2 milyarddan artıq əmanət banklarda hələ də qorunmur

Tarix: 10.08.2016 / 02:04
Bölmə: İqtisadiyyat

Ölkədə bir neçə bankın bağlanması fonunda aktuallaşan məsələlərdən biri də vətəndaşların əmanətlərinin qorunması ilə bağlıdır. Banklara yatırılan əmanətlər qorunduğu halda, bu, vətəndaşların həmin vəsaitələrə görə hər hansı problem yaşamasının qarşısını alır. Konkret misal kimi qeyd edək ki, Azərbaycan Əmanətlərin Sığortalanması Fondu (ADİF) Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının lisenziyasını ləğv etdiyi 4 kommersiya bankının qorunan əmanətçilərinə kompensasiya ödənişini reallaşdırır.

Söhbət "Dekabank", "Kredobank", "Zaminbank" və "Parabank"ın əmanətçilərindən gedir. Ümumilikdə, 4 bank üzrə 20,8 milyon manat ödəniş edilib. Bu, ödənilməli olan məbləğin təxminən 19%-ni təşkil edir. Məlumata görə, kompensasiya almaq üçün "Dekabank", "Kredobank" və "Zaminbank"ın əmanətçiləri bankların baş ofisinə, "Parabank"ın əmanətçiləri isə müqavilə bağladıqları filiala müraciət etməlidir. Əmanətlər qorunmadığı halda isə bu, nəticədə ciddi problemlərə gətirib çıxarır. Hazırda qorunmayan əmanətlərin miqdarı isə heç də az deyil. Bu ilin ilk yarısının yekunlarına görə, Azərbaycan banklarında fiziki şəxslərin cəmi əmanətləri 7 milyard 761 milyon manat təşkil edib. Məlumata görə, 2016-cı ilin ikinci rübündə qorunan əmanətlər əvvəlki rüblə müqayisədə 543 milyon manat və ya 8,8%, ilin əvvəlinə olan göstərici ilə müqayisədə isə 296 milyon manat və ya 5% azalıb. Nəticədə cəmi əmanətlərin 7,8 milyard manat və ya 73%-ni, başqa sözlə, 5,66 milyard manatını qorunan əmanətlər, 27%-ni, yaxud 2,1 milyard manatını isə qorunmayan əmanətlər təşkil edib. Bu fonda ekspertlər bildirir ki, qorunan əmanətlər üzrə faiz dərəcələrini artırmaq zəruridir. Özü də bunu aktuallaşdıran daha bir səbəb Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) uçot dərəcəsini 2,5 faiz bəndi artıraraq 9,5%-ə çatdırmasıdır. Düzdür, məsələ ilə bağlı Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun (ADİF) icraçı direktoru Azad Cavadov mətbuata açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycan Mərkəzi Bankı uçot dərəcəsini 2,5 faiz bəndi artıraraq 9,5%-ə çatdırsa da, bu hələ əmanətlərin sığortalanması üçün maksimal faiz həddini (12%) artırmağa əsas vermir. Onun sözlərinə görə, rəhbərlik etdiyi qurum ilk növbədə yeni uçot dərəcəsinin bazara təsirinə baxmalıdır: "Sığortalanma faizinin artırılması bazarın reaksiyasından asılı olacaq. AMB-nin qərarından sonra əmanətlərin illik faiz dərəcəsində artım olarsa, o zaman faiz həddinin artırılması qaçılmaz olacaq. Əmanətlərin gəlirliliyində nəzərəçarpan artım olmasa, faizlərin artırılmasına ehtiyac olmayacaq".

Bununla yanaşı, A.Cavadov qeyd edib ki, faizlərin artırılması həm də aidiyyəti dövlət qurumları ilə razılaşdırılmalıdır":Sığortalı əmanətlərə görə kompensasiya limiti (30 min manat) aradan qaldırılıb. Bu təminatı verən dövlətdir və sığortalanma faizinin artırılmasına dövlət də razılıq verməlidir. Çünki faiz artacaqsa, qorunan əmanətlərin məbləği bir qədər də artacaq".

Amma əksər ekspertlər düşünür ki, Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsini 9,5 faizədək yüksəltməsi qorunan əmanətlərdə sığortalanan faiz dərəcələrinin dəyişdirilməsini daha da aktuallaşdırıb. Məsələn, iqtisadçı Vüqar Bayramov bu xüsusda sosial şəbəkələrdə yaydığı şərhində bildirib: "Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsini 9,5 faizədək yüksəltməsi qorunan əmanətlərdə sığortalanan faiz dərəcələrinin dəyişdirilməsini daha da aktuallaşdırıb. Qorunan əmanətlər üzrə dollarla cəmi 3, milli valyutada isə yalnız 12 faizədək dividend təklif edən əmanətlərin sığortalanması, başqa sözlə, hər iki valyutada olan əmanətlərin bu faizlərlə məhdudlaşdırılması banklar müflis olan zaman bundan artıq faizlə yerləşdirilən qorunmayan depozitlərin məbləğini artırmaqla yanaşı, onların geri ödənilməsini, praktik olaraq, mümkünsüz edir. Son müflis olan 4 bankda da ən ciddi problem məhz qorunmayan əmanətlərin geri qaytarılması ilə bağlıdır. Həmin əmanətlərin qorunmaması isə məhz sığortalanan əmanətlərdə dividendlərə olan limit faizi ilə bağlıdır". İqtisadçının sözlərinə görə, rəsmi uçot dərəcəsi artıq ikirəqəmli həddə yaxınlaşdığı üçün milli valyutada qorunan əmanətlər üzrə faiz dərəcəsinin 18 faizədək artılmasına ehtiyac var":Bu, manatla yüksək faizli depozit saxlayanların faiz gəlirini artırmaqla yanaşı, onların qorunmasına və bank müflis olduğu halda batmasına deyil, geri qaytarılmasına gətirib çıxara bilər". Xatırladaq ki, Mərkəzi Bankın İdarə Heyəti avqustun 8-dən etibarən likvidlik əməliyyatları üzrə faiz dəhlizinin aşağı və yuxarı hədlərini dəyişməz saxlamaqla uçot dərəcəsini 9,5% səviyyəsinə qaldırmaq barədə qərar qəbul edib.