Dünya maliyyə bazarlarında gözlənilən əsas məqamlardan biri də ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) gələn ay keçiriləcək iclasında uçot dərəcəsini artırıb-artırmayacağı ilə bağlıdır. Çünki məhz bu dərəcələr dolların digər valyutalar qarşısında dəyər qazanıb-qazanmamasına birbaşa təsir edir. Belə görünür ki, dolların dünya maliyyə bazarlarında möhkəmlənməsi ABŞ-ı ciddi şəkildə narahat edir.
Məhz bu səbəbdəndir ki, Federal Ehtiyat Sistemi dollarla bağlı qəti addımlar atmaqdan çəkinir və cari il ərzində uçot dərəcəsini sabit saxlamağı düşünür. FES sədri Cannet Yellenin açıqlamaları da bu qənaəti gücləndirir. Düzdür, Yellen ABŞ iqtisadiyyatının tam məşğulluq və hədəflənən sabitlik göstəricilərinə yaxınlaşdığını, ev təsərrüfatlarının xərclərinin artması ilə iqtisadiyyatın inkişaf etdiyini deyib. Bununla belə, FES başçısı qeyd edib ki, iqtisadiyyatın perspektivləri qarışıqdır, buna görə də pul-kredit siyasətini öncədən proqnozlaşdırmaq mümkün deyil. Yellen FES-in böhrandan sonra iqtisadiyyatı canlandırmaq üçün tərtib etdiyi bir sıra monetar siyasət alətlərini kənara qoyacaqlarını bildirib, xarici tələbdə zəifliyin və dolların möhkəmlənməsinin ixracata mənfi təsir etdiyini qeyd edib. Yellenin açıqlamaları artıq dünya bazarlarında dolların mövqeyinin zəifləməyə doğru getməsinə səbəb olub. Dollar digər valyutalarla müqayisədə ucuzlaşıb və prosesin davam etməsi gözlənir. İstisna deyil ki, dünya bazarlarında yaşanan ucuzlaşma nəhayət Azərbaycanda da özünü göstərsin və dollar manat qarşısında zəifləməyə doğru getsin. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, neft bazarında orta qiymətlər cari ilin yekununda Azərbaycana daha çox dollar kütləsinin daxil olacağını istisna etmir. Bu proses də dolların məzənnəsinə təsirsiz ötüşmür. İqtisadçı Vüqar Bayramov isə bildirir ki, neft ilin sonuna kimi 50 dollar intervalında bərqərar olacaq. Ekspert neftin gələcək dünya bazar qiyməti ilə bağlı ümumi tendensiyanı belə proqnozlaşdırıb: "Neft ilin sonuna 50 dollar intervalında bərqərar olacaq. Təbii ki, müəyyən azalma və artımlar istisna edilmir. Sözsüz ki, neftin qiymətinə təsir edəcək faktorlar var. Bunlardan biri OPEK-in qəbul edəcəyi qərardır. OPEK hasilatın dondurulması ilə bağlı qərar qəbul edərsə, bu, nəticə etibarilə neftin qiymətinin stabilləşməsinə və müəyyən artımlara gətirib çıxaracaq. OPEK-in yenidən razılıq əldə etməməsi isə bazarda hasilatla bağlı bir qeyri-müəyyənlik formalaşdıra bilər. Bu halda isə neftin qiymətində kəskin azalmalar müşahidə edilə bilər". İqtisadçının sözlərinə görə, 2016-cı ilin növbəti aylarında neftin dünya bazar qiymətində kəskin artımlar gözlənilmir: "Nəzərə alaq ki, qiymətlərə ABŞ-ın Federal Ehtiyatlar Sisteminin qərarı da təsir göstərir. FES-in qərarı ilə yanaşı, OPEK-in mövqeyi çox önəmlidir. OPEK hasilatın dondurulması ilə bağlı anlaşma imzalayarsa, bu, bazarın stabilləşməsinə gətirib çıxara bilər".
Qeyd edək ki, sentyabrın 26-28-də Əlcəzairdə neft hasilatının "dondurulması" ilə bağlı Beynəlxalq enerji forumu keçiriləcək. Bundan öncə isə FES-in növbəti toplantısı gözlənir. Amma yuxarıda qeyd edildiyi kimi, FES rəhbərliyi uçot dərəcəsinin artırılmasının əleyhinədir. Çünki bu, ABŞ iqtisadiyyatına mənfi təsir edir. Belə vəziyyət isə nefti daha çox bahalaşdırmaq iqtidarındadır. Digər tərəfdən nəzərə alaq ki, neft hasil edən şirkətlərin böyük qismi Qərb dövlətlərini təmsil edir. Bu investorlar neftin dünya bazar qiymətinin kəskin azalmasında maraqlı deyillər. Onlar öz ölkələrinə, eləcə də qlobal olaraq təzyiq etməyə çalışırlar ki, qiymətlər çox ucuzlaşmasın. Bu da qiymət artımına təsir edən amillər sırasında yer alır.
Bu arada xatırladaq ki, İran OPEK ölkələrinin sentyabrın 26-28-də Əlcəzairdə keçirilməsi planlaşdırılan növbədənkənar iclasında neft hasilatının "dondurulması" təklifini dəstəkləyə biləcəyini açıqlayıb. İranın may ayında artıq öz hasilatını sanksiyalardan öncəki səviyyəyə çatdırması və neft hasilatının "dondurulması" məsələsinə müsbət yanaşdığı vurğulanır. Bu mövqe neft qiymətlərinin yenidən yüksəlməsinə səbəb olub. Analitiklər hesab edirlər ki, neft qiymətləri Əlcəzair sammitinə qədər bahalaşacaq. Əlcəzair sammitində müsbət qərarlar verilə biləcəyi halında isə bahalaşma daha da sürətlənəcək.
Tahir TAĞIYEV
