Bilindiyi kimi, Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşlarından biri olan Rusiyanın 2021-ci ilin fevralından ərzaq buğdasına yüksək ixrac rüsumu tətbiq etməsi ölkəmizdə də un və çörəyin qiymətinin artmasına səbəb olub. Bahalaşmaının cari il ərzində özünü büruzə verməsinin səbəbi isə un idxalçılarına verilən subsidiyanın dayandırılması olub.
Qeyd edilən bahalaşmadan sonra gündəmə gələn əsas məsələlərdən biri yerli istehsal hesabına buğda təminatının artırılmasıdır. Lakin real vəziyyət hələlik əks mənzərəni üzə çıxarır. Belə ki, Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına əsasən, cari ilin yanvar ayında Azərbaycana 32 milyon 475 min dollar dəyərində 93 min 704 ton buğda idxal edilib. Ötən ilin eyni ayı ilə müqayisədə buğda idxalı kəskin artıb. Belə ki, ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə ölkəyə idxal edilən buğdanın dəyəri 5,5 dəfə, həcmi isə 4 dəfə artıb. Xatırladaq ki, 2021-ci ilin yanvar ayında Azərbaycana 5 milyon 900 min dollar dəyərində 23 min 203 ton buğda idxal edilmişdi. Ümumilikdə, 2021-ci ildə Azərbaycana 331 milyon 946 min dollar dəyərində 1 milyon 148 min 101 ton buğda idxal olunub. Bir ton buğdanın idxal qiyməti ötən ilin yanvarında 254 dollar ikən, 2022-ci ilin yanvarında 347 dollar təşkil edib. Hazırda Azərbaycan buğda ilə özünü orta hesabla 60 % təmin edir. Qalan 40 %-lik hissə isə ölkəyə idxal olunur. Onu da bildirək ki, Azərbaycanın buğda tələbatı təxminən 3,1 milyon tondur. Ölkədə orta hesabla 650 min hektar sahədə buğda əkilir, məhsuldarlıq təxminən 31,4 sentnerə bərabərdir. Son 3 ilin məlumatına görə, ildə 2 milyon tona yaxın buğda istehsal olunur və hər il 1 milyon 300 min - 1 milyon 400 min ton həcmində buğda idxalına ehtiyac yaranır. İdxal edilən buğdanın böyük həcmi un istehsalında istifadə edilən ərzaqlıq buğdadır. Azərbaycanın buğda idxal etdiyi əsas ölkələr isə Rusiya, Qazaxıstan və Ukraynadır. Lakin bu ölkələrdə qiymət artımı Azərbaycana bilavasitə təsir edir. Xüsusən də Rusiyada.
Hazırda Azərbaycan ən çox taxılı məhz Rusiyadan alır. Rusiyada da bu məhsul sürətlə bahalaşır. Son iki ilə nəzər saldıqda Rusiyada taxılın qiyməti 2019-cu ilin dekabr ayı ilə müqayisədə 58,7 faiz, 2020-ci ilin müvafiq ayı ilə müqayisədə isə 33,1 faiz artıb. Rusiya bildirir ki, buğdanın qiyməti hər ton üçün 375 dollara çatarsa, daha yüksək ixrac vergisi tətbiq ediləcək. Qiymətlər hər ton üçün 400 dolları ötdükdə isə kvotalar daha da artırılacaq. Müvafiq rüsumlar xaricə satışları azaltmaq və yerli ərzaq inflyasiyasını səngitmək məqsədi daşıyır. Rusiyanın 2022-ci ilin birinci yarısında yeni taxıl ixracı kvotaları müəyyən edəcəyi və daha yüksək ixrac vergisi tətbiq etməsi gözlənilir. Bu fonda maraq doğuran odur ki, Azərbaycan özü ərzaq buğdası istehsalını artırsa, idxaldan asılılığı azaldıb, çörəyin və unun qiymətini aşağı salmaq mümkün ola bilərmi? Hazırda Azərbaycan hökuməti məhz bu istiqamətdə iş aparır. Xüsusən də azad edilmiş ərazilər hesabına istehsal genişlənir. Təkcə ötən il Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində 10 min hektar torpaq sahəsi əkin dövriyyəsinə cəlb edilib. Bu il bu rəqəmin 100 min hektar olması nəzərdə tutulur. Məsələ burasındadır ki, Qarabağda ölkənin ən münbit, ən əlverişli torpaq sahələri yerləşir. Bundan başqa, hökumət nəzərə alır ki, ərzaq buğdası kimi strateji məhsulda idxaldan asılılığın azaldılması hökmən lazımdır, çünki dünya bazarlarında proseslərin necə cərəyan edəcəyi məlum deyil və Rusiya buğdasının daha da bahalaşmayacağına heç bir təminat yoxdur. Elə Prezident İlham Əliyevin Dövlət Ehtiyatları Agentliyinin fəaliyyətinin təmin edilməsi haqqında fərman imzalaması da bundan irəli gəlir. Deputat Vüqar Bayramov bildirir ki, Azərbaycan müasir çağırışlara uyğun olaraq ərzaq təhlükəsizliyi və ərzaq təminatının formalaşması, xüsusən də dövlət ehtiyatının artırılması ilə bağlı sistemli fəaliyyət həyata keçirir: "Bu fonda, Prezidentin göstərişlərinə uyğun olaraq, Dövlət Taxıl Fondunun ehtiyatlarının artırılması, dövlət ehtiyatları üçün vəsaitlərin cəlb edilməsi və ərzaq təminatının formalaşması əsas prioritetlərdən biridir. Bu baxımdan Dövlət Ehtiyatları Agentliyinin fəaliyyətinin təmin edilməsi haqqında Azərbaycan Prezidentinin fərmanı birmənalı şəkildə ölkəmizdə ərzaq təhlükəsizliyinə xüsusi töhfə verəcək. Sənədə əsasən, Nazirlər Kabineti 3 ay müddətində ölkənin istehlak bazarında strateji əhəmiyyətli malların siyahısını Prezidentlə razılaşdırmaqla təsdiq etməlidir. Bu isə ondan xəbər verir ki, istehlak bazarında dəyişikliklər, qlobal bazardakı çağırışlar və buna uyğun olaraq ehtiyatların formalaşması əsas hədəflərdən biri olaraq qalmaqdadır". Deputat bildirib ki, qlobal bazarda növbəti illərdə hətta ərzaq qıtlığının olacağı proqnozlaşdırılır: "Qlobal bazarda ərzağa tələb artır. Amma buna rəğmən, biz təklifin azalmasını müşahidə edirik. Azərbaycanda ehtiyatların formalaşması həm də qlobal bazardakı dəyişikliklərin ölkədə istehlak bazarına, ərzaq təhlükəsizliyinə təsirlərini minimumlaşdırmaq məqsədi daşıyır. Bu fərman bir daha təsdiq edir ki, Azərbaycanda ərzaq təhlükəsizliyi və ərzaq təminatı prioritetdir. Bundan başqa, Prezidentin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət həm də ölkədə ərzaq təminatında dayanıqlığın formalaşmasına, ehtiyatların həcminin artırılmasına xidmət edir".
Ramil QULİYEV
