ölkələrinə fayda gətirəcəyini qeyd edib: “Özbəkistandan və Qazaxıstandan keçməklə Türkmənistandan Çinə çəkilmiş qaz boru kəməri Honkonqa çatıb. Bu, dünyada ən uzun qaz boru xətti və ən mürəkkəb mühəndis sistemidir. Biz bunu etdik və məhz bu, müasir İpək Yoludur”. Diplomat həmçinin əlavə edib ki, Qazaxıstandan keçməklə Mərkəzi Asiya ölkələrinə və Avropaya artıq iki dəmir yolu xətti çəkilib: “Bunun ardınca Türkmənistandan və Türkiyədən keçməklə Yaxın Şərqə, daha sonra Aktaudan və ya Atıraudan keçməklə Azərbaycana dəmir yolu xətti çəkilməsi imkanlarını öyrənəcəyik. Bundan ötrü texnologiya mövcuddur”.
Hesab edilir ki, barəsində bəhs edilən dəmir yolu xətti çəkilsə, Çin Azərbaycan üzərindən daha çox yük daşıyacaq. Eyni zamanda Mərkəzi Asiya ölkələrindən də Azərbaycan vasitəsilə Avropa istiqamətində daha çox yük daşınması gözlənir. Bunu Qazaxıstanın “KTZ Express” Səhmdar Cəmiyyətinin vitse-prezidenti Sanjar Yelyubayev də təsdiqləyir. O, tranzit-nəqliyyat potensialının reallaşdırılması və “Transxəzər” beynəlxalq nəqliyyat marşrutunun inkişafı çərçivəsində aparılan islahatlar barədə danışarkən Kurık limanı vasitəsilə 26 milyon ton yükdaşımaların həyata keçirilməsinin mümkün olduğunu bildirib. “Tərəfdaşlarımız olan “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC, “Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi” QSC ilə daşıma sistemi texnologiyası, demək olar ki, tam şəkildə hazırlanıb”. Qazaxıstanın yeni pilot layihəyə keçdiyini qeyd edən Sanjar Yelyubayev bərələrdən deyil, konteynerləri daşıyan gəmilərdən istifadə olunacağını deyib. O vurğulayıb ki, cari ildə Çindən Qazaxıstan ərazisindən keçməklə Azərbaycana, oradan da Avropaya tranzit yüklərin daşınmasının ikiqat artacağı gözlənir: “Transxəzər” Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu ilə müxtəlif istiqamətlərdə bir milyon tonadək yük daşınması qarşıda duran başlıca vəzifələrdən biridir”. Bütün bunlar Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin həcmində əhəmiyyətli artım deməkdir.
Bundan başqa, “Şimal-Cənub” layihəsi çərçəivsində də Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin miqdarında ciddi artım gözlənir. Artıq bu layihənin önəmli hissələrindən biri olan Astara-Astara dəmir yolunun birləşdirilməsi layihəsinin ilk fazası və terminalın açılışı da baş tutub. Layihənin açılış mərasimində Gilan əyalətinin başçısı Mustafa Salari bildirib ki, Astara-Astara dəmir yolu Azərbaycan və İran arasında ticari, mədəni və siyasi əlaqələri daha da genişləndirəcək: “Astara-Astara dəmir yolu xətti Azərbaycan və İran prezidentlərinin razılığı və iki ölkənin dəmir yolları idarəsi işçilərinin zəhməti ilə ərsəyə gəlib. Azərbaycan Rəşt-Astara dəmir yolu xəttinin tikinti xərclərinin 50 faizini təmin edəcək”. Salari onu da bildirib ki, Astara-Astara dəmir yolunun Avropa ölkələrinə birləşməsi regionda böyük dəyişikliyə səbəb olacaq: “Nəqliyyatla yanaşı, məhsulların ixrac və idxalı, qablaşdırılması, paylanması və logistika sahəsində də yeni iş yerlərinin yaradılmasına səbəb olacaq. Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisinin marağındayıq və bu işə ciddi nəzarət edərək tez bir zamanda başa çatdırmağa çalışacağıq”.
Bundan başqa o da məlumdur ki, Azərbaycan İranın Gilan əyalətində Astara dəmir yolu yük stansiyasının yenidən qurulmasına 60 milyon dollar investisiya qoyacaq. "İran Dəmir Yolları"nın İstismar və beynəlxalq yük daşımaları üzrə vitse-prezidenti Hüseyn Aşuri bildirib ki, Astara dəmir yolu yük stansiyası 15 illik Azərbaycanın istismarına verilib. Bütün bunlar Azərbaycan üzərindən daha çox İran yüklərinin daşınması anlamına gəlir. Rəşt-Astara dəmir yolu xətti işə düşdükdən sonra isə yüklərin həcmi daha da artacaq. İran Dəmir Yolları İdarəsinin rəhbəri Səid Məhəmmədzadə bildirib ki, proqnozlara görə, Rəşt-Astara dəmir yolu xətti istifadəyə veriləndən sonra 2 milyon ton yükün daşınması mümkün olacaq: "Əlbəttə, ehtimal olunur ki, bu dəmir yolu xətti ilə daşınacaq yükün həcmi daha da çox olsun. Azərbaycan Respublikası ilə əldə etdiyimiz razılığa əsasən, bu layihəyə İran və Azərbaycan birgə sərmayə yatıracaq. Qanuni və hüquqi aspektlərlə bağlı razılıq əldə olunub. Ümid edirik ki, layihənin icrası ilə Xəzər dənizinin qərbində “Şimal-Cənub” dəmir yolu xətti Azərbaycan, Gürcüstan, Ukrayna və Avropaya birləşəcək".
NAHİD
