Ukraynanın Rusiyanın neft emalı zavodlarına zərbələri bərpa etməsi rüsvayçılıqdır və dünya bazarında enerji qiymətlərini yüksək həddə saxlayır. Bunu ABŞ prezidenti Donald Tramp "Newsmax" telekanalında yayımlanan müsahibəsində bildirib.
Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski Kiyevin Trampın enerji obyektləri ilə bağlı elan etdiyi atəşkəsdən imtina etdiyini açıqlayıb. Bu bəyanatın ardınca Ukrayna Rusiyanın neft emalı zavoduna zərbə endirib. Zelenski Trampın Moskva ilə razılaşmalar əldə etməyə hazır olmasını da tənqid edib. Tramp vurğulayıb: "Onun bütün etdikləri dünya bazarında neftin qiymətini artırır. Məncə, bu rüsvayçılıqdır". Ukrayna bundan əvvəl "Rosneft" şirkətinin Moskvanın cənub-şərqində yerləşən neft emalı zavodunu hədəf alıb. Tramp bildirib: "Zərbə endirilə biləcək çoxlu hədəf var. Amma dizel yanacağının istehsal olunduğu neft emalı zavodlarını vurmaq dünyaya yaxşı xidmət göstərmir. Bilirsiniz, dizel yanacağı bizə də, bütün dünyaya da lazımdır". Rusiya Ukraynaya çoxsaylı raket və dron zərbələri endirərək, elektrik stansiyaları da daxil olmaqla enerji obyektlərini hədəfə alıb və yüz minlərlə insanı elektrik təchizatından məhrum qoyub. Zelenski isə "The Financial Times" qəzetinə müsahibəsində Ukraynanın səbrinin tükəndiyini bildirib. Tramp "Newsmax"a müsahibəsində Zelenski ilə Rusiya prezidenti Vladimir Putinin bir-birinə nifrət etdiklərini bir daha vurğulayaraq, bunun münaqişənin başa çatdırılmasını çətinləşdirdiyini söyləyib: "Zelenskinin böyük pərəstişkarı deyiləm. Fikrimcə, əslində onların hər ikisi müharibənin bitməsini istəyir. Amma mənə elə gəlir ki, Zelenski ilə dil tapmaq Putinlə müqayisədə daha çətindir". Trampın Kiyevə Rusiyanın neft emalı zavodlarına zərbələri dayandırması üçün təzyiq göstərdiyi bir vaxtda, Ukraynanın döyüş meydanında rabitə və dron əməliyyatları üçün istifadə etdiyi peyk sisteminin fəaliyyəti məhdudlaşdırılıb. Oktyabrın 15-də Ukrayna "Starlink" xidmətlərinin işinin bərpa olunduğunu elan edib. Məsələdən xəbərdar olan iki ABŞ və bir Qərb rəsmisinin sözlərinə görə, bu göstəriş birbaşa Ağ Evdən gəlib. Ancaq onlar qərarı konkret kimin verdiyini və onun icrasına kimin cavabdeh olduğunu açıqlamayıblar.
Hələlik isə ABŞ və Ukrayna arasındakı münasibətlərdəki böhran ötənilki Oval Ofis qalmaqalından bəri ən ciddi böhrana çevrilib və getdikcə daha da şiddətlənməkdədir. Zelenski ilə Tramp arasında münasibətlər Rusiyanın neft emalı zavodlarına edilən tətillər səbəbindən gərginləşib. CNN bildirir ki, bu yeni münaqişə Ukraynanın üzləşdiyi sərt bir reallığı ortaya qoyur: Trampın enerji xərclərini azaltmaq cəhdi Ukraynanın öz müharibəsində qalib gəlməsini daha da çətinləşdirir və təhlükəli edir. Nəşr qeyd edir ki, Vaşinqtonda və Avropada Trampın yalnız öz siyasi maraqlarını güdməməsi, həm də Putinə kömək edən addımlar atması ilə bağlı narahatlıqlar artır. Vaşinqton və Kiyev arasındakı münasibətlərdə son böhran Trampın Rusiyadan dizel yanacağı almaq üçün müqavilə elan etməsi ilə başladı. Bu açıqlama, o cümlədən bir çox respublikaçı tərəfindən kəskin mənfi reaksiya doğurduqdan sonra Tramp Rusiya ilə Ukrayna arasında enerji obyektlərini də əhatə etməli olan atəşkəs elan etdi. Lakin sonradan məlum oldu ki, o, hətta müharibə edən tərəflərin özlərinə də məlumat verməyib və onlar bu açıqlamadan son dərəcə çaşqınlıq içində olublar. Ardınca Zelenski Rusiyanın enerji obyektlərinə zərbələrin bərpa olunduğunu elan etdi. O, həmçinin ABŞ-ı Putinlə yeni sövdələşmələr axtarmaqda günahlandırdı: "Hər kəs soruşmaq istəyəcək: Bu necə mümkün ola bilər? Bəzi insanlar sağ qalmaq üçün mübarizə aparır, vuruşur və ölür, siz isə bu cür aqressivlik nümayiş etdirənlərlə iş görürsünüz?". Elon Maskın “Starlink”in hərbi dərəcəli versiyası olan “Starshield” sistemi ilə bağlı vəziyyət Vaşinqton və Kiyevdə yeni qızğın müzakirələrə səbəb olub. Bu məhdudiyyətlər Ukrayna hərbi texnikasının əməliyyat sürətini effektiv şəkildə azaldıb. Bu cür tədbirlər Rusiya qoşunlarına döyüş meydanında əhəmiyyətli hərbi üstünlük qazandırıb. Mask sosial media platforması X-də bildirib ki, istənilən sürət və ya istifadə məhdudiyyətləri ABŞ ordusu və nəticədə ABŞ prezidenti tərəfindən müəyyən edilir. Lakin iki yüksək vəzifəli ABŞ rəsmisi CNN-ə bildirib ki, “Starshield”in fəaliyyətini məhdudlaşdırmaq əmri Trampdan gəlməyib. Bəzi hökumət rəsmiləri getdikcə Maskın özünün məsuliyyətin əhəmiyyətli bir hissəsini daşıdığına inanmağa meyllidirlər. Trampın ABŞ-dakı tənqidçiləri iddia edirlər ki, dizel yanacağı müqaviləsi onun Putinə güzəştə getmək meylinin daha bir nümunəsidir, xüsusən də ara seçkilərdən əvvəl qiymətləri əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salması ehtimalı az olduğundan. Lakin tam şəkildə həyata keçirilərsə, müqavilə Rusiya iqtisadiyyatına milyardlarla dollar yatıracaq və çox güman ki, Rusiyanın ordusunu gücləndirmək üçün istifadə olunacaq. Delaver ştatından demokrat senator Kris Kuns bildirib ki, Tramp bu ara seçkilərdə özünün və Senata namizəd olan respublikaçıların mövqeyini yaxşılaşdırmaq üçün əlindən gələni etməyə can atır. Strateji baxımdan, Rusiyanın əvvəllər İrana Amerika gəmilərinin, təyyarələrinin və personalının yerləri barədə kəşfiyyat məlumatları verdiyi barədə mediada yayılan məlumatlar nəzərə alındıqda, dizel yanacağı müqaviləsi xüsusilə çaşdırıcıdır. Bu arada Tramp administrasiyası prezidentin sülh üçün fürsətlər axtarmağa davam etdiyini iddia edir. Lakin Trampın ötən il hakimiyyətə qayıtmasından bəri Putinin mövqeyini yumşaltdığına dair heç bir əlamət müşahidə olunmayıb.
Samirə SƏFƏROVA
