Xalid Kərimli: “İqtisadi artımın olmaması fonunda vergi yığımlarının ötən illə müqayisədə artması təəccüblü deyil”
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin ilk beş ayında iqtisadi artım qeydə alınmayıb, orta illik inflyasiya isə 5,6 faiz təşkil edib. Digər tərəfdən, Dövlət Vergi Xidməti yanvar-iyun aylarında dövlət büdcəsinə 8 milyard 842,7 milyon manat vergi daxil olduğunu və bu göstəricinin proqnozu 217,7 milyon manat üstələdiyini açıqlayıb.
İqtisadi artımın dayanması fonunda vergi daxilolmalarının artması diqqət çəkir.
Maraqlıdır, iqtisadiyyat gerilədiyi halda vergi yığımı necə artıb? Vergi yığımında artım olubsa, bu, iqtisadi göstəriciyə niyə təsir etməyib?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı Xalid Kərimli baki-xeber.com-a açıqlamasında bildirdi ki, iqtisadi artımın olmaması fonunda vergi yığımlarının ötən illə müqayisədə artması təəccüblü deyil: “Bunun əsaslı səbəbləri mövcuddur. Birincisi, iqtisadi artım ona görə yoxdur ki, neft hasilatında azalma var. İkincisi, dövlətin tikinti-investisiya xərclərində azalma var. Yəni neft hasilatının azalmasının zatən iqtisadiyyata birbaşa təsiri olmur. Çünki neftdən gələn vəsait, dollarlar Neft Fonduna toplanaraq sonrakı illərdə iqtisadiyyata fayda vermiş olur. Dövlət büdcəsinə transfertlər sayəsində iqtisadiyyata fayda vermiş olur. Yəni neft sektorundakı kiçilmə birbaşa və dərhal vətəndaşların rifahına, biznesə təsir göstərmir. Ona görə də iqtisadi artımın olmamasının əsas səbəbi neft sektorunda daralmadır, kiçilmədir. Bunun da təsirini biz birbaşa hiss etmirik. Hətta neft sektorunda kəskin artım olsa da, yenədə onun birbaşa təsirini hiss etməyəcəyik. Çünki neft ixracından əldə edilən vəsaitlər birbaşa büdcəyə, iqtisadiyyata getmir. Həmin vəsaitlər Neft Fonduna toplanaraq dövlətin sərvətini artırır. Sonrakı illərdə büdcəyə transfertlər nəticəsində iqtisadi artıma və əhalinin rifahına təsir göstərir. İqtisadi artımın 0 olmasına gətirib çıxaran məqam dövlətin birbaşa tikinti xərclərinin, tikintiyə investisiyaların azalması ilə əlaqədardır. Bu iki səbəbi vurğulamaqla bildirmək istəyirəm ki, digər sahələrdə - nəqliyyatda, rabitədə, pərakəndə ticarətdə, qeyri-neft sənayesində, qeyri-neft ixracında, kənd təsərrüfatında artım müşahidə edilib. Ona görə də vergi yığımları bu fonda artıb. Vergi yığımlarının yaxşı olmasının digər səbəbi inflyasiyadır, qiymət səviyyəsinin artmasıdır. Vergilərin əsas mənbələrindən biri ƏDV-dir ki, qiymət səviyyəsi artdıqca, bu verginin toplanması da artır. Biz hər il 5-6 faizlik inflyasiyadan danışırıq. Təbii ki, inflyasiyanın artması vergi yığımının da artmasına təsir göstərir. Başqa bir məqam orta aylıq əmək haqqının artması ilə bağlıdır. Yəni ölkədə orta aylıq əmək haqqı artdıqca, əhalinin nominal gəlirləri yüksəldikcə, həmin gəlirlərdən ödənilən vergilər də yüksəlir. Bir sözlə, həm qeyri-neft sektorunda artım, həm inflyasiya, həm insanların gəlirlərinin artması imkan verir ki, Vergi Xidməti öz planlarını həyata keçirə bilsin. Ən nəhayət, şəffaflığın artması, maliyyə intizamının yüksəlməsi, rəqəmsallaşmanın genişlənməsi daha çox verginin toplanmasına imkan verir”.
Vidadi ORDAHALLI
