Neft hasilatı ilə məşğul olan ölkələrin maraq dairəsində olan əsas məsələlərdən biri bu məhsulun qiymət yüksəlişi ilə bağlıdır. Hazırda neftin qiymətində sabitlik yoxdur və qiymətlər dəyişən xətt üzrə inkişaf edir. Lakin Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatına (OPEK) üzv ölkələrin nümayəndələrinin Əlcəzairdə keçiriləcək toplantısı ərəfəsində neftin qiymətində müəyyən yüksəliş müşahidə olunur. Belə vəziyyət isə həm neft hasilatçılarını, həm də istehlakçılarını razı salır. Çünki bu hal dünya iqtisadiyyatında müşahidə olunan böhranın aradan qalxmasına müəyyən dərəcədə müsbət təsir edir.
Azərbaycan da hasilatçı ölkə kimi qiymətlərin yüksəlməsində maraqlıdır. Qeyd edək ki, hazırda Azərbaycanda gündəlik 82-88 milyon kubmetr təbii qaz və 115-120 min ton neft hasil edilir. Bu da dənizdə və quruda istismar edilən, eləcə də xarici şirkətlərlə birgə işlənən "Şahdəniz", "Azəri-Çıraq-Günəşli", "Ümid" və digər yataqlardan əldə olunur. Amma yaxın perspektivdə qaz hasilatında böyük artım gözlənir. Neftin qiymət yüksəlişi isə təbii qazın da dəyərinin artmasına səbəb olur. Əksər ekspertlər hesab edir ki, bu ilin sonu, gələn ilin əvvəlindən neft bazarında sabitləşmə və qiymət yüksəlişini gözləmək olar. "ConocoPhillips" şirkətinin prezidenti Ryan Lans da hesab edir ki, yaxın və orta müddətdə neft bazarındakı qeyri-sabitlik təsirli olmaqda davam edəcək: "Ötən iki ildə neft bazarı uzun illərdən bu yana ən böyük itkilərlə üzləşib. Lakin bazardakı tarazlığın bərpası 2017-ci ilədək davam edəcək". Bunun əsas səbəblərindən biri isə ucuz neftin ABŞ-ın bu sahədə çalışan şirkətlərinə mənfi təsirinin artmasıdır. Bu arada bəlli olub ki, ABŞ-da avqustun 20-26-da fəaliyyətdə olan neft-qaz quyularının sayında 8 həftə ardıcıl davam edən artım dayanıb. Bu sahədə araşdırma aparan "Baker Hughes" şirkətinə görə, neft quyularının sayı əvvəlki hesabat həftəsi ilə müqayisədə eyni qalıb və 406 ədəd təşkil edib. Qaz quyularının sayı isə 2 ədəd və ya 2,3% azalaraq 83-ə enib. Bu hal neftin qiymətlərinin yüksəlməsinə təsir edib. Neft qiymətləri, həmçinin, Yəmənin Səudiyyə Ərəbistanını raket atəşinə tutması və FES rəhbəri Canet Yellenin açıqlamalarından sonra dolların məzənnəsinin ucuzlaşması ilə artmağa başlayıb. Digər tərəfdən Əlcəzair sammitində OPEK üzvlərinin razılaşma əldə etməsi ehtimalı da qiymətlərə müsbət təsir edir. Ekspertlər də bildirir ki, neftin hasilat miqdarının "dondurulması" müsbət nəticələr verə bilər. Səudiyyə Ərəbistanının neft naziri Xalid əl-Falih də, neftin istehsal miqdarının "dondurulması" reallaşacağı təqdirdə, müsbət nəticələrin əldə olunacağı qənaətindədir.
Qeyd edək ki, bundan əvvəl İranın neft naziri Bijən Namidar Zəngənə OPEK-ə üzv ölkələrin nümayəndələrinin Əlcəzairdə keçiriləcək toplantısında iştirak edəcəyini açıqlayıb və bu görüş də hasilatın "dondurulması" ehtimalını daha da artırır. OPEK-ə üzv və digər böyük neft istehsalçısı ölkələrin nümayəndələrinin sentyabrın 26-28-də Əlcəzairdə keçiriləcək Beynəlxalq Enerji Forumu çərçivəsində danışıqlar aparması gözlənir. Danışıqlarda neftin hasilat miqdarının "dondurulması"nın əsas müzakirə mövzusu olacağı bildirilir. Ekspertlər isə hesab edir ki, Əlcəzairdə neft hasilatının dondurulması ilə bağlı keçiriləcək forum birjalara informativ baxımdan müsbət təsir edir. Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban bu fonda neftin yaxın müddətdə bahalaşacağını bildirib: "Bu ilin əvvəlində yekun anlaşma olmasa da, hasilatın dondurulması ilə bağlı keçirilən ilk görüş nəticəsində neftin qiyməti dünya bazarında 30 faiz artdı. Hazırda bu məsələ yenidən gündəmə gəlib və neftin qiyməti 50 dollar ətrafında cərəyan edir. Yəni bu, birjalara informativ baxımdan müsbət təsir edir. Hesab edirəm ki, yaxın 1 aydan da artıq dövrdə neftin qiyməti 50-55 dollar diapazonunda dəyişəcək. Yəni neftin qiyməti artıma doğru gedəcək. Neft hasilatçısı olan ölkələrin yüksək vəzifəli rəsmilərinin açıqlamaları da bu mənada birjalara öz təsirini göstərəcək. Söhbət 50-55 dollar civarında gözlənilən korreksiyalardan gedir. Ancaq bu o demək deyil ki, bazar iştirakçılarının əhval-ruhiyyəsini yaxşılaşdıracaq bir şərait yaranacaq. Güman etmirəm ki, Əlcəzairdə hasilatın "dondurulması" ilə bağlı yeni qərar olacaq. Çünki bazarda 50-dən yuxarı qiymət formalaşırsa, bu, indiki şəraitdə həm hasilatçılar, həm də istehlakçılar üçün komfortlu bir qiymətdir".
Tahir TAĞIYEV
