Məlum olduğu kimi, bu günlərdə Xəzərin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Şahdəniz-2” qaz-kondensat yatağından çıxarılan təbii qazın artıq Avropaya nəql edilməsinə başlanıb. Məlumata görə, təbii qaz Türkiyə-Yunanıstan sərhədində TANAP-a qoşulan TAP boru kəmərinə ötürülür. Xətdə ehtiyat yaratmaq üçün qaz nəqli müəyyən müddət davam edəcək. Bununla həm də boru kəmərinin, kompressor və ölçmə stansiyalarının sınaqlarına başlanıb. Beləliklə, bu ilin sonu, gələn ilin əvvəlindən etibarən TAP-ın tam şəkildə istifadəyə verilməsi planlaşdırılır. Artıq Azərbaycan qazının Avropaya çıxışı tam reallaşır.
Bütün bunlar dünya miqyasında, xüsusən də Avropa bazarı uğrunda kəskin rəqabətə girişən Rusiya və ABŞ tərəfindən də diqqətlə izlənilir. Ekspertlər hesab edir ki, Rusiya və ABŞ-ın yaşadığı ziddiyyət fonunda Azərbaycan qazı Avropanın bir çox ölkələrinin ehtiyacını ödəməkdə mühüm rol oynayacaq. Bu xüsusda Rusiyanın “360tv.ru” portalı yazır:“ABŞ, Rusiya və Almaniyanın birgə həyata keçirdiyi “Şimal axını-2”nin inşasının tamamlanmasının qarşısını fəal şəkildə almağa çalışır. Eyni zamanda, amerikalı senatorlar alman tərəfini hətta “maliyyə məhvi” ilə təhdid edirlər. Hələ ötən ilin sonunda ABŞ Konqresi 2020-ci maliyyə ili üçün müdafiə büdcəsi haqqında qanun layihəsini təsdiqləyib. Dekabrın 20-də layihəni ABŞ prezidenti Donald Tramp imzaladı və sənəd qüvvəyə mindi. Sənəddə “Şimal axını-2”nin tikintisində iştirak edən 350 şirkətə qarşı sanksiyalar nəzərdə tutulur. Vaşinqton podratçılardan qaz kəməri üzərində işin dərhal dayandırılmasını tələb edir. Bundan sonra boru və kabellərin su altından çəkilməsi üzrə ixtisaslaşan İsveçrənin “Allseas” şirkəti öz borularını Baltik dənizindən geri qaytarmalı oldu. Bu o zaman idi ki, Bundestaqda ABŞ-ı siyasətin “ac şir”i adlandırırdılar. İndi məhdudiyyətlər üzündən “Şimal axını-2″nin tikintisi iştirakçıları ilə işləyən sığorta şirkətlərinə də şamil edilə bilər. Bu il avqustun əvvəlində isə məlum oldu ki, Amerika tərəfi Almaniyanın Mukran limanını da sanksiyalarla hədələyib. Üç senator - Ted Kruz, Tom Cotton və Ron Conson limanın operatoru olan “Sassnitz GmbH” şirkətinə məktub göndərib. Məktubda şirkət “Şimal axını-2″nin dəstəklənməsi səbəbindən “maliyyə məhvi” təhlükəsi ilə təhdid olunur. “Əgər siz “Şimal axını-2″ layihəsinə material, xidmət və dəstək verməyə davam etsəniz, şirkətinizin maliyyə gələcəyini məhv edəcəksiniz”, – deyə məktubda bildirilir.
Mukran limanı Rügen adasında yerləşir. Bu, qaz kəmərinin tikintisində vacib logistika məntəqəsidir. “Şimal axını-2” filialları üçün borular bu limanda saxlanılır. ABŞ-ın sanksiyalarından və təhdidlərindən sonra Almaniya siyasətçiləri arasında qaz kəmərinin tikintisinin başa çatdırılmasının tərəfdarlarının sayı xeyli artıb. Almaniya Bundestaqının Energetika üzrə komitəsinin rəhbəri Klaus Ernst bəyan edib ki, Almaniya ABŞ-ın “Şimal axını-2″ təhlükəsi üzündən BMT-yə müraciət etmək imkanını nəzərdən keçirir. Ernst bir ölkənin, məsələn ABŞ-ın, digər suveren ölkəyə özünü enerji ilə necə təmin etməsi istiqamətində diqtəsini yolverilməz adlandırıb. Siyasətçi hesab edir ki, bu, “istənilən ağlabatan münasibətlərə ziddir”. Bundan başqa, o, Nazirlər Kabinetini ABŞ senatorlarının məktubuna cavab olaraq Amerika qazının tədarükünə rüsum tətbiq etməyə çağırıb. Deputatın fikrincə, senatorların müraciəti “ədəbsizliyin fövqündə cəsarət” nümunəsidir. Almaniya kansleri Angela Merkel də Birləşmiş Ştatların hərəkətlərini düzgün hesab etmir. O, MDR teleradiosuna açıqlamasında bildirib ki, qaz kəmərinin tikintisi, amerikalıların hədələrinə baxmayaraq, başa çatacaq. Bundestaqın deputatı Valdemar Herdt isə bildirib:“Qaz kəməri Almaniyanın və bütün Avropanın iqtisadi təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədi daşıyır. İndi aydın olur ki, “Şimal axını-2” məsələsi sadəcə qaz təhlükəsizliyi deyil, həm də ölkəmizin və Aİ-nin suverenliyi məsələsidir. Əgər biz dövlətlərimizin maraqlarını hamımız birlikdə müdafiə edə bilmiriksə, sual yaranır: “niyə birləşmişik?” Həm də biz özümüzü iqtisadiyyatımıza etinasız yanaşan “dostlarımızdan” müdafiə edirik”. Herdtin sözlərinə görə, Almaniya üçün “Şimal axını-2”-yə alternativ ABŞ-ın maye qazının alınmasıdır. Deputatın versiyasına görə, bu, “qaz kəməri ətrafında bütün bu çaxnaşmanın əsas səbəbi ola bilər”. Halbuki, mayeləşdirilmiş qaz ətraf mühitə qayğı baxımından ən yaxşı variant deyil. Bundan başqa, daha bahalıdır. Herdt hesab edir ki, ABŞ “Şimal axını-2” layihəsi ilə satış bazarları uğrunda mübarizə aparır. ABŞ-ın kölgədə qoyduğu diskussiyanın əsas məqsədi Rusiyanı zəiflətməkdir. Bu fikirlə politoloq Maksim Vilisov da razıdır. Bununla yanaşı, onun versiyasına görə, Birləşmiş Ştatlar Almaniyaya təzyiqi artırmaq üçün Rusiyanın nüfuzdan salınması üzrə bir neçə kampaniyaya dəstək verir:“ABŞ Rusiyanın Belarusu az qala ilhaq etməsi iddiasını irəli sürür. Ona görə də, guya Moskvanı durdurmaq lazımdır. “Şimal axını-2” sanksiyaları ilə Belarus böhranının eyni tarixə düşməsi bu mənada təsadüfi deyil”. Bütün bunlar Aİ-də Rusiya ilə birgə layihələrdə iştirak edən yerli siyasətçilər haqqında müəyyən ictimai rəy yaratmaq məqsədi daşıyır. Çünki Rusiya və Almaniya iqtisadi maraqlarına görə bu məsələdə “eyni qayıqda” oturublar. Amma istənilən halda, ABŞ-ın addımları Rusiyadan Avropaya qaz nəqlini xeyli ləngidib və ləngitməkdə davam edir”. Məhz belə vəziyyətdə Azərbaycan qazının Avropa üçün əhəmiyyəti artır. Çünki bu qazdan və Azərbaycan üzərindən Avropaya çatdırılacaq mavi yanacaqdan Avropanın əksər ölkələri, o cümlədən Almaniya, Fransa, İngiltərə belə istifadə edə bilər. Azərbaycan qazı isə artıq Avropaya axır.
Ramil QULİYEV
