Məlumat verildiyi kimi, Prezident İlham Əliyev "Paylarının (səhmlərinin) nəzarət zərfi dövlətə məxsus olan hüquqi şəxslərin fəaliyyətində səmərəliliyin artırılması ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında" sərəncam imzalayıb. Burada əsas məqsəd ölkədə həyata keçirilən iqtisadi islahatların davamlılığını təmin etmək üçün dövlət müəssisələrinin idarə olunmasında şəffaflığın daha da artırılması və bu sahədə qabaqcıl beynəlxalq təcrübələrin tətbiqinə nail olmaqdır.
Bu mənada ekspertlər sözügedən sərənjamı olduqca yüksək qiymətləndirir. Sərəncamı şərh edən İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin icraçı direktoru Vüsal Qasımlı bildirib ki, yeni qaydalara əsasən, milli iqtisadiyyatın xüsusiyyətləri və beynəlxalq təcrübələr nəzərə alınmaqla, paylarının nəzarət zərfi dövlətə məxsus olan hüquqi şəxslərin korporativ idarəetmə standartları müəyyən ediləcək: "Bu standartlar paylarının nəzarət zərfi dövlətə məxsus olan hüquqi şəxslərin korporativ idarəetmə qaydalarını tənzimləyəcək və mərhələlərlə tətbiq ediləcək. Daha bir yenilik səhmlərinin nəzarət zərfi dövlətə məxsus olan hüquqi şəxslərin idarəetmə orqanlarının üzvlərinə ödəniş sistemi ilə bağlıdır. Belə ki, bundan sonra hüquqi şəxslərin idarəetmə orqanlarının üzvlərinə bonus ödənişi həmin hüquqi şəxslərin fəaliyyətinin nəticələrinə əsaslanan "Performance based remuneration system" ödəniş sistemi əsasında həyata keçiriləcək. Yaxşı təşkil edilmiş, meritokratik əsasda işləyən və əməliyyat müstəqilliyini saxlayan idarəetmə orqanı üzvlərinin göstərdikləri nəticələr əsasında qiymətləndirilməsi onların şəffaf və səmərəli fəaliyyətə stimullaşdırılması üçün əlavə imkandır. Bu addım gəlirlərin bölüşdürülməsi sahəsində şəffaflığın artırılması, idarəetmə orqanlarının üzvləri arasında sağlam rəqabət mühitinin formalaşması baxımından da əhəmiyyətlidir".
İqtisadçı Vüqar Bayramov da vurğulayır ki, yeni sərəncama əsasən, korporativ idarəetmə mexanizminin tətbiqi dövlət şirkətlərini daha şəffaf işləməyə məcbur edəcək. Ekspert bildirib ki, sərəncamın əsas məqsədi səhmlərinin nəzarət payı dövlətə məxsus olan qurumlarda səmərəlilik və şəffaflığın artırılmasıdır: "Nəzərə alaq ki, səhmlərin qiymətləndirilməsi ilə bağlı mexanizmlər müəyyənləşdirilib və bunun əsasında da səmərəliliyin qiymətləndirilməsi həyata keçiriləcək. Sərəncamda korporativ idarəetmənin mexanizm və qaydalarının tətbiq edilməsi əsas hədəflərdəndir. Korporativ idarəetmə isə özlüyündə şəffaflıq və səmərəlilik deməkdir. Azərbaycanda korporativ idarəetmə, xüsusən də bu tip hüquqi şəxslərə tətbiq olunmayınca səmərəliliyə nail olmaq mümkün olmayacaq. Eyni zamanda, sözügedən müəssisələrə əsasən ödəniş sisteminin tətbiqi də nəzərdə tutulub. Söhbət bonus sistemindən gedir. Nəticə yaxşı olarsa, həmin müəssisə, şirkət daha çox gəlir əldə edəcək. Əks təqdirdə daha az vəsait alacaq".
Ekspert mətbuata açıqlamasında maliyyə hesabatlarının beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılmasının vacibliyini də xüsusilə vurğulayıb: "Bu gün beynəlxalq auditlə bağlı bəzi hüquqi şəxslərdə ciddi problemlər müşahidə olunur. Sərəncam birmənalı olaraq səhmlərinin nəzarət zərfi dövlətə məxsus olan hüquqi şəxslərin səmərəli işləməsinə imkan verəcək. Bu isə o deməkdir ki, hüquqi şəxs, məsələn, dövlət müəssisəsi, şirkət, hətta dövlət bankı yaxşı işləyərsə, ili müsbət maliyyə göstəriciləri ilə başa vurarsa, həm büdcədən daha çox vəsait alacaq, həm də hüquqi şəxsin idarəçilərinə bonuslar veriləcək. Bu imkan verəcək ki, nəzarət zərfi dövlətə məxsus olan hüquqi şəxslərin stimullaşdırılması prosesi baş versin. Nəticədə fəaliyyətinə görə hüquqi şəxsi qiymətləndirmək mümkün olacaq. Təbii ki, belə qaydaların tətbiqi dövlət şirkətlərini daha şəffaf işləməyə məcbur edəcək".
Bu arada qeyd edək ki, səhmlərinin nəzarət zərfi dövlətə məxsus olan hüquqi şəxslərdə Mühasibat Uçotunun Beynəlxalq Standartlarının tətbiqinin sürətləndirilməsi zərurəti də sərəncamda əks olunub. Bu isə həm də maliyyə fəaliyyətinin auditinin aparılmasını təmin edəcək. Bundan əlavə, sərəncam aktivlərin idarəedilməsini daha yüksək səviyyəyə çatdırmağa imkan yaradacaq ki, bu da itkilərin minimuma endirilməsi deməkdir. Aktivlərin daha effektiv idarəedilməsi sistemi səhmlərinin nəzarət zərfi dövlətə məxsus olan hüquqi şəxslərə əlavə üstünlüklər gətirə bilər. Digər tərəfdən, təkmil korporativ idarəetmə dövlət müəssisələrinə imkan verəcək ki, daha rahat və çevik şəkildə xarici və daxili mənbələr hesabına sərmayə cəlb etsin. Ümumiyyətlə, səhmlərinin nəzarət zərfi dövlətə məxsus olan hüquqi şəxslərin təkmil korporativ idarəetməsi onların rəqabət qabiliyyətini artıracaq, infrastrukturu təkmilləşdirəcək. Eyni zamanda hesabatlılıq və şəffaflığı yüksəldəcək, sosial məsuliyyət və ətraf mühitə təsiri müsbət istiqamətə dəyişəcək.
Tahir TAĞIYEV
