Güney Azərbaycanda ana dilində təhsil müəmması...

Tarix: 23.08.2016 / 01:23
Bölmə: İqtisadiyyat

Uzun illər İranda yaşayan soydaşlarımızın ana dilində təhsil almaları ən aktual mövzulardan birini təşkil edib. İslahatçıların İranda hakimiyyətə gəlişindən sonra bu istiqamətdə real addımlar atılacağına dair dəfələrlə fikirlər səslənsə də, əməli nəticə olmayıb. Belə bir vaxtda isə, yayılan məlumata əsasən, İran universitetlərində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fənni üzrə tədrisə başlanır.

İranın Təhsil və Qiymətləndirmə Təşkilatı Universitetlərin gələn il qəbul imtahan proqramına Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fənnini də əlavə edib.

Humanitar fənlər üzrə tələbə qız və oğlanlar 2016-2017-ci tədris ilində Azərbaycan dili fənni üzrə də təhsil ala biləcəklər. İranın Elm, Təhqiqat və Texnologiya Nazirliyinin icazəsi ilə Azərbaycan dili və ədəbiyyatı fənni universitetlərdə bakalavr pilləsi üzrə tədris olunacaq. Bu fənn ilk dəfə olaraq qəbul imtahanlarında ərəb, fars fənləri ilə yan-yana göstəriləcək. Qeyd edək ki, İran Konstitusiyası 15 və 19-cu maddələrində ana dilində tədris məsələsini nəzərdə tutur, lakin bu iki maddə uzun illər idi ki, icra olunmurdu. Prezident Həsən Ruhaninin hökuməti isə bu maddələrin icrasına başlayıb. Konstitusiyanın 15-ci maddəsində göstərilir ki, "İran xalqının rəsmi yazı və danışıq dili fars dilidir. Sənədlər, yazışmalar, rəsmi sənədlər və dərsliklər bu dildə olmalıdır. Lakin yerli danışıq dillərinin mətbuatda istifadəsi, məktəblərdə və universitetlərdə fars dili ilə yanaşı həmin dillərin tədrisi azaddır". Prezident Ruhani hakimiyyətə gəldikdən sonra məktəb və universitetlərdə yerli dillərdə tədrisə icazə verib. Hazırda isə bu məsələ ətrafında müəyyən ziddiyyətlər də müşahidə olunmaqdadır. Belə ki, yarırəsmi İSNA agentliyi Təbriz universitetində Azərbaycan dili və ədəbiyyatı bölümünün yaradılması haqda xəbəri təsdiq edib. Lakin universitetə qəbul imtahanı üçün təhsil sahələri siyahısında "azəri türk dili və ədəbiyyatı" bölümünün adı yazılsa da, bu bölümə tələbə qəbul edən heç bir ali təhsil mərkəzinin olmadığı deyilir. İran Azərbaycanında fəaliyyət göstərən jurnalistlər və mədəni fəallar bu ziddiyyətli durumu tənqid etməklə bərabər, Azərbaycan dilinin əsasən uşaqlara öyrədilməsinin zərurətinə diqqət çəkirlər.

Tehranda nəşr edilən "Etimad" qəzeti hər hansı universitetin Azərbaycan dili bölümü üçün tələbə qəbul etmədiyini və bu bölümün universitetə qəbul imtahanı kitabçasında ancaq "bir ad və bir koddan ibarət" olduğunu yazıb: "Mediada Kürd Dili və Ədəbiyyatı və Türk Dili və Ədəbiyyatı bölümlərində tələbə qəbuluna dair xəbərlər yayılıb. Kürdüstan Universiteti keçən il kürd dili və ədəbiyyatı bölümünə 40 tələbə qəbul edib, bu il də qəbul etməkdədir. Amma görünür ki, türk dili və ədəbiyyatı bölümünün mövzusu bir az daha qarışıqdır... Təhsil və Qiymətləndirmə Təşkilatının kitabçasına baxanda bu bölümün ancaq bir addan ibarət olduğunu görürük. Bu bölüm üçün hər hansı universitet nəzərdə tutulmayıb, nə Təbrizdə, nə Urmiyada, nə də başqa bir universitetdə".

"Etimad" qəzeti mövzu ilə bağlı tələbə qəbulu imtahanları keçirən dövlət təşkilatının sədri İbrahim Xudayiyə müraciət edib. Xudayi bölümün yaradılması üçün icazə verildiyini, ancaq indiyə qədər heç bir universitetin Azərbaycan dili və ədəbiyyatı bölümünə tələbə qəbul etmək üçün müraciət edilmədini bildirib. Güneyli fəal Məcid Araz isə "Amerikanın Səsi"nə müsahibəsində İran Azərbaycanında Azərbaycan dilinin tədrisi planları və milli fəalların ana dilində təhsil hüququnun təmin olunması üçün səylərindən danışıb.

Məcid Araz universitetdə Azərbaycan dili bölümünün açılması məsələsinə güneyli fəalların münasibətini bildirərək, prezident Həsən Ruhaninin seçki kampaniyası zamanı azərbaycanlılara verdiyi vədlərə toxunub bu vədlərin heç birinin yerinə yetirilmədiyini qeyd edib: "Prezident Ruhani seçki kampaniyası zamanı Azərbaycan türklərinə üç söz vermişdi. Bunlardan biri Urmiya gölünün xilas edilməsi, ikinci, Güney Azərbaycanda türk dili qurumunun yaradılması və türkcə təhsil. Bu günə qədər onların Urmiya gölü ilə bağlı özəl təşəbbüsləri olmayıb. Çox az iş görülüb. Türk dili institutu adına çox dəyişik, kiçik bir şey yaratdılar-Azərbaycan sənət qurumu dedilər. Yəni dilə, Azərbaycan türkcəsinə aid olmayan bir şey yaratdılar. Təhsilə gəldikdə, istər prezident Ruhaninin özü, istərsə də onun etnik azlıqların hüquqları ilə iş üzrə yardımçısı cənab Yunisi dəfələrlə deyiblər ki, türk dilində təhsil veriləcək. Amma bu gün o sözə əməl olunması üçün universitetdə azəri türkcəsində bölüm açırlar. Güneyli fəalların, Güney Azərbaycan türklərinin istəkləri ana dilində təhsildir. Yəni uşaqlar ibtidai və orta məktəbdə, liseydə ana dilində təhsil alsınlar. Azərbaycan türklərinin tələbi odur".

Güneyli fəalın sözlərinə görə, universitetdə Azərbaycan türkcəsində bölüm artıq başqa xarici dillərdə mövcud şöbələrdən biri kimi dəyərləndirilməlidir. O, bölümün açılmasını müsbət addım adlandırsa da, bunun azərbaycanlıların ana dilində təhsil uğrunda mübarizəsinə böyük təsiri olmadığını düşündüyünü bildirib: "Bir ana dilində təhsil var, bir də ana dilini öyrətmək var. Bunlar arasında böyük fərq var. Ana dilində təhsil o deməkdir ki, bir uşaq məktəbə getdiyi andan bütün dərsləri öz dilində oxumağa başlayır. Onunla bərabər ölkənin rəsmi dili və başqa xarici dilləri də öyrənər. Bir də ana dilini öyrətmək var. O da bu deməkdir ki, uşaq məktəbdə bütün dərsləri bir dildə öyrənir və həftədə bir neçə saat ona ana dilini öyrədirlər. Bu görülən iş bunların heç birisi deyil. Bu nə ana dilində təhsildir, nə də ana dilinin tədrisidir. Bu, sadəcə, universitetdə başqa dillərdə olduğu kimi açılan bir dil bölümüdür". Məcid Araz milli fəalların əsas məqsədinin ana dilində təhsil hüququnun təmin olunmasına nail olmaq olduğunu vurğulayıb.

Nahid SALAYEV