Azərbaycanda manat-dollar münasibətində əks proses başlayır

Tarix: 27.05.2016 / 00:26
Bölmə: İqtisadiyyat

İqtisadiyyatın dollarsızlaşması prosesi başlanır

Ölkə iqtisadiyyatında müşahidə olunan dollarlaşma və bunun banklara, istehlakçılara müəyyən zərər vurması artıq xeyli müddətdir ki, gündəmin əsas mövzuları sırasında yer alır. Amma dünya bazarlarında neftin qiymətində qeydə alınan artım fonunda Azərbaycana valyuta axınının yenidən artması, həmçinin dolların tədricən ucuzlaşması ehtiyatlarını ABŞ puluna çevirənlərin artıq zərər görməsinə səbəb olur.

Manatın məzənnəsinin tədricən yüksəlməsi fonunda isə indi vətəndaşlar yenidən diqqəti milli valyutaya çevirir. Bu mənada hesab edilir ki, iqtisadiyyatın artıq dollarsızlaşma prosesi başlayacaq. Lakin bu müəyyən qədər vaxt aparacaq. Çünki dollarlaşma yüksək həddə olub və bunu beynəlxalq qurumlar da etiraf edir.

Məsələn, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının (AYİB) prezidenti Suma Çakrabarti bununla əlaqədar qeyd edir ki, Azərbaycanda kreditlərin milli valyutada verilməsini artırmaq üçün yeni mexanizm hazırlamaq lazımdır. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan bankları manatla kredit vermək üçün imkana malik olmalıdır. Çakrabarti qeyd edib ki, hazırda Azərbaycan iqtisadiyyatı xeyli dollarlaşdırılıb və bu heç kəsdə sual doğurmur: "Məsələ ondan ibarətdir ki, banklar nə vaxt milli valyutada kredit vermə qabiliyyətini bərpa edəcəklər. Bunun üçün banklara yeni mexanizmlər yaratmaq lazımdır".

"Moody’s" beynəlxalq reytinq agentliyinin analitiki Mariya Malyukova yaranmış durumda dövlətin banklara dəstək olacağını və bunun vəziyyəti əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə biləcəyini vurğulayır. Malyukova bildirib ki, MDB ölkələri arasında valyuta depozitləri üzrə ən yüksək artım göstəricisi Azərbaycandadır: "Gələcəkdə də Azərbaycanda valyuta depozitlərinin həcmi artacaq. Bu da banklarda aktiv və passivlər arasında fərqi artırır. Bununla yanaşı, depozitlərin ümumi sayının azaldığını da görürük". Ekspert qeyd edib ki, dövlətin bank sektoruna dəstəyi qənaətbəxş səviyyədədir.

Onun sözlərinə görə, yaxın perspektivdə bank sektorunda müəyyən qədər sabitləşmə gözləmək olar. "MoodyTs" nümayəndəsi Azərbaycanda dollarlaşma səviyyəsinə də toxunub: "Azərbaycanda 2016-cı ildə 4,5-5% kredit itkiləri proqnozlaşdırılır. Baş verən devalvasiyaya qədər xarici valyutada əmanətlərin həcmi 50% təşkil edirdi. Devalvasiyadan sonra xarici valyutada əmanətlərin həcmi 82% təşkil edib ki, bu da MDB-də ən yüksək göstəricidir. Dollarlaşmanın yüksək olması aktivlər və passivlər arasında fərqi genişləndirir, valyuta risqlərini artırır". Onun sözlərinə görə, agentliyin mütəxəssisləri hesab edir ki, dövlət bank sektoruna, xüsusilə də depozit portfelinin həcmi böyük olan banklara birbaşa dəstək göstərəcək. Belə vəziyyətdə isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, dollarlaşmanın həddinin aşağı düşməsi gözlənir. Eyni zamanda, bu halda bankların əllərində olan dolların manata çevrilərək iqtisadiyyata sərmayə şəklində yatırılması da proqnozlaşdırılır. Azərbaycan Bank Tədris Mərkəzinin direktoru Cavanşir Abdullayev də bunu istisna etmir. O bildirib ki, Azərbaycandakı kommersiya banklarında hazırda 2 milyard dollardan artıq həcmdə valyuta resursları mövcuddur. Bu ehtiyatların iqtisadiyyata cəlb edilməsi məqsədilə Mərkəzi Bank tərəfindən müəyyən məzənnə dəhlizi müəyyənləşdirilməlidir: "Ya hökumət müvafiq fond yaratmalıdır ki, banklar həmin valyuta resurslarını manata çevirib real sektora yönəldə bilsin, ya da məzənnə üçün müəyyən dəhliz açıqlanmalıdır. Mərkəzi Bank dekabr ayından bu yana dolların məzənnəsini 1,50-1,60 manat aralığında saxlayır. Yaxşı olar ki, rəsmi olaraq bir dəhliz müəyyənləşdirilsin. Dəhliz verilsin və insanlar əmin olsun ki, məzənnə bundan yuxarı olmayacaq, o səbəbdən dollarlarını manata çevirsinlər. Ya da hedcinq fondu yaradılsın ki, banklar dollarını manata çevirə bilsin. İkisindən birini həyata keçirməyi hökumətə tövsiyə etmişik. Bundan əlavə, Azərbaycan Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) aktivlərinin 5%-nin milli valyutaya yatırılması tövsiyə olunur. Bu, Azərbaycan Banklar Assosiasiyasının manat likvidliyinin artırılması ilə bağlı hökumətə təqdim etdiyi təkliflər zərfində əks olunan tövsiyələrdən biridir.

Manat likvidliyinin artırılması üçün bazar xarici investisiyaya tam olaraq açılmalı, investisiyalar təşviq olunmalıdır. Bu, bankların həm kapitallaşmasına dəstək verəcək, həm də əlavə likvid vəsaitlərin cəlb olunmasına gətirib çıxaracaq. Həmçinin, bank sektoruna inamın artırılmasına səbəb olacaq". Hökumətin bu səpkidə addımlar atması isə bundan sonra manata tələbi daha sürətlə artıracaq.

Tahir TAĞIYEV