Dünya neft bazarlarında «qara qızıl»ın qiyməti ətrafında yaranan vəziyyət yenidən xüsusi diqqət mərkəzində yer almağa başlayıb. Belə ki, dünya bazarlarında neftin qiyməti sürətlə bahalaşır. Bu, Azərbaycan neftinə də aiddir. Son məlumatlara görə, Azərbaycanın dünya bazarına çıxararaq satdığı «Azeri LT CIF» markalı xam neftin bir barrelinin qiyməti 0,70 dollar və yaxud 1,49% bahalaşıb.
«Azeri LT CIF» markalı neftin bir barrelinin qiyməti 47,58 dollara bərabər olub. Qiymətin 48 dollarlıq həddi keçməsi də istisna olunmur. Hazırda maraq dairəsində olan başlıca məqam budur ki, qiymət artımı davam edəcək, yoxsa yenidən bunun əksi yaşanacaq? Beynəlxalq Enerji Agentliyinin son hesabatında deyilir ki, əslində, neft emalı zavodlarında tələbatdakı artımın rekord səviyyədəki istehsalı ödəməsi ilə qlobal neft bazarındakı tarazlıq davam edəcək. Qeyd edilir ki, qlobal ölçüdəki neft emalı zavodları bu rüb ərzində rekord səviyyədə xam neft emal edəcək. Zavodlara olan tələbat, Səudiyyə Ərəbistanı, Küveyt və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin bazar paylarını qorumaq məqsədilə «qara qızıl»ın istehsalını maksimum səviyyəyə çatdırmalarına baxmayaraq, neft ehtiyatları azalacaq. Eləcə də bu il qlobal neft tələbatı 2015-ci illə müqayisədə gündəlik 1 milyon 400 min barrel artaraq 96 milyon 300 min barrel təşkil edəcək. 2017-ci ildə isə tələbat 97 milyon 500 min barrelə yüksələcək. Belə vəziyyət isə neftin, siyasi müdaxilə olmasa, sürətlə bahalaşacağını istisna etmir.
Bundan başqa, neft istehsalçılarının qiymətləri sabitləşdirmək üçün danışıqlara yenidən başlayacağına dair xəbərlər «qara qızıl»ın qiymətini artırmaqdadır. Neftin qiymətinə Səudiyyə Ərəbistanının OPEK-in gələn ay keçiriləcək qeyri-rəsmi toplantısında neftin qiymətini sabitləşdirmək üçün danışıqlara hazır olduğu barədə siqnalı da təsir edib. Görüşdə Rusiyanın da neft istahsalında azalmaya getmək barədə mümkün qərara qoşulması gözlənir. Venesuela prezidenti Nikolas Maduro isə bildirib ki, OPEK üzvləri və Rusiya başda olmaqla, təşkilata daxil olmayan ölkələrin görüşünü təşkil etmək üçün böyük səy göstərir. Prezident həmçinin qeyd edib ki, əsas məqsəd neft qiymətlərinin minimal həddini 60 dollara çatdırmaqdır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, bu ölkədə baş verənlərin özü də, əslində, neftin qiymətini artırır. Belə ki, dünyanın ən böyük xam neft ehtiyatlarına malik Venesuelada 14 il ərzində neft hasilatının ən kəskin şəkildə azalması müşahidə olunur. Venesuelanın «Petroleos de Venezuela» dövlət neft şirkəti təchizatçılara ödənişlərin gecikməsi, avadanlıqlara investisiyaların qoyulmaması və ölkənin nəhəng neft yataqlarında zəif planlaşdırma nəticəsində bu il daha da sürətlənən neft hasilatının azalmasını dayandırmaq üçün mübarizə aparır. Amma jari ilin iyun ayına qədər 12 ay ərzində Venesuelanın xam neft hasilatı 9% azalaraq gündəlik 2,36 milyon barrel olub. Venesuelanın neft naziri və «Petroleos de Venezuela» dövlət şirkətinin prezidenti İlogiyo Del Pino ötən ay 2015-ci illə müqayisədə neft hasilatının 8% və yaxud gündəlik 220 min barrel azaldığını qeyd edib. «Reuters»in beynəlxalq ticarət və təchizat üzrə məlumatına görə, birgə müəssisələrin müstəqil satışı istisna olmaqla, Venesuela dövlət neft şirkətinin iyulda xam neft ixracı günə 1,19 milyon barrelə düşüb. Şirkət isə satış barədə şərh verməyib. Şirkətin bir neçə işçisi və yerli birliklərin üzvlərinin bildirdiyinə görə, avadanlıq oğurluqlarının artması, texniki gecikmələr, aşağı əmək haqları hasilata zərbə vurmağa davam edir. Del Pino özü isə yerli mediaya açıqlamasında elektrik kəsintisi və Venesuelanın ağır neftinin ixrac olunan xam neftə çevrilməsi üçün məhdud modenləşdirmə imkanının neft hasilatını çətinləşdirdiyini qeyd edib. Analitiklərin proqnozuna görə, Venesuelada ilin ikinci yarısında da hasilat əvvəlki səviyyədə bərpa olunmayacaq. Belə vəziyyət dünya bazarlarına daha az neftin çıxarılması anlamına gəlir ki, bu da həmin məhsulun qiymətini artıran əsas faktorlar sırasında yer alır.
Beynəlxalq Valyuta Fondunun eks baş direktoru Alan Qrenspan qeyd edir ki, artıq ötən iki ayda 20 faizdən çox ucuzlaşan və hazırda 40 dollar ətrafında olan neftin qiyməti, böyük ehtimalla, ən aşağı səviyyəsini görüb.
Onun qənaətinə görə, neftin qiyməti qarşıdakı bir neçə ildə təxminən 50-60 dollar aralığında olacaq. Belə ki, 50 dollarlıq qiymət ABŞ-dakı şist nefti istehsalını artırmaq üçün kafidir.
Nahid SALAYEV
