Koronavirus pandemiyasına qarşı artan mübarizə dünya iqtisadiyyatının artımına da öz töhfəsini verməkdədir. Dünya iqtisadiyyatında inkişaf öz növbəsində neftə tələbin artımına rəvac verir. Bu fonda OPEC-in son hesabatında da bildirilir ki, 2021-ci ildə qlobal xam neft tələbatı ötən ilə görə 5 milyon 900 min barrel və ya 6,5 faiz artaraq, sutkada 95 milyon 910 min barrel təşkil edəcək. Bildirilir ki, il ərzində OPEC-ə üzv ölkələrin neft tələbatı isə keçən ilə nisbətən 5 milyon barrel çoxalaraq gündəlik 27 milyon 200 min barrel olacaq. Bu da o deməkdir ki, OPEC+ sazişinə qatılan ölkələr, o cümlədən Azərbaycan cari il ərzində neft hasilatını artırmalı olacaq.
Xatırladaq ki, OPEC+ tərəfindən icra edilən “Əməkdaşlıq Bəyannaməsi”nə əsasən, 2018-ci ilin oktyabr ayında gündəlik xam neft hasilatı 718 min barrel olmuş Azərbaycan 2020-ci ilin avqust-dekabr aylarında xam neft hasilatını sutkada 131 min barrel azaltmaqla 587 min barrel həcmində saxlayıb. Qeyd edək ki, 2020-ci il 12 aprel tarixli OPEC+ razılaşmasının gündəlik xam neft hasilatının ümumilikdə 7,7 milyon barrel azaldılması ilə bağlı ikinci mərhələsi 1 avqust - 31 dekabr tarixlərini əhatə edirdi. Ötən il dekabrın 3-də OPEC+ nazirlərinin 12-ci iclasında qəbul edilmiş qərara əsasən, 2021-ci ilin yanvar ayı üçün gündəlik xam neft hasilatının OPEC+ ölkələri tərəfindən 7,2 milyon barrel, müvafiq olaraq ölkəmiz tərəfindən isə 123 min barrel azaldılması nəzərdə tutulub. Bununla da, cari ilin yanvar ayında ölkəmiz üçün təklif olunan gündəlik neft hasilatı 595 min barrel səviyyəsində müəyyən edilib. Bu il yanvarın 5-də OPEC+ ölkələri nazirlərinin 13-cü iclasında isə gündəlik xam neft hasilatı üzrə mövcud kvotaların fevral-mart aylarında da davam etdirilməsi barədə qərar qəbul edilib. Yeni razılaşmaya əsasən, OPEC+ ölkələrinin gündəlik xam neft hasilatı üzrə ixtisarları fevralda 7 milyon 125 min barrel, martda isə 7 milyon 50 min barrel təşkil edəcək. Azərbaycanın isə bu ilin yanvar ayındakı 123 min barrel həcmində öhdəliyi fevral-mart aylarında sabit şəkildə qalacaq. Beləliklə, yanvar, fevral və mart aylarında Azərbaycan gündəlik xam neft hasilatını 2020-ci ilin dekabr ayına nisbətən 8 min barrel artıraraq hasilatı 595 min barrel səviyyəsində saxlayacaq. Amma aprel ayında Azərbaycan neft hasilatını tələbin artmasi səbəbindən çoxaldacaq. Belə vəziyyətdə Azərbaycan üçün Türkmənistanla əldə edilən razılıq müstəsna əhəmiyyətə malik olacaq. Məhz bu hal Azərbaycanda təbii səbəblərdən azalan neft hasilatında qeydə alınan enişi kompensasiya edəcək. Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban da bu məsələni xüsusi olaraq qabardır.
Ekspert öncə xatırladıb ki, “Dostluq” yatağı Azərbaycan sahillərindən təqribən 140 kilometr uzaqlıqda onun sektoruna aid ən sonuncu yataqdır: “1989-cu ildə Azərbaycan neftçiləri tərəfindən geofiziki yolla tapılmaqla deyil, məhz kəşfiyyat quyusu qazılmaqla yatağa çevrilən bir layihə olub. 1997-ci ildə “Dostluq” yatağı ilə bağlı Rusiya tərəfi ilə Azərbaycanın müqaviləsi olub. Buna isə Türkmənistan tərəfi etiraz etmişdi. O zamandan bəri, yəni 24 ildir bu yataq mübahisəli yataq kimi qalırdı”. İ.Şabanın sözlərinə görə, artıq 5 ilə yaxındır ki, Azərbaycan, Türkiyə və Türkmənistan xarici işlər nazirləri səviyyəsində enerji layihələrinin enerji əməkdaşlığına dair görüşlər keçirilir. Məhz bu görüşlər üç dost və qardaş ölkənin birgə enerji layihələrinin əməkdaşlığı və bunun perspektivləri çərçivəsində müzakirələr aparılırdı: "Nəzərə alaq ki, Xəzərin o tayından ən böyük neft həcmləri bu gün Bakı-Tiflis-Ceyhan boru kəməri ilə Türkiyə terminalına, o cümlədən Azərbaycan üzərindən Türkmənistanın neft məhsulları Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) Kulevi terminalı vasitəsilə dünya bazarına çıxarılır, artıq ilk dəfə olaraq iki türk dövləti bir-biri ilə məhz neft və qaz hasilatı ilə bağlı razılığa gəlir. İndiyədək Azərbaycanın Xəzər dənizində heç bir ölkə ilə birgə hasilat layihəsi olmayıb. “Dostluq” layihəsi həm də Azərbaycanın neft hasilatının stabilləşməsinə öz töhfəsini verəcək. Bu yataq “Qarabağ” yatağının yaxınlığında yerləşir, bu yataqda həmçinin qaz ehtiyatları da mövcuddur. Bu yataq özünün geoloji quruluşuna görə “Qarabağ” yatağına oxşar yataqdır. Ancaq bu yatağın ehtiyatları ondan böyükdür”. Onun sözlərinə görə, təbii ki, karbohidrogen ehtiyatlarının yerin dərinliklərində qalması heç bir ölkəyə - nə Türkmənistana, nə də Azərbaycana hansısa dividend gətirir: “O, sadəcə ehtiyat idi. Ancaq onun Azərbaycanın infrastrukturu və imkanları ilə bazara çıxarılması və kapitala çevrilməsi ilk olaraq hər iki ölkəyə əlavə gəlir gətirəcək. Bu, həmçinin, iki ölkə arasında enerji sahəsində, o cümlədən iqtisadi-siyasi sahədə əməkdaşlığı yeni formata çevrəcək. Digər tərəfdən bu, Azərbaycanın Xəzər hövzəsində neft-qaz hasilatçısı ölkəsi kimi nüfuzunun artmasına dəstək olacaq ki, məhz əməkdaşlıq yolu ilə o bütün ölkələrə öz töhfəsini verə bilir”. Ekspert əlavə edib ki, gələcəkdə “Dostluq” yatağından çıxarılan təbii qaz “Cənubi qaz dəhlizi” boru kəmərindən Avropa bazarlarına ötürülməsində də istifadə edilə bilər.
Ramil QULİYEV
